Goed gesprek over kwaliteit van cultuureducatie

Het was lekker druk in de Marnixzaal van het UCK. Het programma was er ook naar. De Raad voor Cultuur was er, en de Onderwijsraad. En ook de cultuurwethouder van Amsterdam en de directeur-generaal van OCW. Dat maakt sowieso nieuwsgierig. Het begon met Joop Daalmeijer en Thea Meijer, die hun gezamenlijk advies toelichtten over cultuureducatie in de basisschool. Daarna sprak Carolien Gehrels over haar cultuureducatie-aanpak in de hoofdstad. Marjan Hammersma sloot af met de reactie van OCW op het advies van beide raden. En geloof me, iedereen wil graag van cultuureducatie in de basisschool een succes maken.

Volgens beide raden hoort cultuureducatie thuis in het hart van het onderwijs: daar wordt immers het fundament gelegd voor de culturele ontwikkeling van kinderen. Vervolgens doen de raden drie stevige uitspraken over de kwaliteit van cultuureducatie: geef scholen meer grip op de inhoud met een referentiekader; bevorder de deskundigheid in de school van zowel aankomende als zittende leraren; en stel de culturele infrastructuur in dienst van de school: werk als school vraaggericht.

In drie groepen werd daarna gediscussieerd over wat deze drie aanbevelingen concreet inhouden en welke acties dit van diverse betrokken partijen vraagt. Mijn groep was gevarieerd met bestuurders, schoolleiders, cultuurcoaches, lerarenopleiders van pabo en kunstvakonderwijs, educatiemedewerkers van culturele instellingen en de PO-Raad. Ons onderwerp was de deskundigheid van de leerkracht.

Het was een goed gesprek over wat wij nodig vonden om deskundig genoemd te worden: vakkennis, vaardigheden, organisatievermogen en natuurlijk een positieve attitude. Over wat de schoolleiding moet bieden aan ondersteuning, zoals tijd en geld. Over het schoolbestuur dat in beleid ruimte geeft om cultuureducatie met kwaliteit te realiseren. Over scholing door lerarenopleidingen en culturele instellingen door middel van teach de teacher-programma's, specifiek samengestelde nascholingsprogramma's, training on the job en gewoon als leerkracht meedoen aan een cultureel programma van een instelling.

Kritische kanttekeningen waren er voor provincies en gemeenten die het soms onmogelijk maken om de deskundigheid van de leerkracht te versterken. Provinciaal worden culturele instellingen hier en daar immers wegbezuinigd en ook gemeenten verminderen hun budgetten voor kunst en cultuur.

De algemene opvatting was dat we de kwaliteit van cultuureducatie sámen moeten verbeteren. Dat we het niet alleen van de leerkracht moeten laten afhangen. Die is vaak al minder goed voor de kunstvakken toegerust en bovendien zwaar belast door alle andere taken die hij in de school heeft. En, laat de leerkracht zelf kunst en cultuur ervaren en leren kennen, dan komt het goed.

Voor meer discussie over hoe we sámen de kwaliteit van cultuureducatie kunnen verbeteren, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Is Oss de weg kwijt?

Zondagmiddag in Oss bij het politieke café Zout. Als oud-directeur uitgenodigd voor een debat over Museum Jan Cunen. Nu, na twintig jaar, terug om over het belang van het museum te discussiëren. Er is onrust in Oss over het museum. De klimaatbeheersing is niet optimaal. Verbetering kost extra geld. Het huidige pand barst uit zijn voegen en er bestaan kennelijk plannen voor een groter museum. In de gemeenteraad gaan stemmen op om het museum te privatiseren. En waar draait het uiteindelijk allemaal om? Om geld. Het belangrijkste onderwerp is gewoon geld. Oss moet immers net als andere gemeenten bezuinigen.

Over het algemeen blijken, landelijk bezien, de bezuinigingen op kunst en cultuur wat minder zwaar te zijn dan een jaar geleden werd gevreesd. In totaal gaan inkomsten - overheidssubsidies én eigen inkomsten - vanaf volgend jaar 'maar' met 10 procent omlaag. Dat is de helft minder dan vorig jaar werd voorzien. Uit gezamenlijk onderzoek van bureau Berenschot en de Volkskrant blijkt dat dat vooral komt omdat gemeenten aanzienlijk minder op kunst en cultuur korten dan het Rijk.

Oss (vooral bekend van worst, Organon en Marijnissen) is een gemeente van bijna 90.000 inwoners. Het heeft een stadskern met daaromheen kleinere stadjes en dorpen, als Lith en Ravenstein. Volgens de VNG, Vereniging van Nederlandse Gemeenten, hoort bij een stad als Oss gewoon een museum, naast andere culturele accommodaties. En gek genoeg wordt dat tijdens het debat in café Zout niet betwist. Mijn opponent deelt aan het begin ervan zelfs mee dat hij een museum hoogstnoodzakelijk vindt; een goed museum in een goed gebouw, voor zowel kunst als erfgoed. Om vervolgens kort en bondig vast te stellen dat het gebouw van het huidige museum niet aan de eisen voldoet. Het moet volgens hem dan ook een tijdje gesloten worden, want daarmee bespaar je kosten voor personeel en programmering. De collectie kan gedurende die tijd – hij spreekt over 'bijvoorbeeld drie jaar' - in het archief opgeslagen worden. Dat komt hem op enig hoongelach te staan: het archief is vele malen kleiner en beschikt dat dan wel over een goed klimaatbeheersingssysteem?

Ik vind dat de Osse gemeenschap over een geweldige collectie beschikt, die bovendien al vele jaren op uitstekende wijze voor het onderwijs toegankelijk wordt gemaakt. Het is niet voor niks dat bijna alle scholen jaarlijks het museum bezoeken. Die mooie collectie moet voor iedereen zichtbaar zijn, ook in deze economisch wat mindere jaren. Culturele vorming moet overal mogelijk blijven, zodat het gehele onderwijs naar zijn aard en functie gebruik kan blijven maken van culturele voorzieningen en de rijkdom die deze hen kunnen bieden.

Cultuureducatie, hoe dan ook

Bij alle somberte over het beleid voor cultuureducatie van sommige provincies en gemeenten zoek ik naarstig naar lichtpuntjes. Met de Kamerverkiezingen in aantocht heb ik in verkiezingsprogramma's mijn heil gezocht. Alle Kamerpartijen presenteerden onlangs hun programma, behalve VVD en PVV. En, lichtpuntje, de meeste politieke partijen vinden cultuureducatie in het onderwijs belangrijk.

De SP, die in de peilingen met de VVD een nek-aan-nek-race aangaat, zegt: 'Cultuureducatie in het onderwijs is van groot belang. De cultuurkaart verdient daarom ondersteuning'. De PvdA vindt dat cultuuronderwijs op school begint. 'Onderwijs in kunst en cultuur heeft een enorme betekenis voor de persoonlijke ontwikkeling van het kind. [ … ] Alle gesubsidieerde culturele instellingen (theaters, musea, etcetera) moeten educatie als een van hun kerntaken opnemen'.

Ook de partijen van het 'lente-akkoord' breken een lans voor cultuureducatie. GroenLinks pleit voor 'extra ondersteuning voor kunst- en cultuureducatie, jeugdtheater en de ontwikkeling van nieuw cultureel talent'. D66 zegt dat elk kind kennis moet kunnen maken met cultuur. 'Daarom wil D66 aandacht voor cultuur op elke basisschool. En wordt de cultuurkaart in nieuwe vorm voortgezet'. Ook de ChristenUnie vindt het belangrijk dat kinderen en jongeren met kunst en cultuur in aanraking komen. 'Kunst- en cultuureducatie is een belangrijk onderdeel van hun vorming en een waardevolle aanvulling op het reguliere onderwijs. Scholen kunnen hier heel goed in vrijheid een eigen invulling aan geven. Provinciale instellingen voor kunst- en cultuureducatie kunnen hierbij behulpzaam zijn door een breed aanbod van lespakketten samen te stellen'.
Het CDA zegt te 'staan voor een samenleving waarin mensen al op jonge leeftijd via educatie en participatie met cultuur in aanraking komen', met 'aandacht voor cultuur en sport voor kinderen in de leeftijd van 4 tot 12 jaar'.
En van de VVD weten we het nog niet. Uitgaande echter van de opvattingen van de huidige VVD-staatssecretaris mag je verwachten dat hij bij zijn programmacommissie een flinke lans voor cultuureducatie breekt. Om ook zelf die lans te breken heb ik samen met collega's van andere landelijke instellingen het belang van kunst- en cultuureducatie en participatie nog eens in een visiedocument onderbouwd.

Overigens maakt de christelijk-rechtse SGP zoals gebruikelijk geen woord vuil aan cultuur - behalve dat 'de EU zich daar niet mee moet bemoeien'. De PvdD daarentegen vindt dat cultuur mensen helpt 'buiten de gebaande paden te denken; en dat heeft de samenleving hard nodig'.

En als de PVV de verkiezingen en de formatie wint rest ons nationalistisch geschiedenisonderwijs, getuige het programma uit 2010: 'De Canon van de Nederlandse geschiedenis wordt verplicht. Kinderen leren nu over hoe mooi de islam is en dat het een verrijking is van Nederland, maar wat de Tachtigjarige Oorlog was, is hen onbekend. Onze heroïsche vaderlandse geschiedenis mag meer in het zonnetje worden geplaatst'. Ook een lichtpuntje, toch?

Beste keuze: cultuureducatie is willen en kunnen

De afgelopen maand stond voor mij in het teken van het advies van de Raad voor Cultuur over het nieuwe kennisinstituut én het landelijke programma Cultuureducatie met kwaliteit, met vooral de rol van gemeenten en provincies daarin. Want over dat laatste ging het op de Unesco conferentie, op onze eigen CultuureducatieBELEIDdag en op de voorjaarsconferentie van het Fonds voor Cultuurparticipatie (FCP).

Het waren dagen met boeiende keynotes, presentaties, discussies en goede gesprekken met beleidsmedewerkers. En wat zijn de belangrijkste uitkomsten? Het meest in het oog sprong de aanbeveling, door meerderen naar voren gebracht, om beleid en activiteiten niet te richten op 'alles en iedereen'. Gemeenten en provincies moeten bescheiden zijn in hun ambities, omdat zowel hun invloed op inhoud en kwaliteit van het onderwijs als hun financiële middelen beperkt zijn. Wel moeten ze bij wat ze doen 'doortastend, doelgericht én selectief' zijn. Bijvoorbeeld door middelen uit het landelijke stimuleringsbeleid in te zetten voor de voorhoedescholen die echt werk willen en kunnen maken van kunstzinnige oriëntatie, zoals Joost Kuggeleijn van de C van OCW voorstelde.

Frans Geurts, algemeen directeur van een grote scholenstichting waar cultuureducatie hoog op de agenda staat, vindt dat ook basisscholen keuzes moeten maken in wat ze goed willen doen. Vanuit hun onderwijsvisie zijn zij zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van cultuureducatie. Natuurlijk kunnen culturele instellingen scholen ondersteuning bieden met hun expertise en hun aanbod. Maar uiteindelijk zijn het de basisscholen zelf die op basis van de kerndoelen Kunstzinnige Oriëntatie eigen doelen stellen en eigen onderwijsinhoud bepalen voor hun curriculum.

Juist het stimuleren van het werken met een doorgaande leerlijn voor cultuureducatie is een van de vier doelen van het programma Cultuureducatie met kwaliteit. Hoe stimuleer je dit als gemeente of provincie? Misschien door net als in Breda een raamwerk voor een doorlopende leerlijn cultuureducatie te laten ontwikkelen, gebaseerd op de kerndoelen en tussendoelen van SLO, die zowel scholen als instellingen een basis biedt. Of door net als in Emmen het primaat te leggen bij het onderwijs, en scholen zelf middelen te geven om cultureel aanbod te kiezen dat past binnen hun curriculum. Of door duurzame samenwerking tussen scholen en culturele instellingen te bewerkstelligen via creatief partnerschap zoals in de gemeente Utrecht.

Waar je als beleidsmaker ook voor kiest, een keuze voor leerlijnen vind ik de verantwoordelijkheid van de school. Het werkt natuurlijk wel prikkelend als beleidsmakers dit activeren en ondersteunen. Baseer je dan op kennis die er is en kijk ook vooral de kunst bij elkaar af! Wij helpen daar graag bij; u weet ons te vinden!

Discussieer ook mee op LinkedIn over de noodzaak van bescheiden ambities, waar het gaat om gemeentelijk en provinciaal beleid ten aanzien van de kwaliteit van cultuureducatie.

Cultuureducatie op de lokale agenda

Ik sprak onlangs twee van mijn medewerkers over de vijfde landelijke conferentie Lokale Educatieve Agenda (LEA). Zij waren erg enthousiast over deze lokale agenda, vooral ook omdat die voor cultuureducatie interessant is. De educatieve agenda is een instrument om het lokale onderwijs- en jeugdbeleid vorm en inhoud te geven. Meer dan 90% van de gemeenten proberen met schoolbesturen en andere partners zoals kinderdagverblijven en peuterspeelzalen via die agenda tot gezamenlijke afspraken te komen. Eerst ging het vooral over onderwijsachterstandenbeleid. Nu gaat het om allerlei zaken op plaatselijk niveau rond onderwijs en jeugd, en daar hoort cultuureducatie bij. Gemeenten hebben immers belang bij het stimuleren van de ontwikkeling van hun jonge inwoners.

Een veelheid aan nieuwe landelijke ontwikkelingen passeerde op de conferentie de revue. Bijzondere aandacht was er voor veranderingen bij passend onderwijs, de decentralisatie van de jeugdzorg en het feit dat het Rijk de onderwijsinhoud steeds meer bepaalt.

Cultuur - en dus ook cultuureducatie - wordt op de lokale educatieve agenda geplaatst onder de noemer 'verrijking'. Dit omdat er geen wet is die zegt dat gemeenten op dit gebied beleid móeten ontwikkelen. Gemeenten die cultuureducatie belangrijk vinden of hierover bestuurlijke afspraken hebben, maken ruimte voor cultuureducatie in hun cultuurbeleid.
Maar ook vanuit het onderwijsbeleid kunnen gemeenten culturele instellingen stimuleren meer met scholen samen te werken. Daar kan deze lokale agenda voor worden gebruikt. De gemeente nodigt dan de culturele instellingen ook aan tafel om als gelijkwaardige educatieve partners mee te denken met het onderwijs. En andersom kunnen ook scholen worden uitgedaagd om samen met culturele instellingen een leerplan te ontwikkelen voor cultuureducatie. Dan is het belangrijk dat de afdelingen onderwijs en cultuur van de gemeente met elkaar overleggen, kennis uitwisselen en samen optrekken in de beleidsontwikkeling. Op deze manier zorgen de lokale onderwijs- en cultuurpartners voor de inhoudelijke inbreng en houdt de gemeente de regie en ziet erop toe dat betrokkenen zich aan hun afspraken houden.

Op de CultuureducatieBELEIDdag staat dit jaar de kwaliteit van cultuureducatie centraal. In dat verband stelde Cultuurnetwerk op LinkedIn al de vraag of de kwaliteit van gemeentelijk beleid kan leiden tot kwaliteit van cultuureducatie. Hoe ziet u deze relatie?

Tot slot nog even uw aandacht voor een andere agenda, namelijk de Cultuurplein lerarenagenda, die nu in de maak is. Eind mei is deze agenda klaar en mocht je geïnteresseerd zijn, laat het dan weten!

Voor meer discussie over cultuureducatie op de Lokale Educatieve Agenda, zie het Netwerk Cultuuredcuatie op LinkedIn.

Naar een paradigma shift

'Tijd voor een paradigma shift!' Met deze oproep opende Jaap van Luijk, managing partner BMC Groep, vorige week de CultuureducatieBELEIDdag 2011 in Amersfoort. Bezuinigingen dwingen zowel gemeenten, provincies en rijksoverheid als centra voor de kunsten, theaters en musea anders te gaan denken over infrastructuur, educatieve dienstverlening en ondernemerschap. Aan het eind van de dag blikte Van Luijk terug. Enthousiasme en kwaliteit had hij volop gezien onder de aanwezige beleidsmakers op deze dynamische dag, maar voorbeelden van shifts in cultuureducatiebeleid was hij helaas niet tegengekomen.

Hij bezocht waarschijnlijk niet dezelfde sessie als ik, want ik kwam een opmerkelijke aanpak tegen in een van de middagsessies. De Veenendaalse wethouder cultuur, Hans Bouwmeester, vertelde over zijn idee voor een cultureel rugzakje voor iedereen in zijn gemeente. Wat is begonnen als proefballon in een lokaal cultuurdebat, wil Bouwmeester nu in gemeentelijk beleid omzetten. Elk jaar een cultuurvoucher voor elke Veenendaler, die besteed kan worden bij een culturele instelling naar keuze, zoals bibliotheek, museum, muziekschool, theater of volksuniversiteit. Dat is het idee. De instellingen leveren een deel van hun subsidie in om de vouchers te kunnen bekostigen en zien dat weer terug via de voucherinkomsten. En wat niet benut wordt, gaat terug in de gemeentekas. Met de voucher wil de wethouder meer inwoners stimuleren deel te nemen aan kunst en cultuur en daarmee tegelijkertijd cultureel ondernemerschap stimuleren bij culturele instellingen.
Het voorbeeld uit Veenendaal laat zien hoe cultuurinstellingen uitgedaagd en gestimuleerd kunnen worden hun marktaandeel te vergroten. Toch, Ariane Kop, directeur van het Veenendaalse theater De Lampegiet, is niet zo blij met het voornemen van haar wethouder. Zij bracht in de sessie naar voren dat lang niet al het geld besteed zal worden omdat de voucher bij iedereen – van baby tot hoogbejaarde - in de bus valt. Het ingeleverde subsidiebedrag stroomt dan niet in z’n geheel terug naar de instellingen. Bovendien, ook zonder vouchers haalt haar theater met allerlei theateractiviteiten al veel inkomsten uit de markt, wat niet wegneemt dat er daarnaast hoe dan ook subsidie nodig is voor gebouw en personeel.

Hoe je het ook wendt of keert, merkte Van Luijk terecht op in zijn nabeschouwing, er is gewoon minder geld beschikbaar voor alles wat ooit vanzelfsprekend was. Je moet als bestuurder of beleidsmaker dus iets goeds verzinnen om kunst- en cultuureducatie voor iedereen bereikbaar te houden. Dat is de uitdaging waar we voor staan.

Zie voor reacties ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Middelen voor bemiddelen

Het was spannend woensdag in Haarlem. Vertegenwoordigers van de provincie Noord-Holland hadden wat uit te leggen aan basisschoolbesturen. De provincie bouwt immers de ondersteuning aan scholen voor cultuureducatie in twee jaar af en legt deze taak weer terug bij de gemeenten. Welke rol, vroeg de provincie, zien de schoolbesturen na de afbouw voor zichzelf? Een gedurfde vraag. Er kwam dan ook terecht protest van diverse bestuurders. Niet elke gemeente in Noord-Holland draagt cultuureducatie een warm hart toe, dus de schoolbesturen van die gemeenten zagen de bui al hangen: voor hen geen deskundig advies meer, geen inspirerende partner en geen ondersteuning bij de keuze van kunstmenu's. Deze scholen moeten het helemaal zelf doen!

Verrassend tegelijkertijd was de grote betrokkenheid van de aanwezige schoolbesturen en de bereidwilligheid van een groot aantal van hen om zelf te investeren in cultuureducatie. Sommige zijn daar al heel ver mee. Zij stellen bovenschools vakdocenten aan, die de kunstbemiddeling doen voor alle scholen onder hun bestuur. Er was ook gelijk een verhaal uit de praktijk. Een van de aanwezigen vertelde dat zij als bovenschools vakdocent de cultuursubsidieaanvragen schrijft voor alle scholen. Een groot voordeel volgens haar, want zij kent de scholen, weet wat scholen willen en onderhoudt zélf het culturele netwerk, in plaats van een externe partij.

De provincie verwees naar het voorbeeld van Noord-Limburg, waar drie schoolbesturen de handen ineen sloegen om hun eigen 'steunfunctie-instelling' CultuurPACT te realiseren. Inmiddels doen negentien Limburgse besturen hieraan mee en dragen de lasten bijna helemaal zelf! De provincie Limburg doet er een schepje bovenop en maakt een regionaal kenniscentrum mogelijk.

Maar als provinciale instellingen wegvallen en schoolbesturen minder betrokken zijn dan die in Haarlem? Wat zal dat betekenen voor omvang en kwaliteit van cultuureducatie? Daar maak ik me ernstig zorgen over. Ik hoop van harte dat provincie, gemeenten en schoolbesturen zich laten inspireren door deze voorbeelden en samen hun verantwoordelijkheid nemen voor kunst en cultuur in het onderwijs.

Alle kinderen gelijke kansen op kunstbeoefening

Ik kom nog eens terug op het rapport dat ik in mijn vorige weblog noemde. Over de Betekenis van kunst en cultuur in het dagelijks leven. In tegenstelling tot het beeld dat bij sommige politici lijkt te bestaan dat kunst en cultuur niet belangrijk zouden zijn, laat dit onderzoek zien dat er in de samenleving juist veel draagvlak is voor subsidiëring van kunst en cultuur. Een ruime meerderheid van de Nederlanders vindt de totale rijksuitgaven aan kunst en cultuur helemaal niet te hoog. Vooral als het gaat om de ontwikkeling van kinderen is het draagvlak voor subsidiëring onder de Nederlandse bevolking zeer groot. En dit geldt ook voor Nederlanders van Turkse, Marokkaanse, Antilliaanse en Surinaamse afkomst. Onder deze groep is het draagvlak voor subsidies voor kunsteducatie zelfs nog groter. Het is dan maar goed dat in het regeerakkoord van VVD en CDA actieve cultuurparticipatie van belang blijft.

Kunstvakken op school bieden alle kinderen en jongeren kans op kennismaking met en verdieping in kunst en cultuur. Niet alleen door kijken en luisteren, maar zeker ook door zelf doen, de actieve vorm van participatie. En daarvoor geldt hetzelfde als wat het regeerakkoord over sport zegt: 'Kinderen en jongeren kunnen zich dankzij sport (en kunstbeoefening) gezonder en socialer ontwikkelen'.
Wie op school of thuis aan kunst en cultuur doet krijgt meer zelfvertrouwen en vergroot zijn sociale vaardigheden. Het stelt kinderen in staat zich te ontwikkelen tot mondige en weerbare mensen en het leert ze hun eigen cultuur, en daarmee ook hun identiteit te ontwikkelen, te waarderen én te relativeren.
In Nederland zijn er volgens schattingen echter ca. 300.000 kinderen die om financiële redenen niet mee kunnen doen. Hun ouders hebben te weinig geld voor museumbezoek, voor muziek of toneelles. Vandaar dat in gemeenten en provincies samen met het Jeugdcultuurfonds Nederland plaatselijke of provinciale Jeugdcultuurfondsen zijn opgericht. Die zijn er in vier provincies waaronder Zuid-Holland en in dertien gemeenten, zoals Borger Odoorn en Eindhoven. Een veertiende gemeente werd vorige week vrijdag toegevoegd. Het college van burgemeester en wethouders van Utrecht besloot tot de oprichting van een Jeugdcultuurfonds. Met brede steun vanuit de gemeenteraad werd een motie daartoe aangenomen.

In Utrecht, en in die andere gemeenten en provincies, krijgen nu alle kinderen een kans om actief aan kunst mee te doen.


Alle kinderen doen mee! (2010)
Cultuurnetwerk Nederland in samenwerking met het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB).

Gemeenten korten op bibliotheekwerk

Alle kinderen zaten naar Pippi te kijken die naar hartelust op de vloer zat te tekenen. 'Ja, maar Pippi,' zei juffrouw ongeduldig, 'waarom teken je niet op het papier?'
'Dat is al vol en mijn paard kan lang niet helemaal op dat prutspapiertje,' zei Pippi. 'Ik ben nu bezig met zijn voorbenen, maar als ik bij zijn staart ben, moet ik wel op de gang verdergaan!'*

De 56e Kinderboekenweek wordt deze week afgetrapt door kinderheld Pippi Langkous. Het thema is beeldtaal in kinderboeken en, zoals Langkous hier laat zien, is illustreren een vak apart. Bibliotheken, basisscholen, kinderdagverblijven, culturele instellingen en boekwinkels organiseren in deze week tentoonstellingen en allerlei kunstzinnige activiteiten. Vooral ook om het lezen aan te moedigen. Want kinderen plezier in het lezen bijbrengen begint al vroeg en een goede plek daarvoor is op dit moment nog de dichtstbijzijnde bibliotheek.

Maar: ruim 93% van de bibliotheken krijgt dit jaar of de komende jaren te maken met bezuinigingen door één of meer van de gemeenten in hun verzorgingsgebied. Slechts bij een krappe 7% van de bibliotheken zijn géén bezuinigingen aangekondigd of vastgesteld. 30% van de bibliotheken heeft feitelijk al met bezuinigingen te maken. Bij het overgrote deel van de bibliotheken (63%) zijn vooralsnog alleen bezuinigingen aangekondigd. Of dit daadwerkelijk tot bezuinigingen leidt zal moeten blijken.
Op veel plaatsen neemt de bereikbaarheid van de bibliotheek af en gaan de tarieven omhoog. Openingsuren worden verminderd en vestigingen worden gesloten. Gebruikers moeten naar verder weggelegen vestigingen om boeken te lenen. De collectie wordt kleiner en mogelijk minder vaak vernieuwd, het activiteitenaanbod minder breed en sommige diensten van de bibliotheek komen te vervallen. Er is minder personeel aan de balie en het krijgen van inlichtingen kan langer duren.

Zijn daarmee alle activiteiten om kinderen tot lezen te brengen straks ook voorbij? Ga ten aanval om leesbevordering, kunstzinnige themaweken en tentoonstellingen vanuit de rebelse filosofie en denkwijze van Pippi Langkous ook straks mogelijk te houden.

*Astrid Lindgren, Pippi Langkous. Amsterdam: Uitgeverij Ploegsma.

Hoop voor de toekomst

De dag na de verkiezingen stond Musis Sacrum (gewijd aan de Muzen) in Arnhem in het teken van de jaarlijkse Dag van de Cultuureducatie. Centraal thema was talentontwikkeling. Veel inspirerende voorbeelden passeerden de revue.
Onvermijdelijk ging de aandacht ook uit naar de economische crisis die zijn tol eist. Veel culturele en cultuureducatieve instellingen hangen bezuinigingen boven het hoofd. De vraag is vooralsnog waar de hardste klappen zullen vallen. In de provincie Noord-Holland liggen er al plannen klaar, en ook in sommige gemeenten, zoals in Purmerend. Een platform om samen positieve en minder positieve ontwikkelingen te delen én er iets aan te doen is ons Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn. Al uw input is daarbij welkom!

Hoe de nabije toekomst er voor cultuureducatieprofessionals zal uitzien, hangt af van de coalitie die uit de verkiezingsuitslag komt rollen. De bal ligt nu bij de grootste partij, de VVD, die ingrijpend wil bezuinigen, ook op kunst en cultuur. De VVD wil cultuursubsidies met een kleine 200 miljoen euro beperken en de cultuurkaart afschaffen. Culture­le instellingen moeten een groter deel van hun inkomen zelf verwer­ven. Provincies moeten zich beperken tot een aantal taken en jeugdzorg en cultuurbeleid afstoten.

Zolang er geen nieuw coalitieakkoord is, blijft er hoop. We blijven er als samenwerkende instellingen op het gebied van cultuurparticipatie op hameren dat voor een inhoudelijk goede toeleiding tot kunst en cultuur een adequate infrastructuur van levensbelang is en blijft. Jong en oud moeten kansen krijgen hun talenten te leren kennen en te ontwikkelen, ook op het terrein van kunst en cultuur. Daar heeft de hele samenleving belang bij.
Een inspirerend voorbeeld van zo'n talent dat zich ontwikkelt, is de door Kunstbende gescoute singer- songwriter Maya Mertens (17). Maya gaf in Musis Sacrum een indrukwekkend optreden en nam de zaal op sleeptouw, onder meer met een aan de actualiteit gewijd akoestisch nummer. Ook zij was bezorgd, maar hoopvol. ‘Ik hoop dat jullie hier volgend jaar weer allemaal zijn om elkaar te inspireren!’, sprak zij uit.
Voor een indruk van haar talenten, zie www.album.nl

Kunstbende