Kabinet in museumvitrine?

Een museum voor gevallen kabinetten? Dat zijn er in Nederland nu vijf in tien jaar! Leuk voor het Museum of Broken Relationships in Zagreb. Een van mijn collega's met een fascinatie voor bijzondere collecties wees me er op, en al eerder ook op het Museum of Bad Art (blog 30 maart), de Gallery of Lost Art - virtueel, want de kunstwerken zijn kwijt - en het Nonseum, met onzinnige uitvindingen.

Aan het Museum of Broken Relationships kan iedereen bijdragen. Je kunt er letterlijk én figuurlijk de scherven van je verbroken relatie kwijt. En of dat nu is uit exhibitionisme, wraak of in de hoop dat het een therapeutisch effect heeft, populair is het in ieder geval. Het museum is de derde meest geliefde attractie in Zagreb en de bijdragen aan de collectie stromen binnen.

Woensdag hebben we gestemd en daarmee is het demissionaire kabinet bijna voorbij. Het kan daarna zo naar Zagreb. Dan een nieuw kabinet, zonder gedoogpartners, want zo'n constructie wil niemand meer. En een kabinet dat vier jaar blijft. Dat scheelt ook in de kosten, want stemmen heeft zo zijn prijs: 50 miljoen, zo leerde ik vorige week van De Rekenkamer. Ironisch voor een kabinet dat viel over bezuinigingen.

Terugblikkend op twee jaar cultuurbeleid krijg ik opnieuw last van relatiestress. Het beleid van Halbe Zijlstra was naar mijn mening overtrokken en rigoureus en het is nog niet goed te overzien wat de consequenties hiervan zijn. Hij deed echter wel wat hij aankondigde en – voor mij belangrijk - hij zette serieus in op de inhoud van cultuureducatie. Nog nooit heeft het landelijke cultuurbeleid zo uitgebreid, samenhangend en gefundeerd ingezet op de inhoudelijke kwaliteit van cultuureducatie.

Sinds woensdag is er opnieuw tijd voor (binnen)hofmakerij. Ik hoop dat het nieuwe kabinet, of dat nou een combinatie van VVD en PvdA wordt of een combinatie met meerdere partijen, die serieuze aandacht voor cultuureducatie overneemt en liefst met een wat groter budget. Als dat kabinet nu echt vier jaar blijft, houdt het de 50 miljoen die niet nodig zijn voor tussentijdse verkiezingen in ieder geval over. Stop die alvast maar in cultuur en educatie, en kies dan voor deskundigheidsbevordering van de leerkracht of van cultuurmedewerkers, of voor de Cultuurkaart, en zet geld in op een duurzame relatie tussen onderwijs en cultuur.

Cultuureducatie op de lokale agenda

Ik sprak onlangs twee van mijn medewerkers over de vijfde landelijke conferentie Lokale Educatieve Agenda (LEA). Zij waren erg enthousiast over deze lokale agenda, vooral ook omdat die voor cultuureducatie interessant is. De educatieve agenda is een instrument om het lokale onderwijs- en jeugdbeleid vorm en inhoud te geven. Meer dan 90% van de gemeenten proberen met schoolbesturen en andere partners zoals kinderdagverblijven en peuterspeelzalen via die agenda tot gezamenlijke afspraken te komen. Eerst ging het vooral over onderwijsachterstandenbeleid. Nu gaat het om allerlei zaken op plaatselijk niveau rond onderwijs en jeugd, en daar hoort cultuureducatie bij. Gemeenten hebben immers belang bij het stimuleren van de ontwikkeling van hun jonge inwoners.

Een veelheid aan nieuwe landelijke ontwikkelingen passeerde op de conferentie de revue. Bijzondere aandacht was er voor veranderingen bij passend onderwijs, de decentralisatie van de jeugdzorg en het feit dat het Rijk de onderwijsinhoud steeds meer bepaalt.

Cultuur - en dus ook cultuureducatie - wordt op de lokale educatieve agenda geplaatst onder de noemer 'verrijking'. Dit omdat er geen wet is die zegt dat gemeenten op dit gebied beleid móeten ontwikkelen. Gemeenten die cultuureducatie belangrijk vinden of hierover bestuurlijke afspraken hebben, maken ruimte voor cultuureducatie in hun cultuurbeleid.
Maar ook vanuit het onderwijsbeleid kunnen gemeenten culturele instellingen stimuleren meer met scholen samen te werken. Daar kan deze lokale agenda voor worden gebruikt. De gemeente nodigt dan de culturele instellingen ook aan tafel om als gelijkwaardige educatieve partners mee te denken met het onderwijs. En andersom kunnen ook scholen worden uitgedaagd om samen met culturele instellingen een leerplan te ontwikkelen voor cultuureducatie. Dan is het belangrijk dat de afdelingen onderwijs en cultuur van de gemeente met elkaar overleggen, kennis uitwisselen en samen optrekken in de beleidsontwikkeling. Op deze manier zorgen de lokale onderwijs- en cultuurpartners voor de inhoudelijke inbreng en houdt de gemeente de regie en ziet erop toe dat betrokkenen zich aan hun afspraken houden.

Op de CultuureducatieBELEIDdag staat dit jaar de kwaliteit van cultuureducatie centraal. In dat verband stelde Cultuurnetwerk op LinkedIn al de vraag of de kwaliteit van gemeentelijk beleid kan leiden tot kwaliteit van cultuureducatie. Hoe ziet u deze relatie?

Tot slot nog even uw aandacht voor een andere agenda, namelijk de Cultuurplein lerarenagenda, die nu in de maak is. Eind mei is deze agenda klaar en mocht je geïnteresseerd zijn, laat het dan weten!

Voor meer discussie over cultuureducatie op de Lokale Educatieve Agenda, zie het Netwerk Cultuuredcuatie op LinkedIn.

Voor cultuur en Europa

Europa en de Europeanen zijn weer volop in het nieuws, maar niet op een echt sympathieke manier. Het nieuws gaat bijna alleen nog over het faillissement van landen, begrotingstekorten, zware bezuinigingen, arbeidsmigratie en cultuurverschillen. Veel lidstaten van de Europese Unie zijn - net als Nederland - bezig te korten op hun cultuurbudget en met het hervormen van hun cultuurbeleid.

Ik las onlangs in teksten van Robert Palmer en Peter Duelund, beiden betrokken bij de Raad van Europa, dat in het cultuurbeleid van de Europese landen de tendens tot nationalisme toeneemt. Steeds meer landen stellen nationale canons samen, promoten de eigen economie via de creatieve industrie en brengen herkenbare nationale producten onder de aandacht.

Haaks op deze trend van de verschillende lidstaten staat het beleid van de Unie zelf. Het nieuwe Europese conceptprogramma Creative Europe voor cultuur en media voor de jaren 2014-2020 streeft naar een verhoging van het cultuurbudget van 400 naar 500 miljoen euro, oftewel 71 miljoen euro per jaar, in plaats van de huidige 57 miljoen. Daarmee reserveert de Europese Unie meer dan de huidige 0,05% van haar totale budget voor cultuur, erfgoed en de kunsten. Deze budgetverhoging is een stevig signaal: Europa vindt cultuur belangrijk. En terecht. Cultuur brengt mensen met elkaar in contact, over grenzen heen. Cultuur biedt nieuwe perspectieven, stimuleert innovatie en creativiteit.

Ik ondersteun dan ook van harte de campagne We Are More die de Europese cultuurministers oproept in te stemmen met dit conceptprogramma. We are more ondersteunt niet alleen het economisch belang van cultuur, maar onderschrijft en stimuleert ook de sociale potentie daarvan. Doe net als ik en onderteken de oproep. Het streven is meer dan 100.000 handtekeningen te verzamelen voor de Europese Raad van cultuurministers op 10 mei 2012.

Cultuureducatie in Nederland wordt natuurlijk niet bekostigd met geld van de Europese Unie, maar Europese samenwerking en veel uitwisselingsprogramma's wel. Programma's als Comenius, Grundtvig en eTwinning bieden kansen voor professionalisering. Een programma als Leven Lang Leren biedt mogelijkheden voor kunstenaars in de klas, voor de leraren en zelfs voor hele schoolklassen. Europese samenwerking en internationalisering verdienen veel meer aandacht in Nederland, maar sneeuwen steeds onder door nationale politieke kwesties. Juist als het gaat om cultuur is het nodig de blik naar buiten in plaats van naar binnen te richten. Europa is meer dan problemen, het is ook bron van plezier, kennis en ervaring.

Lees meer op Cultuurplein of in Kunstzone

Zie voor discussie en reacties ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

En wie wil vertellen hoe erg het met de Nederlandse bezuinigingen gesteld is kan dit melden op het Meldpunt Cultuurbezuinigingen (via info@kunsten92.nl).

Een provinciale stem voor kunst, cultuur en educatie

Als het over cultuureducatie en cultuurparticipatie gaat, zou je zeggen dat er bij de komende Provinciale Statenverkiezingen nauwelijks iemand te vinden is die het belang daarvan niet inziet. Zowel kabinet als oppositie zien dit als een belangrijk speerpunt van cultuurbeleid. Toch, via de online verkiezingswijzer – publiek.nl - voor de Provinciale Staten op 2 maart, zag ik dat er grote verschillen in cultuurbeleid zijn tussen politieke partijen én tussen de provincies. Zo'n verkiezingswijzer is dan wel handig om te zien wat je eigen provincie 'bijdraagt' aan de slordige 1 miljard euro die in Nederland op cultuur bezuinigd lijkt te gaan worden.

Provincies hebben belangrijke taken op het gebied van de culturele infrastructuur, kunsten, erfgoed, media én de - bevordering van – deelname aan cultuur. Toch, behalve Zuid Holland, Overijssel, Flevoland en Limburg, zeggen de meeste provincies te gaan bezuinigen op kunst en cultuur. Deze bezuinigingen gaan vaak gepaard met een kerntakendiscussie. Daarin wordt teruggegrepen op het bestuursakkoord tussen provincies en de Rijksoverheid waarin staat dat alleen monumentenzorg en een culturele infrastructuur provinciale taken zijn. Gelukkig gaat het in deze discussie niet over de infrastructuur voor kunst- en cultuureducatie. Daarvoor zijn de rollen, functies en taken landelijk, gemeentelijk én provinciaal vooralsnog duidelijk in balans.

Dé uitvoerders van een provinciale en regionale cultuureducatieve infrastructuur zijn de provinciale ondersteunende instellingen, verenigd in de Raad van twaalf. Deze vertalen provinciale ontwikkelingen naar de regionale en lokale situatie en tillen lokale initiatieven naar een regionale of boven-regionale schaal. Vooral de middelgrote en kleinere gemeenten hebben baat bij deze regionale ondersteuning. Als die wegvalt, gaat bijvoorbeeld veel expertise over het culturele aanbod en de geschiktheid hiervan voor het onderwijs verloren. Ook komen ontwikkeling, vernieuwing en samenwerking tussen onderwijs en cultuur moeilijker tot stand.

Bij vergaande bezuinigingen bestaat het risico dat de provinciale rol in cultuur niet langer wordt beschouwd als kerntaak, dat er vervolgens veel minder inkomsten uit 'de markt' komen en er dus minder terugstroomt naar de culturele sector. Dit alles wordt nog versterkt als de cultuurkaart ophoudt te bestaan, als het basisonderwijs geen geld voor cultuureducatie meer krijgt en er dus voor culturele instellingen ook vanuit die hoek steeds minder inkomsten binnenkomen.

Welke keuzes maken de partijen in uw provincie? U kunt het provinciale beleid nog beïnvloeden door op 2 maart voor kunst, cultuur en educatie te kiezen.

www.publiek.nl
Zicht op…. provinciale instellingen cultuureducatie
www.raadvantwaalf.nl
www.nadeschreeuwnudestem.nl


Zie ook de discussie over dit thema op LinkedIn - Netwerk Cultuureducatie
.

Werk aan de Europese winkel?

In de vakantie twee weken in Calabrië doorgebracht. Daarna twee in Frankrijk. Heb veel kunst proberen te zien, maar zag - naast een enkel beeld - vooral fraaie kerken, burchten en rustieke stadsgezichten. Is alle kunst en cultuur in Europa verdicht in de grote steden? En, is er op Europees niveau sprake van beleid?




Hoewel de Europese Commissie (EC) al vanaf 1992 financiële bijdragen levert om culturele activiteiten in Europa te bevorderen werd pas in 2007 een Europese Agenda voor Cultuur vastgesteld. Toch zijn en blijven de EU-lidstaten eerstverantwoordelijk voor hun cultuurbeleid. De EC ondersteunt beleidsthema's van lidstaten, vult deze aan maar vervangt die niet. Ik zou graag zien dat de Europese Commissie meer verantwoordelijkheid neemt. Bijvoorbeeld bij de Europese themajaren. Zo was voor het Europees Jaar van Creativiteit en Innovatie (2009) geen geld begroot. Dat moesten de lidstaten gek genoeg allemaal zelf inbrengen.

In 2008 kreeg de samenwerking tussen de EU-lidstaten een nieuwe vorm in de Open Method of Coordination (OMC). Verschillende OMC-werkgroepen werden ingericht, waaronder de Working Group on developing synergies with education, especially arts education, die onlangs zijn aanbevelingen uitbracht. Een aantal ervan gaat over een structurele versterking van de relatie tussen scholen en culturele instellingen, een onderwerp dat ook in Nederland hoog op de agenda staat. Dat de OMC daarbij pleit voor een verdergaande professionalisering van docenten en medewerkers van culturele instellingen vind ik vanzelfsprekend. Inhoudelijk en praktisch samenwerken vraagt immers van beide kanten om een eigen deskundigheid op het terrein van kunst- en cultuureducatie.
Een andere aanbeveling die mij aansprak is de versterking van de informatie- en kennisuitwisseling over theorie en praktijk van kunst- en cultuureducatie over en tussen de lidstaten. Een aanzet hiervoor is de Community of Knowledge on Arts and Cultural Education in Europe (ComAce), waarin op dit moment Vlaanderen, Frankrijk, Oostenrijk, Duitsland en Nederland zijn vertegenwoordigd. Cultuurnetwerk Nederland coördineert ComAce.

Als de Europese Commissie de OMC-aanbevelingen overneemt en samen met de EU-lidstaten uitvoert, weet ik zeker dat kinderen en jongeren veel meer kansen krijgen om aan kunst en cultuur deel te nemen. Ook in de dorpen en steden die ik tijdens mijn vakantie bezocht.


Eindrapport OMC Working Group on developing synergies with education, especially arts education

Hoop voor de toekomst

De dag na de verkiezingen stond Musis Sacrum (gewijd aan de Muzen) in Arnhem in het teken van de jaarlijkse Dag van de Cultuureducatie. Centraal thema was talentontwikkeling. Veel inspirerende voorbeelden passeerden de revue.
Onvermijdelijk ging de aandacht ook uit naar de economische crisis die zijn tol eist. Veel culturele en cultuureducatieve instellingen hangen bezuinigingen boven het hoofd. De vraag is vooralsnog waar de hardste klappen zullen vallen. In de provincie Noord-Holland liggen er al plannen klaar, en ook in sommige gemeenten, zoals in Purmerend. Een platform om samen positieve en minder positieve ontwikkelingen te delen én er iets aan te doen is ons Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn. Al uw input is daarbij welkom!

Hoe de nabije toekomst er voor cultuureducatieprofessionals zal uitzien, hangt af van de coalitie die uit de verkiezingsuitslag komt rollen. De bal ligt nu bij de grootste partij, de VVD, die ingrijpend wil bezuinigen, ook op kunst en cultuur. De VVD wil cultuursubsidies met een kleine 200 miljoen euro beperken en de cultuurkaart afschaffen. Culture­le instellingen moeten een groter deel van hun inkomen zelf verwer­ven. Provincies moeten zich beperken tot een aantal taken en jeugdzorg en cultuurbeleid afstoten.

Zolang er geen nieuw coalitieakkoord is, blijft er hoop. We blijven er als samenwerkende instellingen op het gebied van cultuurparticipatie op hameren dat voor een inhoudelijk goede toeleiding tot kunst en cultuur een adequate infrastructuur van levensbelang is en blijft. Jong en oud moeten kansen krijgen hun talenten te leren kennen en te ontwikkelen, ook op het terrein van kunst en cultuur. Daar heeft de hele samenleving belang bij.
Een inspirerend voorbeeld van zo'n talent dat zich ontwikkelt, is de door Kunstbende gescoute singer- songwriter Maya Mertens (17). Maya gaf in Musis Sacrum een indrukwekkend optreden en nam de zaal op sleeptouw, onder meer met een aan de actualiteit gewijd akoestisch nummer. Ook zij was bezorgd, maar hoopvol. ‘Ik hoop dat jullie hier volgend jaar weer allemaal zijn om elkaar te inspireren!’, sprak zij uit.
Voor een indruk van haar talenten, zie www.album.nl

Kunstbende

Burgers en participatie - Kan Rotterdam nog zonder?

Hoe bereid ik een cultuurplanadvies? Het recept en de ingrediënten: kunstinstellingen, aandacht voor cultuur, burgers, cultuurbeleid, adviesorgaan, motivatie, een stad, digitaal geoefende inwoners, debatten, vernieuwing en participatie.

Een cultuurplanadvies maak je niet zomaar. Het is het resultaat van een mix van een aantal zorgvuldig gekozen ingrediënten. Een lekker eetbaar advies is pas na ruim twee jaar stomen gaar. Het bereidingsproces is nu nog vaak in handen van deskundige leden van een adviesorgaan, maar binnenkort verandert dat misschien.
De Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur noemt het cultuurplanproces waardevol, omdat het gemeentebestuur daarmee een effectieve en vergaande invloed kan uitoefenen op de lokale cultuur. Daarnaast worden kunstinstellingen gedwongen na te denken over de wensen van het publiek en hun bijdrage aan de ontwikkeling van stad, regio en land.
Maar, hoe past de burger in dit geheel? Lang niet iedere burger wil voortdurend meepraten over de gemeentelijke beleidsvorming. George Vlug waarschuwt op molblog dat het motiveren van mensen alleen lukt als het doel van de overheid ook het doel van de burger zelf wordt. Welke middelen kan een vernieuwingsgezinde overheid dan inzetten?
De Rotterdamse raad heeft een antwoord. Volgens de raad kan een gemeente cultuurliefhebbers bijeen brengen op een virtueel platform, een consultatiegroep samenstellen, een klanttevredenheidsonderzoek houden, debatten organiseren, een burgerpanel samenstellen of een website bouwen waarop iedereen kan reageren. Maar wat zou George Vlug van deze instrumenten vinden?

De raad kiest er in zijn advies voor representatieve steekproeven onder de bevolking te houden om zo een beeld te krijgen van de voorkeuren van de Rotterdamse burger. Parallel daaraan wil hij graag experimenteren met vormen van directe democratie: een 'min of meer permanent' burgerpanel én daarnaast een actief gemodereerde website.

Met dit advies lijkt Rotterdam voorzichtige stappen te doen richting burgerparticipatie. E-democratie en e-participatie zijn hot! Volgen er binnenkort meer steden die een smakelijk advies samen met burgers durven gaarstomen?

Participatie van burgers in het planproces (Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur, pdf)

Inburgering van nieuwe media in de lokale politiek en het gemeentelijk beleid? (afstudeerscriptie Universiteit Twente, pdf)

Participatiewijzer Instituut voor Publiek en Politiek (website)

Waarom burgerparticipatie 2.0 niet lukt (Molblog - weblog Marketing Online door George Vlug)

Holland heeft talent nodig… en daarbij passend beleid

Ieder mens heeft talenten. De kunst is te ontdekken welke dat zijn en hoe je kunt helpen die verder te ontwikkelen. Sterke punten opsporen en versterken dus! Waarom is dit zo’n topic bij beleidsmakers en in de culturele sector?

Het Innovatieplatform, in 2003 opgericht om de innovatiekracht van Nederland te versterken, schreef over talentontwikkeling het volgende: 'Het onderwijs legt tot nu toe sterk de nadruk op de ontwikkeling van cognitieve vaardigheden. Creatieve, sportieve of communicatieve vaardigheden krijgen veel minder aandacht. Dit leidt tot onderwijs waarin veel talenten van leerlingen en studenten onvoldoende worden ontwikkeld, waarin leerlingen, studenten en ouders onvoldoende mogelijkheden hebben om het onderwijs te kiezen dat bij hen past…' (Leren excelleren. Talenten maken het verschil, juni 2005). ‘Goede rapporten’, leverde het Innovatieplatform tot nog toe op, aldus econoom Van der Zwan, ‘maar het ontbreekt aan de vertaling in beleid’ (NRC 01 05 2010). Het gekke is dat het platform in zijn laatste rapport 'Nederland 2020, terug in de top 5' geen woord meer besteedt aan kunst en cultuur.

Niet alleen bij beleidmakers staat talentontwikkeling in de belangstelling. Veel jongeren – en ook ouderen - dromen ervan net zo beroemd te worden als hun idolen en willen daarom hun talenten laten zien en ontwikkelen. Zij kunnen daarvoor terecht bij tv-talentenshows van Idols, So you wanna be a popstar, Dancing on ice tot Holland's got talent.

Voor beleidsmakers is talentontwikkeling van belang vanuit het streven naar cultureel burgerschap, cultuurparticipatie, diversiteit en het aanspreken van nieuwe doelgroepen. Recent onderzoek van het SCP bevestigt het vermoeden dat kinderen uit arme gezinnen minder kansen hebben om hun talenten te ontwikkelen. Ongeveer één op de vijf kinderen van vier tot achttien jaar kan door het lage besteedbare inkomen van de ouders, niet of veel minder deelnemen aan bijvoorbeeld toneelles, muziekles of sport. Pas als je ook onder deze toch omvangrijke groep talenten opspoort en ontwikkelt is er sprake van 'maximale ontwikkeling van alle talenten waarover de Nederlandse bevolking beschikt', zoals bepleit door het Innovatieplatform. 'Leren excelleren': dat verdient bij uitstek aandacht om de participatie, integratie en welstand van dit deel van onze bevolking te bevorderen.

Talentontwikkeling is het thema van de Dag van de Cultuureducatie op donderdag 10 juni 2010

De brochure 'Alle kinderen doen mee!' (NISB en Cultuurnetwerk Nederland) laat zien hoe sport en cultuur zijn in te passen in gemeentelijk armoedebeleid.

Sociale uitsluiting bij kinderen: omvang en achtergronden, Roest, A., Lokhorst, A.M. & Vrooman, C. (2010). Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.

Meer over talentontwikkeling