Afscheid Cultuurnetwerk Nederland

Onder de landelijke vlag 'Cultuur en School' is cultuureducatie stevig op de agenda komen te staan. Cultuurnetwerk Nederland heeft daarbij, aldus Halbe Zijlstra, in veel gevallen een belangrijke rol gespeeld. En dan doet afscheid nemen pijn. En al helemaal als je afscheid móet nemen. Als je weg moet en je wilt eigenlijk niet. Had Cultuurnetwerk – met alle successen - zijn langste tijd gehad?

Waarom moeten we zo nodig verder met een ander? Het gaat toch prima. We hebben hier toch alles hartstikke goed voor elkaar! Het zijn vragen van vorig jaar juni; vragen net na het bekend worden van het politieke oordeel om Cultuurnetwerk Nederland en Kunstfactor in een instelling samen te brengen.

Sinds de bewuste junibrief verscheen, is er flink aan het nieuwe kennisinstituut gewerkt. Herfst, winter en lente; een jaar lang bijna, met fikse onderhandelingen, omdat de visies op het nieuwe kennisinstituut van beide directeuren zo verschilden. Toch kwam er een weloverwogen organisatieplan, een degelijk functieboek met op het kennisinstituut geënte functies, een op onze organisatie toegesneden reorganisatieplan, plus een CAO en Sociaal Plan. En alles in goed overleg met onze ondernemingsraad, die aandachtig, scherp en collegiaal in het belang van onderneming en werknemers, wijs en verstandig adviseerde en oordeelde.

Eind augustus gingen we verder, maar nu op een geheel andere manier. De medewerkers van beide instituten wisten wie blijven kon en wie weg zou gaan, de onderhandelingen waren voorbij en we bouwden een nieuwe organisatie. Ik denk dat het goed is. Er is nu beslist voor de toekomst, heel concreet. Over huisstijl en websites, over kantoorautomatisering, over inrichting en verhuizing. We zoeken naar een stijl die verbindt en tegelijk een andere, nieuwe cultuur weergeeft.

Cultuurnetwerk Nederland zal ik missen, en ook ons gebouw aan de Ganzenmarkt. Maar er komt iets anders, iets moois voor in de plaats. Op dit moment zitten we nog in de spagaat van verleden en toekomst. Nog vorige week rondden we twee grote conferenties af; die voor de lerarenopleidingen voortgezet onderwijs én die voor de pabo's. Volgende week verhuizen we en vanaf 1 januari krijgen we een nieuw adres: www.lkca.nl.

We nemen afscheid van Cultuurnetwerk Nederland, van een instituut waar wij met trots op terugkijken. Met beide benen op de grond zijn we ruim een jaar geleden begonnen aan de vorming van het landelijk kennisinstituut. Het staat er, ook al is het nog niet helemaal af.

Ik ga m'n verhuisdozen vullen en daarna even op vakantie. Vanaf 11 januari blog ik weer op http://piethagenaars.blogspot.com

Ook in VO werken aan cultuureducatie met kwaliteit!

Dinsdag druk met petities in de Tweede Kamer. Naast een pleidooi van het Jeugdcultuurfonds voor kunst en cultuur voor kinderen in minimumgezinnen, ook een verzoekschrift van kunstvakdocenten voor het behoud van het schoolvak Culturele en Kunstzinnige Vorming. Aanleiding was het nog door de vorige minister van OCW ingediende concept wetsvoorstel 'profielen havo en vwo' met daarin het nauwelijks onderbouwde voorstel om het schoolvak CKV af te schaffen.

De door OCW gestarte internetconsultatie over dit onderwerp leverde meer dan tweeduizend reacties op van schoolleiders, docenten, ouders, culturele instellingen en ook leerlingen, die allemaal vrezen dat afschaffing tot kwaliteitsverlies en kapitaalvernietiging leidt. De ondertekenaars van de petitie vragen de Tweede Kamer en OCW-minister Bussemaker dan ook dringend rekening te houden met het gebrek aan draagvlak. De onderwijsverenigingen voor de kunstvakken willen graag met minister Bussemaker en staatssecretaris Dekker in gesprek om samen met hen te werken aan een nieuw voorstel dat echte oplossingen biedt voor kwaliteitsverbetering en geen schijnmaatregelen oplevert.

Een brief van een van de vierdeklassers van het Amsterdamse Pieter Nieuwland College onderstreept dit pleidooi: 'Het vak ckv moet blijven. Het is leuk, leerzaam en ik leer daar veel van. Door ckv heb ik geleerd naar kunst te kijken en met cultuur bezig te zijn. Als het gaat om taal en rekenen moet daar op de basissschool al extra aandacht aan worden besteed. Op de middelbare school in de vierde klas is dit te laat. Ik zeg nee! tegen het afschaffen van ckv.'

Dat de kwaliteit van de kunstvakken in het voortgezet onderwijs van groot belang is blijkt ook uit de dinsdag gehouden conferentie Cultuur Leert Anders VI, waar de Cultuurprofielscholen zich presenteerden. Ook werden ervaringen en resultaten van de cultuurwerkplaatsen lerarenopleidingen VO gepresenteerd. Met een publicatie over de in deze werkplaatsen ontwikkelde kennis.

In de cultuurwerkplaatsen werkten de lerarenopleidingen aan praktijkvragen uit de eigen opleiding of uit het onderwijs. Doel was vooral de competenties van aankomende leraren te verbeteren. Daarnaast kwamen zaken aan bod als het meer zichtbaar maken van cultuureducatie in het werkplan van de opleiding, het versterken van de samenwerking met culturele instellingen, het vernieuwen van het curriculum en het leggen van verbindingen tussen schoolvakken. Concrete opbrengsten – zoals eindverslagen en lesmaterialen - zijn te vinden op Cultuurplein.

Ook voor het voortgezet onderwijs geldt dat we het samen moeten doen. Als we de kwaliteit van de kunst- en cultuurvakken in het voortgezet onderwijs willen behouden en verbeteren zullen we er samen met het voortgezet onderwijs, de lerarenopleidingen, de culturele instellingen én met de onderwijsverenigingen voor moeten knokken dat de politiek keuzes maakt die daaraan bijdragen. Met deze aandacht voor ckv willen we politici en beleidsmakers verleiden zich in het kunstonderwijs te verdiepen. Niet voor ons, maar voor onze leerlingen!

Voor discussie over de kwaliteit van cultuureducatie in het VO, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

De Academie van de Toekomst

Alice Mennen, Academie voor Beeldende Vorming, Tilburg

Een zaal vol mensen, een hel verlicht podium en daarop vier rode stoelen en een lessenaar. Glazen water onder handbereik en microfoons open. Op die stoelen twee oud-directeuren en oud-studenten. Achter de lessenaar de gespreksleider: het debat kan beginnen. De locatie is de Tilburgse Academie voor Beeldende Vorming en het onderwerp: hoe moet de Academie van de Toekomst eruitzien.

Voorafgaand aan dit debat was er een polemische briefwisseling tussen de podiumzitters. Chris Manders en ik discussieerden over de rol die beeldende kunst en vormgeving kan vervullen in vorming en scholing van kinderen en jongeren. Twee oud-studenten, Edwin Jacobs en Ad de Visser, over de vraag of een academie in zijn huidige vorm nog toekomst heeft. Het debat gold als een moment van reflectie in het honderdjarige bestaan van deze kunstvakopleiding, en was gericht op onderwijs en educatie én kunst- en cultuuroverdracht.

Wat vonden wij belangrijk aan de academie voor beeldende vorming? Waar waren we trots op? Wat heeft die voor ons betekend? Wat mag je van een kunstvakopleiding als deze verwachten? Hoe ziet de ideale academie eruit? Is het een nieuw 'Bauhaus', zoals Jacobs utopisch stelt, met een samengaan van academie, museum en universiteit? Moet vooral het ambachtelijk kennen en kunnen aandacht krijgen?
Of moet de Academie van de Toekomst eerder een Academie van het Heden zijn - dan hebben de huidige studenten er ook nog iets aan -, gevoed vanuit de praktijk van het werkveld. Met kennis van het beeldend proces, van de vakinhoud – in theorie en praktijk - en met aandacht voor het reflectief vermogen. Gekoppeld aan de kennis en kunde om die vakinhoud te kunnen overdragen, te stimuleren en te begeleiden, om zo de lerende tot leren te motiveren. Natuurlijk moet de docent ook beschikken over kennis van onderwijzen, van leren én van de lerende en zijn leefwereld.

In het voortgezet onderwijs lijken de kunstvakken weerloos, nu voorgesteld wordt het schoolvak CKV af te schaffen en de plaats van kunst in bovenbouw van het voortgezet onderwijs te marginaliseren. Heeft de nieuwe minister daar wellicht ook nieuwe ideeën over? Jet Bussemaker is daar nog niet zo duidelijk over. In haar brief van dinsdag aan de Tweede Kamer staat dat ze nu vooral inzet op kunst en cultuur in het basisonderwijs, omdat ze niet voldoende geld heeft voor zowel basis én voortgezet onderwijs.

En ze herhaalt wat in regeerakkoord Rutte II staat: het onderwijs en de cultuursector moeten samen de krachten bundelen voor cultuureducatie in het basis- én voortgezet onderwijs. Het behoud van het schoolvak CKV kost geen geld extra. Ik ga er dan ook van uit dat de minister op grond van alle reacties het wetsvoorstel wijzigt en daarmee kinderen én jongeren alle kansen geeft tot vorming in kunst en cultuur. Want daar leiden ze op alle Academies van de Toekomst goede docenten voor op.

Leraren met kwaliteit

Foto: Cultuurwerkplaats Willem deKooning, Academie Rotterdam

Komende weken ronden we af en bouwen we weer op. Nog anderhalve maand en dan houdt Cultuurnetwerk Nederland op te bestaan. Helaas! We stoppen met onze projecten en ook met die van Cultuur en School. Vanaf 1 januari gaan we verder in het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA). Naast veel nieuwe initiatieven bouwen we voort op eerder behaalde resultaten. En met het Fonds voor Cultuurparticipatie en andere betrokkenen werken we straks aan het nieuwe landelijke programma Cultuureducatie met Kwaliteit.

Twee flinke projecten ronden we nu af met de pabo's en de lerarenopleidingen: Verankering cultuureducatie pabo's en Cultuuronderwijs lerarenopleidingen VO. Bovendien zijn we druk in overleg met het Fonds om deze projecten een vervolg te geven. Ook omdat bij het nieuwe programma Cultuureducatie met Kwaliteit vanzelfsprekend leerkrachten en docenten met kwaliteit horen. En de basis voor leraren met kwaliteit ligt uiteraard bij de opleidingen.

De afgelopen jaren hebben we samen met de lerarenopleidingen voor basis- en voortgezet onderwijs gewerkt in cultuurwerkplaatsen. In deze werkplaatsen werkten pabo's en lerarenopleidingen VO aan praktijkvragen uit eigen opleiding of uit de basisschool of voortgezet onderwijs. Om cultuureducatie meer zichtbaar te maken in het werkplan van de opleiding, om samenwerking met culturele instellingen te versterken, om het curriculum te vernieuwen of om verbindingen tussen vakken te leggen… Maar vooral om de competenties te verbeteren van studenten, onze aankomende leraren. En daarmee is er een enorme schat aan kennis en vaardigheden verkregen waar wij de komende jaren samen op verder kunnen bouwen.

Op 4 december presenteren de lerarenopleidingen VO in Ede hun resultaten van de cultuurwerkplaatsen tijdens de conferentie Cultuur Leert Anders VI. Alle bezoekers krijgen dan een bundel mee met portretten van deze cultuurwerkplaatsen. En op 6 december zijn de pabo's aan de beurt tijdens de Eindconferentie in Utrecht. Ook zij sluiten af met een publicatie waarin de belangrijkste thema's van de afgelopen jaren worden belicht.

Wij vieren met beide conferenties dan ook een feestje. Om trots te zijn op wat we samen hebben bereikt en om vooruit te kijken naar de toekomstmogelijkheden. Na beide feestjes komen de resultaten van de cultuurwerkplaatsen online te staan op Cultuurplein.nl, zodat u ze kunt lezen en gebruiken. U kunt natuurlijk ook gewoon komen! Iedereen is van harte welkom.

Voor meer discussie over hoe de kennis en vaardigheden van (aankomende) leraren te verbeteren, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Goed gesprek over kwaliteit van cultuureducatie

Het was lekker druk in de Marnixzaal van het UCK. Het programma was er ook naar. De Raad voor Cultuur was er, en de Onderwijsraad. En ook de cultuurwethouder van Amsterdam en de directeur-generaal van OCW. Dat maakt sowieso nieuwsgierig. Het begon met Joop Daalmeijer en Thea Meijer, die hun gezamenlijk advies toelichtten over cultuureducatie in de basisschool. Daarna sprak Carolien Gehrels over haar cultuureducatie-aanpak in de hoofdstad. Marjan Hammersma sloot af met de reactie van OCW op het advies van beide raden. En geloof me, iedereen wil graag van cultuureducatie in de basisschool een succes maken.

Volgens beide raden hoort cultuureducatie thuis in het hart van het onderwijs: daar wordt immers het fundament gelegd voor de culturele ontwikkeling van kinderen. Vervolgens doen de raden drie stevige uitspraken over de kwaliteit van cultuureducatie: geef scholen meer grip op de inhoud met een referentiekader; bevorder de deskundigheid in de school van zowel aankomende als zittende leraren; en stel de culturele infrastructuur in dienst van de school: werk als school vraaggericht.

In drie groepen werd daarna gediscussieerd over wat deze drie aanbevelingen concreet inhouden en welke acties dit van diverse betrokken partijen vraagt. Mijn groep was gevarieerd met bestuurders, schoolleiders, cultuurcoaches, lerarenopleiders van pabo en kunstvakonderwijs, educatiemedewerkers van culturele instellingen en de PO-Raad. Ons onderwerp was de deskundigheid van de leerkracht.

Het was een goed gesprek over wat wij nodig vonden om deskundig genoemd te worden: vakkennis, vaardigheden, organisatievermogen en natuurlijk een positieve attitude. Over wat de schoolleiding moet bieden aan ondersteuning, zoals tijd en geld. Over het schoolbestuur dat in beleid ruimte geeft om cultuureducatie met kwaliteit te realiseren. Over scholing door lerarenopleidingen en culturele instellingen door middel van teach de teacher-programma's, specifiek samengestelde nascholingsprogramma's, training on the job en gewoon als leerkracht meedoen aan een cultureel programma van een instelling.

Kritische kanttekeningen waren er voor provincies en gemeenten die het soms onmogelijk maken om de deskundigheid van de leerkracht te versterken. Provinciaal worden culturele instellingen hier en daar immers wegbezuinigd en ook gemeenten verminderen hun budgetten voor kunst en cultuur.

De algemene opvatting was dat we de kwaliteit van cultuureducatie sámen moeten verbeteren. Dat we het niet alleen van de leerkracht moeten laten afhangen. Die is vaak al minder goed voor de kunstvakken toegerust en bovendien zwaar belast door alle andere taken die hij in de school heeft. En, laat de leerkracht zelf kunst en cultuur ervaren en leren kennen, dan komt het goed.

Voor meer discussie over hoe we sámen de kwaliteit van cultuureducatie kunnen verbeteren, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Bedankt Piet! Van ons allemaal

Deze week geen blog van Piet maar een blog vóór Piet. Als medewerkers hebben we de blog 'gekaapt' om Piet vanaf zijn favoriete online hangplek te bedanken voor alles wat hij in de afgelopen 12 jaar heeft betekend voor cultuureducatie en Cultuurnetwerk Nederland.

Gisteren hielden wij alvast ons afscheidsfeest. Een leuke dag, heel toepasselijk gevuld met cultuureducatieve activiteiten dit keer. Afgesloten met diner en dans. Maar wel een dag geheel in het teken van afscheid. Afscheid van dierbare collega's die niet meegaan naar het nieuwe Landelijke Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst. Afscheid van ons markante gebouw aan de Utrechtse Ganzenmarkt, waar sommigen meer dan vijfentwintig jaar hebben gewerkt. Afscheid van de eigen identiteit die Cultuurnetwerk heeft opgebouwd na opsplitsing van het LOKV in 2001. En afscheid van Piet Hagenaars als directeur.

Het LKCA gaat vanaf 2013 van start met een nieuwe directeur. Dit betekent niet dat u Piet niet meer zult zien of horen. Hij gaat verder als senior-adviseur bij het kennisinstituut en zal zich vooral met de inhoud van het cultuuronderwijs gaan bezighouden. Zijn kennis en ervaring blijven voor ons en u behouden!

Meer dan honderd weken nu al heeft Piet met heel veel plezier geblogd over cultuureducatie, en alles wat daarbij komt kijken. U als lezer heeft vast gemerkt hoezeer educatie in kunst en cultuur, binnen en buiten het onderwijs, hem na aan het hart ligt. Zijn inzet voor het behoud van CKV de afgelopen weken is daar slechts het laatste voorbeeld van. Als cadeau aan Piet hebben wij daarom al zijn online schrijfsels gebundeld in een mooi vormgegeven 'echt' boek. En dit gisteren aan hem overhandigd. Zijn waardering was groot, zoals u ziet, net als onze waardering voor hem.

P.S. Onze werkzaamheden gaan nog gewoon door tot aan de verhuizing eind december.

CKV-bevlogen reünie

Ik hou niet van reünies. Alsof het plezierig is terug te kijken naar mensen en gebeurtenissen die je soms net zo lief weer snel vergeet. Het overviel me dan ook hoe warm het was, en hoe ver het terug ging. Mensen van toen en nu die zich nog steeds heel erg bevlogen toonden zo gauw het over de kunstvakken in het onderwijs ging.

We hadden het over onze persoonlijke levens, en ik trof oude vrienden die mij zeer dierbaar waren, maar het ging toch vooral over de ontwikkelingen in ons vakgebied. Over de gelukkige keus van OCW om eindelijk eens iets aan de kwaliteit van de kunstvakken in de basisschool te doen. En over de dreigende afschaffing van CKV. En natuurlijk ook over het wegpoetsen van het vak kunst uit het profiel Cultuur & Maatschappij door er verplicht wiskunde aan toe te voegen. De spoeling voor de keuzevakken – waaronder kunst – wordt dan wel heel dun.

Het ging ook over de CKV-inhoud. Boudewijn Korsmit, een van de reünisten, stuurde me de eindevaluatie van een kunstdossier. Dat sloot af met: 'Ik denk dat CKV daarom zeker haar doel heeft bereikt: een blijvende interesse opwekken voor allerlei vormen van kunstuitingen. Ik besef nu dat ik pas aan het begin van mijn leven sta, dat ik in de toekomst nog veel ga leren maar dat ik hier altijd wijzer van wordt [...] Ik ga nog veel kunst ervaren, maar zou dat niet ten volle kunnen zonder de basisvorming die CKV me heeft gegeven. Ik had niet verwacht dat ik dit ging zeggen toen ik net aan het vak begon, maar CKV heeft me echt iets geleerd. Ik dank u.'

De laatste onderwijsjaren als CKV-coördinator waren zijn meest enerverende: 'Ik was er dag en nacht mee bezig: lesgeven, organiseren van concert- en theaterbezoeken, het maken van een digitale leeromgeving en ga zo maar door. Men nam mij serieus, door goede resultaten, tevreden leerlingen en geen geharrewar over budget. En ook voor ouders en anderen gaf het de school cachet, een extra identiteit, want we werkten aan de persoonlijke ontwikkeling van het kind. Want zo moet je CKV positioneren, met veel elan zoals het de kunsten kenmerkt, inspirerend en vooral niet saai of duf.' En wat Boudewijn schreef, vertelden ook Leo en Marie-Louise. En ook Bert, Martien, Geert en nog veel meer (oud-)docenten die ik daar sprak.

Dat is toch wel iets anders dan de ervaringen van onze (ex-)minister die in de Tweede Kamer zei: 'Ik noem zonen die aan mij vragen: mam, mag ik het kaartje van de Doelen? Heel veel kinderen vragen dat aan hun ouders [...] want dan kunnen zij bewijzen dat zij een bepaalde activiteit hebben gedaan.' Daar geef je als ouder toch niet aan toe?

Het is goed voor CKV dat het nieuwe kabinet de cultuurkaart wil behouden en dat het de krachten in het onderwijs en de cultuursector wil bundelen voor [waardevolle] cultuureducatie in het basis- én voortgezet onderwijs.

Infrastructuur in wankel evenwicht

Niet alleen in Oss hangen omstreden bezuinigingsmaatregelen in de lucht, ook Den Haag dingt mee naar de titel Nederlands kampioen bezuinigen op cultuur. Die gemeente wil 20% korten op het huidige budget, twee keer zoveel als het landelijk gemiddelde. En hoe het Haagse college dat gaat doen is hoogst opmerkelijk.

De gemeente zegt 'fors te investeren' in cultuureducatie en cultuurparticipatie en stopt vervolgens de subsidies voor Koorenhuis (cultuureducatie) en Culturalis (amateurkunst). In plaats daarvan komen er een nieuw lokaal expertisecentrum cultuureducatie, een kunstschool, een serviceorganisatie cultuurparticipatie en een subsidieloket amateurkunst. En daarvoor is dan niet ruim 9 miljoen beschikbaar zoals nu, maar slechts 3,6 miljoen. Dan kun je toch niet van 'een forse investering' spreken? Navrant 'detail' is dat er wél 181 miljoen is voor een nieuw dans- en muziekcentrum op het Spuiplein, waarvoor de 25 jaar oude Philipszaal en het Danstheater moeten wijken.

Gelukkig wordt er in Nederland niet alleen bezuinigd. Op landelijk niveau wordt serieus werk gemaakt van de kwaliteit van cultuureducatie. De bewindslieden van OCW gaven woensdag hun beleidsreactie op het in juni uitgebrachte advies 'Cultuureducatie: leren, creëren, inspireren!' van de Onderwijsraad en de Raad voor Cultuur. Om een betere verankering van cultuureducatie in het curriculum van het basisonderwijs mogelijk te maken, doen de raden drie aanbevelingen: geef scholen meer grip op de inhoud, bevorder de deskundigheid in de school en stel de culturele infrastructuur in dienst van de school.

De beleidsreactie schetst een aantal activiteiten om de kwaliteit van cultuureducatie vast te houden en te bevorderen. SLO gaat met een breed veld van onderwijs- en cultuurdeskundigen een leerlijn cultuureducatie ontwikkelen. Daarin moet naar voren komen wat de kenmerken zijn van goede cultuureducatie in scholen en hoe je die ook inhoudelijk richting kunt geven. Om scholen de regie op de kwaliteit van cultuureducatie te geven wordt een instrumentarium ontwikkeld, waarmee ze de prestaties van leerlingen kunnen volgen.

Uit de leerlijn cultuureducatie vloeit logisch voort over welke competenties leerkrachten voor de kunstvakken moeten beschikken. Aansluitend op de kennisbases Pabo worden deze vertaald naar de lerarenopleiding en naar het profiel van de interne cultuurcoördinator (icc'er). Dat er dan ook nascholing ontwikkeld moet worden is duidelijk. En ook dat culturele instellingen voor cultuureducatie in de school van groot belang zijn.

Het is OCW duidelijk ernst, want de Inspectie van het Onderwijs krijgt de opdracht in 2015 over cultuureducatie in de basisschool te rapporteren.

Wij dragen vanuit onze rol ook graag bij aan het landelijke programma kwaliteit van cultuureducatie om daarmee in ieder geval énig tegenwicht te bieden aan de schade die lokaal en provinciaal wordt aangericht door omstreden bezuinigingen.

Voor discussie over een evenwichtig cultuureducatiebeleid, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Is Oss de weg kwijt?

Zondagmiddag in Oss bij het politieke café Zout. Als oud-directeur uitgenodigd voor een debat over Museum Jan Cunen. Nu, na twintig jaar, terug om over het belang van het museum te discussiëren. Er is onrust in Oss over het museum. De klimaatbeheersing is niet optimaal. Verbetering kost extra geld. Het huidige pand barst uit zijn voegen en er bestaan kennelijk plannen voor een groter museum. In de gemeenteraad gaan stemmen op om het museum te privatiseren. En waar draait het uiteindelijk allemaal om? Om geld. Het belangrijkste onderwerp is gewoon geld. Oss moet immers net als andere gemeenten bezuinigen.

Over het algemeen blijken, landelijk bezien, de bezuinigingen op kunst en cultuur wat minder zwaar te zijn dan een jaar geleden werd gevreesd. In totaal gaan inkomsten - overheidssubsidies én eigen inkomsten - vanaf volgend jaar 'maar' met 10 procent omlaag. Dat is de helft minder dan vorig jaar werd voorzien. Uit gezamenlijk onderzoek van bureau Berenschot en de Volkskrant blijkt dat dat vooral komt omdat gemeenten aanzienlijk minder op kunst en cultuur korten dan het Rijk.

Oss (vooral bekend van worst, Organon en Marijnissen) is een gemeente van bijna 90.000 inwoners. Het heeft een stadskern met daaromheen kleinere stadjes en dorpen, als Lith en Ravenstein. Volgens de VNG, Vereniging van Nederlandse Gemeenten, hoort bij een stad als Oss gewoon een museum, naast andere culturele accommodaties. En gek genoeg wordt dat tijdens het debat in café Zout niet betwist. Mijn opponent deelt aan het begin ervan zelfs mee dat hij een museum hoogstnoodzakelijk vindt; een goed museum in een goed gebouw, voor zowel kunst als erfgoed. Om vervolgens kort en bondig vast te stellen dat het gebouw van het huidige museum niet aan de eisen voldoet. Het moet volgens hem dan ook een tijdje gesloten worden, want daarmee bespaar je kosten voor personeel en programmering. De collectie kan gedurende die tijd – hij spreekt over 'bijvoorbeeld drie jaar' - in het archief opgeslagen worden. Dat komt hem op enig hoongelach te staan: het archief is vele malen kleiner en beschikt dat dan wel over een goed klimaatbeheersingssysteem?

Ik vind dat de Osse gemeenschap over een geweldige collectie beschikt, die bovendien al vele jaren op uitstekende wijze voor het onderwijs toegankelijk wordt gemaakt. Het is niet voor niks dat bijna alle scholen jaarlijks het museum bezoeken. Die mooie collectie moet voor iedereen zichtbaar zijn, ook in deze economisch wat mindere jaren. Culturele vorming moet overal mogelijk blijven, zodat het gehele onderwijs naar zijn aard en functie gebruik kan blijven maken van culturele voorzieningen en de rijkdom die deze hen kunnen bieden.

Laat je CKV-stem horen! Schrijf een brief naar de tweede kamer

Na de consultatie spant het erom. De Kamercommissie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap praat dan over het Wetsvoorstel bovenbouw havo-vwo. Gek genoeg was er in maart tijdens het overleg met de minister over het voortgezet onderwijs niemand van diezelfde kamercommissie die pal achter het voorstel van Van Bijsterveldt stond.

Enkele citaten. Van Dijk (SP): 'We moeten oppassen dat het voortgezet onderwijs niet tot een soort afrekenmachine wordt gereduceerd, waarbij het alleen nog maar om taal en rekenen gaat'. Beertema (PVV): 'Wat is er nu toch mis met duidelijke kerndoelen voor dat prachtige vak? Het kan namelijk een heel mooi vak zijn'. En Elias (VVD) wilde nadrukkelijk weten of de kerndoelen voldoende richting geven? 'Het zou namelijk ten koste kunnen gaan van cultuureducatie terwijl dat nu juist voor de VVD […] van belang wordt geacht'. Zelfs de minister lijkt er nog helemaal niet uit te zijn ondanks dat ze haar wetsvoorstel zo ferm indiende: 'Dan kom ik bij CKV, dat ik niet zou willen afschaffen. […] Ik vind de culturele vorming die van CKV uitgaat ongelooflijk belangrijk. Het is meer dan alleen maar een kernvak in het onderwijs. Vorming hoort daar echt bij. Ik vind het belangrijk dat het verplicht blijft [...].'

'Ongelooflijk belangrijk', zei ze toch? En het moest toch verplicht blijven? Desondanks dient Marja 'Paradox' Van Bijsterveldt nu een wetsvoorstel in om het vak CKV af te schaffen. Binnenkort groeit er in Nederland een generatie kinderen op die nooit heeft mogen kennismaken met cultuur? Toekomstige generaties havisten en vwo'ers bestaan straks louter uit Engels sprekende rekenwonders? Kortom, de afschaffing van het schoolvak Culturele en Kunstzinnige Vorming betekent een ernstige verarming van het onderwijs in Nederland. En dat vinden wij niet alleen, maar ook het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS), de CKV-leraren, CJP, Kunsten '92, De Vereniging CultuurProfielscholen (VCPS), kunstvakdocentenopleidingen, het KVDO, onderwijsvakverenigingen als VONKC, VLS, BDD en NBDK en ga zo maar door. Én velen van u. Nooit eerder werd deze blog door zovelen met instemming gelezen!

Terwijl ik mijn open brief aan de Kamerleden schrijf, passeert de teller van de internetconsultatie de twaalfhonderd. In de reacties lees ik woorden als idioterie, schande, beroofd van armoede, schaam u!, schrik, AFBLIJVEN, driewerf BAH, jammer, jammer, jammer, geen goede stap. En 99,99% van de respondenten vindt dat het wetsvoorstel moet worden afgewezen: als je het vak CKV wilt verbeteren dan moet je gewoon de eindtermen aanscherpen!

Sluit je aan bij al die reacties vanuit het voortgezet en hoger onderwijs, van professoren, lectoren, docenten, studenten, kunstenaars, ouders, beroepsverenigingen, centra voor de kunsten, musea en andere culturele instellingen. Laat je CKV-stem horen en stuur de open brief naar de woordvoerders en de leden van de Commissie OCW!

1500 CKV-docenten, hup op straat!!

Massaontslag bij Organon in Oss. NedCar in Born ontslaat alle medewerkers. Dikke verhalen en flink veel aandacht in de media. Nu dreigen er 1500 vakdocenten voor CKV op straat te komen en je hoort er niks over – behalve vandaag een kort bericht in de Volkskrant, pagina 11*). Dat verbaast me, want zelfs de leerlingen zijn erop tegen dit vak af te schaffen. Hoe zit dat? Waarom komen de kranten er niet mee?

Mijn blog vorige week heeft veel reacties opgeleverd, maar lang niet genoeg. Voelt men zich overvallen door het wetsvoorstel om CKV af te schaffen? Toch stuurde de minister eerder een brief over haar voornemen CKV niet meer verplicht te stellen naar de Kamer - die deze ook behandelde – en zegt zij de onderwijsverenigingen geraadpleegd te hebben. Maar dat is niet waar. Die zijn nu juist hard doende haar van dit rare idee af te helpen. Want hoe kun je met droge ogen zeggen dat je de kwaliteit van een vak wilt verhogen als je dat vak vervolgens afschaft en er niets voor in de plaats stelt. Excuus, Van Bijsterveldt stelt er wel iets voor in de plaats: ruimte!

Veel ruimte voor vakdocenten omdat hun werk ophoudt! Met een rekensommetje zie je dit direct. Het vak afschaffen: (geen vak=geen lesuren) + (geen lesuren=geen docentenformatie) + (geen docentenformatie=geen docenten) + (geen docenten=geen kwaliteit) = 0 kwaliteitsverbetering + zo'n 1500 vakdocenten op straat. En ruimte in veel culturele instellingen, omdat die een stuk minder bezocht zullen worden als CKV wegvalt.

Half deze week telde ik al ruim honderd reacties op de internetconsultatie. Op een enkeling na pleit iedereen voor behoud van Culturele en Kunstzinnige Vorming. Gewezen wordt op het advies van de Verkenningscommissie waarop de minister nog geen antwoord heeft. En op het feit dat, in een wereld vol krachten en crossovers van culturen en subculturen, het gros van de leerlingen nauwelijks iets weet van cultuur en kunst. Vandaar ook de kreet: behoud 'Bildung' in het voortgezet onderwijs. CKV-docenten vinden het ook een lachertje om bij Nederlands of geschiedenis dan maar iets aan CKV te gaan doen. Die collega's zijn niet geschoold in kunstvormen als film, beeldende kunst, muziek, dans of theater, de basis van het vak CKV. En hoe zit het dan met de opdracht van het onderwijs creatieve, zelf nadenkende jonge mensen op te leiden die de broodnodige vernieuwing in onze maatschappij kunnen brengen; in staat ook met authentieke en originele oplossingen te komen voor de problemen in onze wereld? Daar draagt CKV toch aan bij?

Van Bijsterveldt-Vliegenthart over CKV in de Tweede Kamer: 'Daar ga ik naar kijken, want voordat ik het loslaat, voordat ik mijn oude schoenen weggooi, wil ik wel even nieuwe schoenen aangeschaft hebben.' Gezien haar wetsvoorstel loopt de minister nu barrevoets rond, samen met die 1500 CKV-docenten.

*) Hé, en nu word ik gebeld door Radio 1, dus wie weet komt er nog meer beweging in de zaak!

Voor discussie over de ruimte die CKV-docenten en culturele instellingen krijgen door afschaffing van het vak CKV, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Culturele vorming havo/vwo: de Van-Bijsterveldt-Paradox!

Van Bijsterveldt, demissionair onderwijsminister, kondigde het in maart al aan. Op de valreep dient zij nu met collegaminister Verhagen een wetsvoorstel in om culturele en kunstzinnige vorming (CKV) als verplicht examenvak in de tweede fase van havo/vwo af te schaffen. In plaats daarvan komt er in de wet een algemene bepaling dat culturele vorming aan alle leerlingen aangeboden moet worden. Dat lijkt iets heel moois en nobels. In werkelijkheid schaft de onderwijsminister een examenvak af, dat verplicht is voor iedereen, en wordt vrijheid blijheid.

Waarom wil Van Bijsterveldt dit? Zij wil havo- en vwo-scholen meer ruimte bieden zodat die in de tweede fase meer aandacht kunnen besteden aan de zogenoemde 'kernvakken' Nederlands, Engels en wiskunde/rekenen. Kunst en cultuur moeten dan wijken voor deze kernvakken. Gek eigenlijk als je weet dat kunstvakken ook het creatief en divergent denken bevorderen. En dan vindt Van Bijsterveldt ook nog dat dit wetsvoorstel een kwaliteitsimpuls biedt voor de culturele en vormende taak van het onderwijs. Het zou meer ruimte bieden voor een schooleigen invulling van de culturele vorming dan nu met het verplichte vak CKV het geval is. Maar, kunnen we dan niet beter alle verplichte vakken afschaffen? Dat geeft nog eens een kwaliteitsimpuls! We bieden dan de school nog meer ruimte voor eigen invullingen.

De vraag is wat de afschaffing van het vak CKV in de praktijk gaat betekenen voor de culturele vorming van leerlingen. Waarom betekent ruimte voor een schooleigen invulling van culturele vorming een kwaliteitsimpuls? Er is nu immers ook al veel ruimte voor een schooleigen invulling bij CKV. Van Bijsterveldt stelt dat scholen culturele vorming kunnen opnemen in andere vakken. Scholen kunnen het vak CKV blijven aanbieden in het vrije deel, of er op een andere wijze vorm aan geven. Voor mij is dit de Van-Bijsterveldt-Paradox.

En er komt een handreiking! Opgesteld door SLO in opdracht van OCW en in samenwerking met de vakinhoudelijke verenigingen. Met diverse mogelijkheden om vorm te geven aan de culturele vorming. Een boterzachte kwaliteitsgarantie, zo'n handreiking. En welke vakvereniging werkt hieraan mee? En wie controleert de kwaliteit en de uitvoering straks?

Tot eind november kunt u reageren op dit wetsvoorstel. Is het vreemd dat ik CKV wil behouden? De vakdocenten zijn er voor opgeleid en doen het goed, culturele instellingen zijn er op ingespeeld en veel leerlingen vinden het vak verder prima. Ik zie ze immers niet meer staan op het Malieveld!

Daarom vraag ik iedereen met argumenten te reageren. Laten we redden, wat er te redden valt!

Voor discussie over de gevolgen van het afschaffen van CKV als verplicht examenvak, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Kennisinstituut vol aan de slag

Dinsdag. Prinsjesdag. Rondbellen of de brief van OCW al binnen was. De brief met de subsidiebeschikking voor de aanstaande Cultuurplanperiode. Zou het advies van de Raad voor Cultuur zijn overgenomen? Kan het kennisinstituut vanaf 1 januari vol aan de slag met de werkzaamheden zoals we die presenteerden in het activiteitenplan, of moet het met een onsje minder genoegen nemen?

Het nieuws was goed. In de beschikking schrijft de staatssecretaris dat we ook de komende vier jaar weer op hem kunnen rekenen. Als we maar doen wat wij in het activiteitenplan schreven! Het subsidiebedrag is zelfs wat hoger uitgevallen. Een onsje meer dus om de loon- en prijsontwikkelingen te compenseren.

We gaan ons vanaf 1 januari maximaal inzetten om het kunst- en cultuuronderwijs meer naar het hart van het onderwijs te brengen. Deskundigheidsbevordering van leerkrachten en van medewerkers van culturele instellingen, plus de zorg voor een passend curriculum zijn daarvoor van groot belang. De voorzieningen ten behoeve van de kunsteducatie hebben onze aandacht omdat zich hierin, lokaal en provinciaal, grote veranderingen voordoen. Uiteraard werken we ook aan de kwaliteit en samenhang van de amateurkunsten. Al deze elementen - binnenschools, buitenschools en infrastructuur - verbinden we om voor iedereen een optimale culturele levensloop mogelijk te maken. We benutten zo ook de meerwaarde van het samenbrengen van twee organisaties in één kennisinstituut.

Het departement geeft ons ook een opdracht. Eind 2013 wil het een strategische agenda met een beleidsvisie voor de komende jaren. Ditzelfde stelde de Raad voor Cultuur in zijn advies ook al. Een dergelijke agenda kan, aldus de raad, een duidelijkere richting geven aan de latere activiteiten van het kennisinstituut.

In ons activiteitenplan spreken we al over een strategische toekomstagenda die we met het brede werkveld willen opstellen. Hierin zullen we een visie formuleren op voorziene ontwikkelingen in cultuureducatie, amateurkunst en cultuurparticipatie over een periode van 8 tot 12 jaar. We doen dat door trends en vraagstukken in het werkveld, het beleidsveld en de samenleving te verkennen, te analyseren en met betrokken en verantwoordelijke partijen te bespreken. En we doen dat niet alleen. Met het Fonds voor Cultuurparticipatie is afgesproken dat we hier samen aan gaan werken.

Uit zo'n agenda zal blijken waar wij in de toekomst voor willen en moeten staan en wat de werkvelden cultuureducatie en amateurkunst straks van ons vragen. Ons werk kan zich dan nog concreter richten op wat voor beleid en praktijk nodig is. En dat is belangrijk voor de toekomst!

Voor discussie over wat beleid en praktijk van cultuureducatie en amateurkunst nu nodig hebben van het kennisinstituut zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Kabinet in museumvitrine?

Een museum voor gevallen kabinetten? Dat zijn er in Nederland nu vijf in tien jaar! Leuk voor het Museum of Broken Relationships in Zagreb. Een van mijn collega's met een fascinatie voor bijzondere collecties wees me er op, en al eerder ook op het Museum of Bad Art (blog 30 maart), de Gallery of Lost Art - virtueel, want de kunstwerken zijn kwijt - en het Nonseum, met onzinnige uitvindingen.

Aan het Museum of Broken Relationships kan iedereen bijdragen. Je kunt er letterlijk én figuurlijk de scherven van je verbroken relatie kwijt. En of dat nu is uit exhibitionisme, wraak of in de hoop dat het een therapeutisch effect heeft, populair is het in ieder geval. Het museum is de derde meest geliefde attractie in Zagreb en de bijdragen aan de collectie stromen binnen.

Woensdag hebben we gestemd en daarmee is het demissionaire kabinet bijna voorbij. Het kan daarna zo naar Zagreb. Dan een nieuw kabinet, zonder gedoogpartners, want zo'n constructie wil niemand meer. En een kabinet dat vier jaar blijft. Dat scheelt ook in de kosten, want stemmen heeft zo zijn prijs: 50 miljoen, zo leerde ik vorige week van De Rekenkamer. Ironisch voor een kabinet dat viel over bezuinigingen.

Terugblikkend op twee jaar cultuurbeleid krijg ik opnieuw last van relatiestress. Het beleid van Halbe Zijlstra was naar mijn mening overtrokken en rigoureus en het is nog niet goed te overzien wat de consequenties hiervan zijn. Hij deed echter wel wat hij aankondigde en – voor mij belangrijk - hij zette serieus in op de inhoud van cultuureducatie. Nog nooit heeft het landelijke cultuurbeleid zo uitgebreid, samenhangend en gefundeerd ingezet op de inhoudelijke kwaliteit van cultuureducatie.

Sinds woensdag is er opnieuw tijd voor (binnen)hofmakerij. Ik hoop dat het nieuwe kabinet, of dat nou een combinatie van VVD en PvdA wordt of een combinatie met meerdere partijen, die serieuze aandacht voor cultuureducatie overneemt en liefst met een wat groter budget. Als dat kabinet nu echt vier jaar blijft, houdt het de 50 miljoen die niet nodig zijn voor tussentijdse verkiezingen in ieder geval over. Stop die alvast maar in cultuur en educatie, en kies dan voor deskundigheidsbevordering van de leerkracht of van cultuurmedewerkers, of voor de Cultuurkaart, en zet geld in op een duurzame relatie tussen onderwijs en cultuur.

Cultuureducatie in tijden van verkiezingen

Op het puntje van mijn stoel volg ik de debatten. We kunnen er niet omheen: het is verkiezingstijd! Jammer dat ik het woord cultuur nog nauwelijks heb gehoord, behalve misschien 'graaicultuur' of 'angstcultuur', laat staan dat cultuureducatie in de fractieleidersdebatten aan de orde komt.

Toch leeft het politieke debat hierover! Dinsdag presenteerde D66 Amsterdam een plan voor een nieuw cultuureducatiestelsel in de hoofdstad. Ondanks de mooie nazomerdag zat de zaal vol en werd er fel gediscussieerd over de beste voorwaarden voor kwalitatief goede cultuureducatie. In de zaal ook vertegenwoordigers van VVD en PvdA. Volgend jaar strijden zij in de gemeenteraad over de juiste keuze voor goed cultuureducatiebeleid. Toekomstig D66-Kamerlid Vera Bergkamp beloofde het thema ook landelijk op de agenda te zetten. En net zo goed als dit plan verdient ook het recente advies van de Raad voor Cultuur en de Onderwijsraad landelijk alle aandacht.

Ook in het Paradisodebat, zondag een week geleden, gingen cultuurbestuurders en politici met elkaar in debat over cultuur. De SP is de enige partij die de bezuinigingen wil repareren en 100 miljoen extra wil investeren. Als het aan GroenLinks ligt wordt de rijksbegroting met 200 miljoen verhoogd; D66 en PvdA trekken elk 50 miljoen extra uit. De VVD bezuinigt 50 miljoen euro door een ophoging van de inkomstennorm voor culturele instellingen. Het CDA is budgetneutraal en de PVV wil helemaal af van de cultuursubsidies. Dat werd bevestigd in de doorberekeningen van de verkiezingsprogramma's door het Centraal Planbureau.

Berenschot en de Volkskrant becijferden voorafgaand aan het Paradisodebat dat de overheden vanaf 2013 ca. 500 miljoen euro ofwel 10% op cultuur bezuinigen. De gemeenten bezuinigen relatief weinig met 9% (Rijk: 24%; provincies: 20%). Cultuureducatie komt er slecht vanaf met een gemiddelde van 12% gemeentelijke bezuinigingen. Dit heeft vooral te maken met forse bezuinigingen op centra voor de kunsten; op cultuureducatie in het onderwijs wordt niet bezuinigd. Eind augustus sloegen de twintig grootste centra voor de kunsten en branchevereniging Kunstconnectie dan ook alarm. Zij vrezen dat ruim een kwart van de centra en muziekscholen verdwijnt en dat op de overige ernstig wordt beknibbeld.

Laat u cultuur en cultuureducatie meewegen in uw stem? Kijk dan ook naar ons Dossier Politiek, over de verkiezingen, het publieke debat en de standpunten over cultuureducatie van politieke partijen. Of volg vanmiddag het alternatieve debat over cultuurpolitiek, georganiseerd door een aantal cultuurprominenten. En heeft u morgenmiddag tijd, luister dan naar het Opium Radio Cultuurdebat.

Breng kennis uit onderzoek bij leraren in de klas

Zit ze er nog wel, denk ik af en toe, je hoort immers niks meer van Marja van Bijsterveldt. Maar nu heeft ze nieuws! De landelijke organisatie voor onderwijsonderzoek komt er! En dat is ook hard nodig zegt de commissie Nationaal Plan Toekomst Onderwijswetenschappen. Te weinig kennis uit onderzoek komt terecht bij leraren in de klas.

De Onderwijsraad zei al eerder dat de samenwerking tussen onderwijs en onderzoek niet vanzelf gaat. Wanneer scholen en onderzoekers stapsgewijs samen werken aan onderwijsveranderingen is de kans groter dat het onderwijs iets met de onderzoeksuitkomsten doet. Van Bijsterveldt stelt dan ook een regieorgaan in dat voor onderzoek vóór en mét de praktijk moet gaan zorgen. Leraren, schoolleiders en schoolbesturen worden betrokken bij de onderzoeksprogrammering, de beoordeling van projecten en de uitvoering ervan. Het ministerie en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek bundelen hun onderzoeksbudgetten en ondersteunen het onderwijsveld om tot onderzoekbare vragen te komen.

Deze aandacht voor het gebruik van onderzoekskennis in het onderwijs, en onderzoek in de school, draagt zeker ook bij aan de kwaliteit van cultuureducatie. Leraren kunnen hun deskundigheid in cultuureducatie vergroten door zich kennis uit relevant onderzoek eigen te maken, die te vertalen naar hun lespraktijk of door zelf onderzoek te doen. Hun professionele ontwikkeling kan worden bevorderd door kennisgemeenschappen met onderzoekers op te zetten. Daarin delen en creëren zij kennis door het uitwisselen van ervaringen, gezamenlijke reflectie en ontwikkeling van praktijkinzichten.

Voor cultuureducatie en amateurkunst werken wij aan een onderzoeksagenda. Eind vorig jaar zijn de kennisvragen van onderzoekers en beleidsmakers verkend en geïnventariseerd. Nu is het de beurt aan de praktijk. Aan directeuren, schoolleiders, coördinatoren, sectorleiders en leraren in het basis- en voortgezet onderwijs. Aan welke kennis is er voor het kunst- en erfgoedonderwijs behoefte en wat zouden jullie onderzocht willen zien?

Kennisinstituut voor een slim en fatsoenlijk Nederland

Vakantie achter de rug en kranten bij het oud papier. Zaterdag de eerste krant die ik met aandacht lees. Argeloos valt mijn blik op 'Nederland wordt steeds dommer', en scan ik woorden als Raad voor Cultuur, kunst en cultuur, en cultuureducatie.

Mathieu Weggeman, nog geen jaar lid van de Raad voor Cultuur, zond een rommelig opiniestuk naar de Volkskrant, die dit nog plaatste ook. Hij stelt vast dat domheid en onfatsoen in Nederland eerder regel dan uitzondering zijn. Ons beschavingsniveau holt achteruit en daar moet iets aan gebeuren! Zijn oplossing: cultuureducatie. Met in het onderwijs veel meer tijd en aandacht voor de kunstvakken, ga je domheid en onfatsoen te lijf, aldus het raadslid. Waar hij zijn uitlatingen op baseert weet ik niet. Net zo min als zijn conclusie dat er weinig dichters, beeldhouwers of violisten in de cel zitten, omdat reflectie op kunst en cultuur onfatsoenlijk gedrag vermindert. Mogelijk zitten er ook weinig groenteboeren en bakkers in de gevangenis, maar daar trek ík geen conclusies uit...

Opnieuw wordt het belang van kunst- en cultuurvakken in het onderwijs onderstreept, maar nu wel vanuit een heel merkwaardige optiek. Gek eigenlijk, als je dit vergelijkt met wat onlangs diezelfde Raad voor Cultuur – samen met de Onderwijsraad – adviseerde: 'Cultuureducatie hoort thuis in het hart van het onderwijs: daar moet een fundament worden gelegd voor de culturele ontwikkeling van kinderen'. Woorden als (on)fatsoen en dom(mer) komen in dit belangwekkende betoog niet voor.

Het is natuurlijk fijn dat Weggeman opkomt voor het belang van de kunstvakken. Maar dan wel graag met argumenten die met onderzoek zijn onderbouwd. Leerlingen moeten zich scholen in meerdere symbooltalen. Naast taal en wiskunde zijn de kunstvakken dat. Zij leren mede daarmee ideeën over zichzelf en de wereld uit te drukken, verwerven kennis en inzicht in geschiedenis en betekenis van kunst en cultuur, en leren daarop te reflecteren. Kunstvakken dragen ook bij aan cognitieve en sociale vaardigheden, zoals voorstellingsvermogen, divergent denken, waarneming, presenteren en samenwerken. Kunstvakken dragen bij aan innovatief denken en creatief oplossen van problemen en zijn daarmee voorwaardelijk voor een kenniseconomie. Ook bevorderen ze de prestaties bij andere vakken, zoals de positieve effecten van drama op het taalgebruik, en van muziek en beeldende vorming op het ruimtelijk inzicht en het meetkundig denken. We pakken het dan ook breed aan en willen in de school én in de BSO kunst en cultuur een zinvolle plaats geven.

Terug nu naar het opiniestuk. Als kunst en cultuur de oplossing zijn om onfatsoen en domheid tegen te gaan, dan is ons kennisinstituut voor cultuureducatie en amateurkunst bij uitstek hét instrument voor een slimmer en fatsoenlijker Nederland. En zo heb ik dat nog nooit bekeken....

Vakantielectuur

Foto: Annemoon van Hemel

Zit al bijna lekker in de achtertuin. Met zoveel zon begin deze week moet het de komende maand toch lukken om ook thuis een heerlijk vakantiegevoel te krijgen. In ieder geval heb ik al wat te lezen uitgezocht. Naast het stapeltje detectives koos ik vier titels die wat serieuzer zijn.

In ieder geval het gezamenlijk advies 'Cultuureducatie: leren, creëren, inspireren!' van Onderwijsraad en Raad voor Cultuur. Dat werd afgelopen donderdag door de beide voorzitters overhandigd aan staatssecretaris Zijlstra. Het toeval wil dat dit gebeurde op een Amersfoortse school waar een van de ouders mij goed kent. Zij was zo aardig een hele fotoserie te maken waaruit ik er een koos. Ik heb het advies al wel gelezen maar ga het nu vergelijken met onze uitgave 'Cultuureducatie: een kwestie van onderwijskwaliteit'.

De tweede gaat over 'Bildung in Deutschland 2012' en heeft als aanvullend thema cultuureducatie in de levensloop. Daarmee wil de Duitse overheid en de samenstellers van dit tweejaarlijkse rapport benadrukken dat niet alleen taal en rekenen, maar ook cultuureducatie een essentieel en integraal onderdeel van het onderwijs is. Een mooie ondersteuning van ons activiteitenplan 2013-2016 dat als titel 'Deelnemen aan cultuur: leren en doen' heeft.

'Music in schools, wider still, and wider' en 'Making a mark: art, craft and design education 2008-11' zijn de twee andere die ik klaar heb liggen. Deze Engelse inspectierapporten over beeldend onderwijs en muziek evalueren de sterktes en zwaktes van de kunstvakken in Engelse scholen. Om de kwaliteit ervan vast te stellen bezocht de onderwijsinspectie in de periode 2008-2011 96 basisscholen vijf keer. Naast deze scholen werd ook een aantal art galleries die onderwijsactiviteiten aanbieden aan inspectie onderworpen. Wat in Engeland lukt, lukt in Nederland nog niet.

En als laatste een tip voor u op vakantie gaat: de Cultuurpleinagenda 2012-2013! Niet alleen ruimte om al uw afspraken in op te schrijven, maar ook met tips, weetjes en quotes over cultuur en onderwijs, én een overzicht van belangrijke culturele evenementen.

Tot na de vakantie...............

Cultuureducatie, hoe dan ook

Bij alle somberte over het beleid voor cultuureducatie van sommige provincies en gemeenten zoek ik naarstig naar lichtpuntjes. Met de Kamerverkiezingen in aantocht heb ik in verkiezingsprogramma's mijn heil gezocht. Alle Kamerpartijen presenteerden onlangs hun programma, behalve VVD en PVV. En, lichtpuntje, de meeste politieke partijen vinden cultuureducatie in het onderwijs belangrijk.

De SP, die in de peilingen met de VVD een nek-aan-nek-race aangaat, zegt: 'Cultuureducatie in het onderwijs is van groot belang. De cultuurkaart verdient daarom ondersteuning'. De PvdA vindt dat cultuuronderwijs op school begint. 'Onderwijs in kunst en cultuur heeft een enorme betekenis voor de persoonlijke ontwikkeling van het kind. [ … ] Alle gesubsidieerde culturele instellingen (theaters, musea, etcetera) moeten educatie als een van hun kerntaken opnemen'.

Ook de partijen van het 'lente-akkoord' breken een lans voor cultuureducatie. GroenLinks pleit voor 'extra ondersteuning voor kunst- en cultuureducatie, jeugdtheater en de ontwikkeling van nieuw cultureel talent'. D66 zegt dat elk kind kennis moet kunnen maken met cultuur. 'Daarom wil D66 aandacht voor cultuur op elke basisschool. En wordt de cultuurkaart in nieuwe vorm voortgezet'. Ook de ChristenUnie vindt het belangrijk dat kinderen en jongeren met kunst en cultuur in aanraking komen. 'Kunst- en cultuureducatie is een belangrijk onderdeel van hun vorming en een waardevolle aanvulling op het reguliere onderwijs. Scholen kunnen hier heel goed in vrijheid een eigen invulling aan geven. Provinciale instellingen voor kunst- en cultuureducatie kunnen hierbij behulpzaam zijn door een breed aanbod van lespakketten samen te stellen'.
Het CDA zegt te 'staan voor een samenleving waarin mensen al op jonge leeftijd via educatie en participatie met cultuur in aanraking komen', met 'aandacht voor cultuur en sport voor kinderen in de leeftijd van 4 tot 12 jaar'.
En van de VVD weten we het nog niet. Uitgaande echter van de opvattingen van de huidige VVD-staatssecretaris mag je verwachten dat hij bij zijn programmacommissie een flinke lans voor cultuureducatie breekt. Om ook zelf die lans te breken heb ik samen met collega's van andere landelijke instellingen het belang van kunst- en cultuureducatie en participatie nog eens in een visiedocument onderbouwd.

Overigens maakt de christelijk-rechtse SGP zoals gebruikelijk geen woord vuil aan cultuur - behalve dat 'de EU zich daar niet mee moet bemoeien'. De PvdD daarentegen vindt dat cultuur mensen helpt 'buiten de gebaande paden te denken; en dat heeft de samenleving hard nodig'.

En als de PVV de verkiezingen en de formatie wint rest ons nationalistisch geschiedenisonderwijs, getuige het programma uit 2010: 'De Canon van de Nederlandse geschiedenis wordt verplicht. Kinderen leren nu over hoe mooi de islam is en dat het een verrijking is van Nederland, maar wat de Tachtigjarige Oorlog was, is hen onbekend. Onze heroïsche vaderlandse geschiedenis mag meer in het zonnetje worden geplaatst'. Ook een lichtpuntje, toch?

Kip of ei?

Is creativiteit de kip en de economie het ei, of is het juist andersom? Creativiteit en economie hebben elkaar nodig, maar hoe werkt dat precies? Nieuwe, goed in de markt liggende producten en diensten ontwikkelen achter je pc of op het werk gaat niet vanzelf. Daar is een dosis creativiteit bij nodig. Je houdt een economie niet draaiende zonder creativiteit. En een economie ontwikkelt zich niet zonder creativiteit in kunst en cultuur. Cultuur en economie zijn op elkaar betrokken: zonder betrokkenheid geen ontwikkeling.

Het Lectoraat Kunst en Economie van de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht probeert met een onderzoek naar het meerjarige Cultuur-Economieprogramma 'Ongezouten' van het Kunstenlab in Deventer, de effecten van samenwerking tussen kunstenaars en ondernemers in kaart te brengen. De stelling is dat autonome kunstenaars een positieve bijdrage kunnen leveren aan bedrijfsinnovaties. Dat idee blijkt ook te kloppen. Voor het onderzoek vervulden kunstenaars de rol van kunstenaar-coach en hielpen ondernemers op gang. Die waren lovend over hun nieuw verkregen inzichten en de verfrissende manier van werken en denken. Toen zij hun ervaringen inzetten in hun onderneming was een stijging van efficiency en omzet te zien.

De kunstenaars, aldus rapporteur Giep Hagoort, hebben niet zoveel aan deze samenwerking; zij gaan er financieel weinig op vooruit. Je zou veronderstellen dat samenwerken voor beide partijen een win-win situatie is: de een wordt ondernemender, de ander wordt creatiever en wint aan innovatiekracht. Weer zo'n 'kip of ei' vraag: moet je een ondernemer aan een kunstenaar koppelen of een kunstenaar aan een ondernemer?

Darren Henley geeft in zijn onlangs gepubliceerde rapport 'Cultural Education in England' vierentwintig aanbevelingen voor toekomstig cultuureducatiebeleid. Een ervan heeft betrekking op 'design', dat naar zijn mening een belangrijker plaats moet krijgen in het curriculum. Jammer genoeg gebruikt Henley een negatief argument, namelijk de angst dat snel groeiende economieën, zoals de Chinese, de Engelse designers zullen verdringen. Angst is altijd een slechte raadgever, dus om op grond van zulke motieven je curriculum te bepalen, lijkt me een slecht plan.

Ik neem aan dat de kunstenaars - of noem ze kunstenaar-coaches - bij hun samenwerking met de Deventer ondernemers níet direct dachten aan verdringing, maar eerder aan verrijking: 'Wat hebben we er samen aan!' En dan maakt het niet uit of je kip of ei bent.

Zie ook Kunstenlab en Cultuurplein Magazine 05.