Infrastructuur in wankel evenwicht

Niet alleen in Oss hangen omstreden bezuinigingsmaatregelen in de lucht, ook Den Haag dingt mee naar de titel Nederlands kampioen bezuinigen op cultuur. Die gemeente wil 20% korten op het huidige budget, twee keer zoveel als het landelijk gemiddelde. En hoe het Haagse college dat gaat doen is hoogst opmerkelijk.

De gemeente zegt 'fors te investeren' in cultuureducatie en cultuurparticipatie en stopt vervolgens de subsidies voor Koorenhuis (cultuureducatie) en Culturalis (amateurkunst). In plaats daarvan komen er een nieuw lokaal expertisecentrum cultuureducatie, een kunstschool, een serviceorganisatie cultuurparticipatie en een subsidieloket amateurkunst. En daarvoor is dan niet ruim 9 miljoen beschikbaar zoals nu, maar slechts 3,6 miljoen. Dan kun je toch niet van 'een forse investering' spreken? Navrant 'detail' is dat er wél 181 miljoen is voor een nieuw dans- en muziekcentrum op het Spuiplein, waarvoor de 25 jaar oude Philipszaal en het Danstheater moeten wijken.

Gelukkig wordt er in Nederland niet alleen bezuinigd. Op landelijk niveau wordt serieus werk gemaakt van de kwaliteit van cultuureducatie. De bewindslieden van OCW gaven woensdag hun beleidsreactie op het in juni uitgebrachte advies 'Cultuureducatie: leren, creëren, inspireren!' van de Onderwijsraad en de Raad voor Cultuur. Om een betere verankering van cultuureducatie in het curriculum van het basisonderwijs mogelijk te maken, doen de raden drie aanbevelingen: geef scholen meer grip op de inhoud, bevorder de deskundigheid in de school en stel de culturele infrastructuur in dienst van de school.

De beleidsreactie schetst een aantal activiteiten om de kwaliteit van cultuureducatie vast te houden en te bevorderen. SLO gaat met een breed veld van onderwijs- en cultuurdeskundigen een leerlijn cultuureducatie ontwikkelen. Daarin moet naar voren komen wat de kenmerken zijn van goede cultuureducatie in scholen en hoe je die ook inhoudelijk richting kunt geven. Om scholen de regie op de kwaliteit van cultuureducatie te geven wordt een instrumentarium ontwikkeld, waarmee ze de prestaties van leerlingen kunnen volgen.

Uit de leerlijn cultuureducatie vloeit logisch voort over welke competenties leerkrachten voor de kunstvakken moeten beschikken. Aansluitend op de kennisbases Pabo worden deze vertaald naar de lerarenopleiding en naar het profiel van de interne cultuurcoördinator (icc'er). Dat er dan ook nascholing ontwikkeld moet worden is duidelijk. En ook dat culturele instellingen voor cultuureducatie in de school van groot belang zijn.

Het is OCW duidelijk ernst, want de Inspectie van het Onderwijs krijgt de opdracht in 2015 over cultuureducatie in de basisschool te rapporteren.

Wij dragen vanuit onze rol ook graag bij aan het landelijke programma kwaliteit van cultuureducatie om daarmee in ieder geval énig tegenwicht te bieden aan de schade die lokaal en provinciaal wordt aangericht door omstreden bezuinigingen.

Voor discussie over een evenwichtig cultuureducatiebeleid, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Kabinet in museumvitrine?

Een museum voor gevallen kabinetten? Dat zijn er in Nederland nu vijf in tien jaar! Leuk voor het Museum of Broken Relationships in Zagreb. Een van mijn collega's met een fascinatie voor bijzondere collecties wees me er op, en al eerder ook op het Museum of Bad Art (blog 30 maart), de Gallery of Lost Art - virtueel, want de kunstwerken zijn kwijt - en het Nonseum, met onzinnige uitvindingen.

Aan het Museum of Broken Relationships kan iedereen bijdragen. Je kunt er letterlijk én figuurlijk de scherven van je verbroken relatie kwijt. En of dat nu is uit exhibitionisme, wraak of in de hoop dat het een therapeutisch effect heeft, populair is het in ieder geval. Het museum is de derde meest geliefde attractie in Zagreb en de bijdragen aan de collectie stromen binnen.

Woensdag hebben we gestemd en daarmee is het demissionaire kabinet bijna voorbij. Het kan daarna zo naar Zagreb. Dan een nieuw kabinet, zonder gedoogpartners, want zo'n constructie wil niemand meer. En een kabinet dat vier jaar blijft. Dat scheelt ook in de kosten, want stemmen heeft zo zijn prijs: 50 miljoen, zo leerde ik vorige week van De Rekenkamer. Ironisch voor een kabinet dat viel over bezuinigingen.

Terugblikkend op twee jaar cultuurbeleid krijg ik opnieuw last van relatiestress. Het beleid van Halbe Zijlstra was naar mijn mening overtrokken en rigoureus en het is nog niet goed te overzien wat de consequenties hiervan zijn. Hij deed echter wel wat hij aankondigde en – voor mij belangrijk - hij zette serieus in op de inhoud van cultuureducatie. Nog nooit heeft het landelijke cultuurbeleid zo uitgebreid, samenhangend en gefundeerd ingezet op de inhoudelijke kwaliteit van cultuureducatie.

Sinds woensdag is er opnieuw tijd voor (binnen)hofmakerij. Ik hoop dat het nieuwe kabinet, of dat nou een combinatie van VVD en PvdA wordt of een combinatie met meerdere partijen, die serieuze aandacht voor cultuureducatie overneemt en liefst met een wat groter budget. Als dat kabinet nu echt vier jaar blijft, houdt het de 50 miljoen die niet nodig zijn voor tussentijdse verkiezingen in ieder geval over. Stop die alvast maar in cultuur en educatie, en kies dan voor deskundigheidsbevordering van de leerkracht of van cultuurmedewerkers, of voor de Cultuurkaart, en zet geld in op een duurzame relatie tussen onderwijs en cultuur.

Cultuureducatie in tijden van verkiezingen

Op het puntje van mijn stoel volg ik de debatten. We kunnen er niet omheen: het is verkiezingstijd! Jammer dat ik het woord cultuur nog nauwelijks heb gehoord, behalve misschien 'graaicultuur' of 'angstcultuur', laat staan dat cultuureducatie in de fractieleidersdebatten aan de orde komt.

Toch leeft het politieke debat hierover! Dinsdag presenteerde D66 Amsterdam een plan voor een nieuw cultuureducatiestelsel in de hoofdstad. Ondanks de mooie nazomerdag zat de zaal vol en werd er fel gediscussieerd over de beste voorwaarden voor kwalitatief goede cultuureducatie. In de zaal ook vertegenwoordigers van VVD en PvdA. Volgend jaar strijden zij in de gemeenteraad over de juiste keuze voor goed cultuureducatiebeleid. Toekomstig D66-Kamerlid Vera Bergkamp beloofde het thema ook landelijk op de agenda te zetten. En net zo goed als dit plan verdient ook het recente advies van de Raad voor Cultuur en de Onderwijsraad landelijk alle aandacht.

Ook in het Paradisodebat, zondag een week geleden, gingen cultuurbestuurders en politici met elkaar in debat over cultuur. De SP is de enige partij die de bezuinigingen wil repareren en 100 miljoen extra wil investeren. Als het aan GroenLinks ligt wordt de rijksbegroting met 200 miljoen verhoogd; D66 en PvdA trekken elk 50 miljoen extra uit. De VVD bezuinigt 50 miljoen euro door een ophoging van de inkomstennorm voor culturele instellingen. Het CDA is budgetneutraal en de PVV wil helemaal af van de cultuursubsidies. Dat werd bevestigd in de doorberekeningen van de verkiezingsprogramma's door het Centraal Planbureau.

Berenschot en de Volkskrant becijferden voorafgaand aan het Paradisodebat dat de overheden vanaf 2013 ca. 500 miljoen euro ofwel 10% op cultuur bezuinigen. De gemeenten bezuinigen relatief weinig met 9% (Rijk: 24%; provincies: 20%). Cultuureducatie komt er slecht vanaf met een gemiddelde van 12% gemeentelijke bezuinigingen. Dit heeft vooral te maken met forse bezuinigingen op centra voor de kunsten; op cultuureducatie in het onderwijs wordt niet bezuinigd. Eind augustus sloegen de twintig grootste centra voor de kunsten en branchevereniging Kunstconnectie dan ook alarm. Zij vrezen dat ruim een kwart van de centra en muziekscholen verdwijnt en dat op de overige ernstig wordt beknibbeld.

Laat u cultuur en cultuureducatie meewegen in uw stem? Kijk dan ook naar ons Dossier Politiek, over de verkiezingen, het publieke debat en de standpunten over cultuureducatie van politieke partijen. Of volg vanmiddag het alternatieve debat over cultuurpolitiek, georganiseerd door een aantal cultuurprominenten. En heeft u morgenmiddag tijd, luister dan naar het Opium Radio Cultuurdebat.

Cultuureducatie, hoe dan ook

Bij alle somberte over het beleid voor cultuureducatie van sommige provincies en gemeenten zoek ik naarstig naar lichtpuntjes. Met de Kamerverkiezingen in aantocht heb ik in verkiezingsprogramma's mijn heil gezocht. Alle Kamerpartijen presenteerden onlangs hun programma, behalve VVD en PVV. En, lichtpuntje, de meeste politieke partijen vinden cultuureducatie in het onderwijs belangrijk.

De SP, die in de peilingen met de VVD een nek-aan-nek-race aangaat, zegt: 'Cultuureducatie in het onderwijs is van groot belang. De cultuurkaart verdient daarom ondersteuning'. De PvdA vindt dat cultuuronderwijs op school begint. 'Onderwijs in kunst en cultuur heeft een enorme betekenis voor de persoonlijke ontwikkeling van het kind. [ … ] Alle gesubsidieerde culturele instellingen (theaters, musea, etcetera) moeten educatie als een van hun kerntaken opnemen'.

Ook de partijen van het 'lente-akkoord' breken een lans voor cultuureducatie. GroenLinks pleit voor 'extra ondersteuning voor kunst- en cultuureducatie, jeugdtheater en de ontwikkeling van nieuw cultureel talent'. D66 zegt dat elk kind kennis moet kunnen maken met cultuur. 'Daarom wil D66 aandacht voor cultuur op elke basisschool. En wordt de cultuurkaart in nieuwe vorm voortgezet'. Ook de ChristenUnie vindt het belangrijk dat kinderen en jongeren met kunst en cultuur in aanraking komen. 'Kunst- en cultuureducatie is een belangrijk onderdeel van hun vorming en een waardevolle aanvulling op het reguliere onderwijs. Scholen kunnen hier heel goed in vrijheid een eigen invulling aan geven. Provinciale instellingen voor kunst- en cultuureducatie kunnen hierbij behulpzaam zijn door een breed aanbod van lespakketten samen te stellen'.
Het CDA zegt te 'staan voor een samenleving waarin mensen al op jonge leeftijd via educatie en participatie met cultuur in aanraking komen', met 'aandacht voor cultuur en sport voor kinderen in de leeftijd van 4 tot 12 jaar'.
En van de VVD weten we het nog niet. Uitgaande echter van de opvattingen van de huidige VVD-staatssecretaris mag je verwachten dat hij bij zijn programmacommissie een flinke lans voor cultuureducatie breekt. Om ook zelf die lans te breken heb ik samen met collega's van andere landelijke instellingen het belang van kunst- en cultuureducatie en participatie nog eens in een visiedocument onderbouwd.

Overigens maakt de christelijk-rechtse SGP zoals gebruikelijk geen woord vuil aan cultuur - behalve dat 'de EU zich daar niet mee moet bemoeien'. De PvdD daarentegen vindt dat cultuur mensen helpt 'buiten de gebaande paden te denken; en dat heeft de samenleving hard nodig'.

En als de PVV de verkiezingen en de formatie wint rest ons nationalistisch geschiedenisonderwijs, getuige het programma uit 2010: 'De Canon van de Nederlandse geschiedenis wordt verplicht. Kinderen leren nu over hoe mooi de islam is en dat het een verrijking is van Nederland, maar wat de Tachtigjarige Oorlog was, is hen onbekend. Onze heroïsche vaderlandse geschiedenis mag meer in het zonnetje worden geplaatst'. Ook een lichtpuntje, toch?

Kip of ei?

Is creativiteit de kip en de economie het ei, of is het juist andersom? Creativiteit en economie hebben elkaar nodig, maar hoe werkt dat precies? Nieuwe, goed in de markt liggende producten en diensten ontwikkelen achter je pc of op het werk gaat niet vanzelf. Daar is een dosis creativiteit bij nodig. Je houdt een economie niet draaiende zonder creativiteit. En een economie ontwikkelt zich niet zonder creativiteit in kunst en cultuur. Cultuur en economie zijn op elkaar betrokken: zonder betrokkenheid geen ontwikkeling.

Het Lectoraat Kunst en Economie van de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht probeert met een onderzoek naar het meerjarige Cultuur-Economieprogramma 'Ongezouten' van het Kunstenlab in Deventer, de effecten van samenwerking tussen kunstenaars en ondernemers in kaart te brengen. De stelling is dat autonome kunstenaars een positieve bijdrage kunnen leveren aan bedrijfsinnovaties. Dat idee blijkt ook te kloppen. Voor het onderzoek vervulden kunstenaars de rol van kunstenaar-coach en hielpen ondernemers op gang. Die waren lovend over hun nieuw verkregen inzichten en de verfrissende manier van werken en denken. Toen zij hun ervaringen inzetten in hun onderneming was een stijging van efficiency en omzet te zien.

De kunstenaars, aldus rapporteur Giep Hagoort, hebben niet zoveel aan deze samenwerking; zij gaan er financieel weinig op vooruit. Je zou veronderstellen dat samenwerken voor beide partijen een win-win situatie is: de een wordt ondernemender, de ander wordt creatiever en wint aan innovatiekracht. Weer zo'n 'kip of ei' vraag: moet je een ondernemer aan een kunstenaar koppelen of een kunstenaar aan een ondernemer?

Darren Henley geeft in zijn onlangs gepubliceerde rapport 'Cultural Education in England' vierentwintig aanbevelingen voor toekomstig cultuureducatiebeleid. Een ervan heeft betrekking op 'design', dat naar zijn mening een belangrijker plaats moet krijgen in het curriculum. Jammer genoeg gebruikt Henley een negatief argument, namelijk de angst dat snel groeiende economieën, zoals de Chinese, de Engelse designers zullen verdringen. Angst is altijd een slechte raadgever, dus om op grond van zulke motieven je curriculum te bepalen, lijkt me een slecht plan.

Ik neem aan dat de kunstenaars - of noem ze kunstenaar-coaches - bij hun samenwerking met de Deventer ondernemers níet direct dachten aan verdringing, maar eerder aan verrijking: 'Wat hebben we er samen aan!' En dan maakt het niet uit of je kip of ei bent.

Zie ook Kunstenlab en Cultuurplein Magazine 05.

Ondernemende Cultuurfan of Geïnteresseerde Toeschouwer?

Robert, 19 jaar: 'Een museum of een toneelstuk vind ik gewoon tijdverspilling. Ik wil leuke dingen doen'. Of Pascalle, 13 jaar: 'Ik vind het lekker om muziek te luisteren en te tekenen, dat maakt me rustig. Als ik boos ben, ga ik even muziek maken, dan gaat de boosheid weg'. Typerende houdingen voor jongeren? Of kun je het ook anders zien?

Hoe zorg je dat jongeren geboeid worden en blijven door cultuur? Een vraag die we ons heel vaak stellen. Moet je je aanbod verjongen? Moet je jongeren bij de programmering betrekken, en hoe doe je dat dan? Waar en hoe maak je reclame? Maar de belangrijkste vraag is toch wel of je alle jongeren op dezelfde manier kunt bereiken?

Nee, zo blijkt uit het Cultureel Jongeren Profiel, ontwikkeld door YoungWorks, CJP en Motivaction. Dit segmentatiemodel schetst een beeld van de belevingswereld van jongeren van 12 tot 25 jaar. Op basis van kwalitatief en kwantitatief onderzoek onderscheiden de onderzoekers vier typen jongeren die elk verschillend met cultuur omgaan. De Geïnteresseerde Toeschouwer (21%) geniet vooral receptief van cultuur en vindt dit belangrijk voor zijn algemene ontwikkeling. De Ondernemende Cultuurfan (22%) is zelf juist heel creatief, staat graag in de belangstelling, heeft een brede opvatting van cultuur en wil zichzelf ontplooien. De Creatieve Entertainer (25%) wil graag iets maken, vindt het sociale aspect van belang, heeft vooral veel met muziek, en ervaart wat hij doet niet als cultuurparticipatie. De Honkvaste Cultuurmijder (32%) heeft een smalle definitie van cultuur, voelt zich niet zo op zijn gemak in culturele instellingen, maar gaat wel naar de bios.

Eén aanbod voor alle jongeren lijkt dus niet geschikt. De een wil graag alleen rondkijken, de ander vindt juist de beleving samen met anderen belangrijk en een derde zoekt een bijzondere beleving en wil voorloper zijn.

Het ontwikkelde profielenmodel is gebaseerd op marktonderzoek waar Motivaction en YoungWorks veel ervaring mee hebben. Het is dan ook vooral voor culturele instellingen interessant. Kijk eens kritisch naar je huidige aanbod. Bij welk type jongeren past dat het beste, en bereik je die groep ook? Wat kun je doen voor de andere typen? In de publicatie bieden de onderzoekers een stappenplan dat instellingen kunnen doorlopen om het Cultureel Jongeren Profiel in de praktijk te gebruiken.

Lees het Cultureel Jongeren Profiel.

Meer ideeën voor succesvol aanbod op Cultuurplein

Kunstonderwijs - hoeksteen en speerpunt

Onlangs stuitte ik op twee publicaties over kunstonderwijs, een van de liberalen en een andere van de sociaal-democraten. Het wetenschappelijk bureau van de grootste regeringspartij (VVD) en dat van de grootste oppositiepartij (PvdA) beargumenteren beide dat goed onderwijs in kunst en cultuur essentieel is voor een brede cultuurdeelname.

In Breng de kunst terug in het onderwijs pleit Frans Becker (van de Wiardi Beckmanstichting), analoog aan het officiële PvdA-partijstandpunt, voor een stevige plaats van kunst en cultuur in basis- en voortgezet onderwijs. Volgens hem is dit een van de 'hoekstenen' van de sociaal-democratische idealen van cultuurspreiding en volksverheffing. En dat is 'nu weer zeer actueel', aldus Becker, omdat het ernstig in het geding is. De liberale Teldersstichting presenteerde onlangs het rapport Manifestaties van de Vrijheid des Geestes, een liberale kijk op cultuur en sport. Cultuuroverdracht in het reguliere onderwijs is volgens dit rapport een 'speerpunt' van liberale cultuurpolitiek. Alleen als kinderen in aanraking zijn gebracht met een veelzijdig cultureel aanbod kunnen zij als volwassenen weloverwogen keuzes maken. En ook hier betreft het een partijstandpunt maar dan van de andere kant van het politieke spectrum.

Opmerkelijk is de nadruk die beide partijen leggen op de intrinsieke waarde van kunst en cultuur als legitimering voor zowel cultuursubsidies als cultuuronderwijs. Dit terwijl voor het huidige beleid vaak afgeleide instrumentele argumenten worden gebruikt, bijvoorbeeld dat cultuuronderwijs leerlingen leert goed samen te werken, creativiteit bevordert en goed is voor het evenwicht tussen beide hersenhelften.

Een kwaliteitsslag in het cultuuronderwijs is volgens beide publicaties dringend nodig. Becker vindt dat we te achteloos zijn geworden in het leggen van een culturele bodem onder onze maatschappij. Kunstonderwijs is marginaal, gefragmenteerd en vrijblijvend geworden, want blijft beperkt tot incidentele bezoeken aan culturele instellingen en kleine projecten. 'Het is de hoogste tijd voor een diepte-investering om kunstonderwijs tot een vast onderdeel van het schoolcurriculum te maken.' De Teldersstichting noemt de verschillen in hoeveelheid en kwaliteit van cultuureducatie die leerlingen krijgen nu te groot. Culturele activiteiten in het onderwijs zouden niet – zoals nu vaak nog het geval is - moeten worden gedirigeerd door het toevallige aanbod van culturele instellingen, maar door educatief-inhoudelijke overwegingen.

Als de liberale en sociaal-democratische fracties het voorstel voor een diepte-investering overnemen, kunnen wij straks een fikse stap zetten op weg naar Cultuureducatie met Kwaliteit.

Zie voor reacties en discussie over de noodzakelijke kwaliteitsslag het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Is dit kunst of kan het weg?

Enkele collega's werken momenteel aan de Cultuurplein Agenda, een lerarenagenda met tips, quotes, weetjes en evenementen over cultuur(educatie). Bij het verzamelen kwamen ze iets tegen wat mij wel aansprak, het Museum of Bad Art in Boston (VS), het enige museum ter wereld voor slechte kunst.

Toen ik nog lesgaf discussieerde ik vaak met studenten over kunst: wanneer is iets kunst, wanneer is kunst goed? Aanleiding voor zo'n discussie was bijvoorbeeld een bos takken in een ruimte of een enorme rode man met een trechter in zijn mond langs de weg. Werk dat vaak de reactie oproept 'zal wel kunst wezen'. Het is een van de bekendste oneliners van Henk en Ingrid: Is dit kunst of kan het weg?

Het Museum of Bad Art heeft een origineel antwoord: als het weg kan, past het in onze collectie. Een deel van de kunstwerken komt van het grofvuil. Een opvallend groot deel (!) is geschonken door de kunstenaars zelf! Over de vraag wanneer kunst slecht is, is de museumwebsite wat vaag. In de collectie zitten werken van getalenteerde kunstenaars die de plank missloegen en van mensen die nauwelijks een penseel kunnen vasthouden. Maar wat alle werken volgens de site gemeen hebben is dat ze een speciale kwaliteit hebben die verder gaat dan pure incompetentie.

Ik kan daar niet zo veel mee, maar aan de andere kant, er is ook geen eenduidige definitie van kunst, laat staan van 'goede kunst'. Over smaak blijft het twisten. En na al dat getwist blijkt vervolgens dat de context waarin wij kunst beleven een rol speelt in onze waardering. Een leuk voorbeeld in dit verband is het experiment van de wereldberoemde violist Joshua Bell. Normaal trekt hij volle zalen met entreeprijzen van $100,- of meer. Toen hij tijdens de spits op een Washingtons' metrostation als straatmuzikant speelde leverde dit $ 32,- op (waarvan $ 20,- van iemand die hem had herkend).

Kunnen we leerlingen leren goede kunst te herkennen en waarderen? Eigenlijk niet, maar we kunnen ze wel leren beelden te 'veroveren' om de betekenis of boodschap van het kunstwerk te achterhalen. Ook kunnen we ze een beeldtaal leren, leren kijken en een beargumenteerde mening leren vormen. Alleen 'mooi' of 'lelijk' is niet genoeg. Licht maar toe wat je van een kunstwerk vindt en wat je erin ziet. En daarom komen er in de Cultuurplein Agenda 24 beelden met prikkelende vragen die je aan het denken zetten en anders laten kijken. Natuurlijk mag je die werken ook mooi of lelijk vinden, maar zeg dan wel waarom.

Voor discussie over of en zoja hoe je leerlingen (goede) kunst kunt leren herkennen, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Voor cultuur en Europa

Europa en de Europeanen zijn weer volop in het nieuws, maar niet op een echt sympathieke manier. Het nieuws gaat bijna alleen nog over het faillissement van landen, begrotingstekorten, zware bezuinigingen, arbeidsmigratie en cultuurverschillen. Veel lidstaten van de Europese Unie zijn - net als Nederland - bezig te korten op hun cultuurbudget en met het hervormen van hun cultuurbeleid.

Ik las onlangs in teksten van Robert Palmer en Peter Duelund, beiden betrokken bij de Raad van Europa, dat in het cultuurbeleid van de Europese landen de tendens tot nationalisme toeneemt. Steeds meer landen stellen nationale canons samen, promoten de eigen economie via de creatieve industrie en brengen herkenbare nationale producten onder de aandacht.

Haaks op deze trend van de verschillende lidstaten staat het beleid van de Unie zelf. Het nieuwe Europese conceptprogramma Creative Europe voor cultuur en media voor de jaren 2014-2020 streeft naar een verhoging van het cultuurbudget van 400 naar 500 miljoen euro, oftewel 71 miljoen euro per jaar, in plaats van de huidige 57 miljoen. Daarmee reserveert de Europese Unie meer dan de huidige 0,05% van haar totale budget voor cultuur, erfgoed en de kunsten. Deze budgetverhoging is een stevig signaal: Europa vindt cultuur belangrijk. En terecht. Cultuur brengt mensen met elkaar in contact, over grenzen heen. Cultuur biedt nieuwe perspectieven, stimuleert innovatie en creativiteit.

Ik ondersteun dan ook van harte de campagne We Are More die de Europese cultuurministers oproept in te stemmen met dit conceptprogramma. We are more ondersteunt niet alleen het economisch belang van cultuur, maar onderschrijft en stimuleert ook de sociale potentie daarvan. Doe net als ik en onderteken de oproep. Het streven is meer dan 100.000 handtekeningen te verzamelen voor de Europese Raad van cultuurministers op 10 mei 2012.

Cultuureducatie in Nederland wordt natuurlijk niet bekostigd met geld van de Europese Unie, maar Europese samenwerking en veel uitwisselingsprogramma's wel. Programma's als Comenius, Grundtvig en eTwinning bieden kansen voor professionalisering. Een programma als Leven Lang Leren biedt mogelijkheden voor kunstenaars in de klas, voor de leraren en zelfs voor hele schoolklassen. Europese samenwerking en internationalisering verdienen veel meer aandacht in Nederland, maar sneeuwen steeds onder door nationale politieke kwesties. Juist als het gaat om cultuur is het nodig de blik naar buiten in plaats van naar binnen te richten. Europa is meer dan problemen, het is ook bron van plezier, kennis en ervaring.

Lees meer op Cultuurplein of in Kunstzone

Zie voor discussie en reacties ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

En wie wil vertellen hoe erg het met de Nederlandse bezuinigingen gesteld is kan dit melden op het Meldpunt Cultuurbezuinigingen (via info@kunsten92.nl).

Cultuureducatie met kwaliteit

Vorige week donderdag in basisschool De Rietkraag in Nieuwkoop, een landelijke gemeente in Zuid-Holland. In de speelzaal een kring met muziekmakende kinderen en op de rij daarachter een aantal meelevende en observerende dames en heren. De school doet mee aan het Samsamsamba-project van Kunstgebouw. De Kunstgebouwmuziekdocent doet het goed. De kinderen zijn geïnteresseerd en spelen samen geconcentreerd sambaritmes op instrumenten als snaredrum, conga, kokiriko, bongo en claves. Zij leren een heleboel. Ik, op de achterste rij, kijk, luister, word vrolijk en leer ook.

We waren uitgenodigd door Kunstgebouw, de provinciale organisatie voor kunst en cultuur, om met elkaar te spreken over de kwaliteit van cultuureducatie. En Kunstgebouw had het goed voor elkaar. De directeur van de school was er, de wethouder was er en de bovenschools manager was er. Verder de Onderwijsraad, de Raad voor Cultuur, OCW en het Fonds voor Cultuurparticipatie. En ik.

De discussie spitst zich toe op de kwaliteit van de leerkracht en zijn bekwaamheid om kunstlessen te verzorgen. 'Vroeger werden leerkrachten er veel beter voor opgeleid', aldus de schooldirecteur. 'Nu moeten ze het op de pabo met veel minder vakuren doen. Bovendien ontbreekt een passende basisschoolmethode voor muziek en beeldende vorming. Als je die hebt kun je tenminste ook zorgen voor een goede vakinhoudelijke opbouw van de ene groep naar de andere.' De school wil graag, maar kan dit niet alleen.
Wij willen eraan meewerken dat de school het straks beter kan. En dan graag wel samen met andere organisaties zoals Kunstgebouw, het Fonds voor Cultuurparticipatie, Pabo's, culturele instellingen en het kunstvakonderwijs. Want in Nieuwkoop zag ik weer eens aan den lijve waarom kunstvakken in de school zo belangrijk zijn en wat ze teweeg kunnen brengen.

Woensdag leverden wij ons beleidsplan 2013-2016 in bij het ministerie van OCW. Cultuureducatie in het onderwijs is voor ons een speerpunt. Naast de aandacht voor de leerkracht en voor de inhoud van de schoolvakken willen we de kwaliteit van het kunstaanbod op school stimuleren en verbinden met de buitenschoolse kunsteducatie en amateurkunst. Vanaf volgend jaar werken wij – Cultuurnetwerk Nederland en Kunstfactor - daar samen aan, gefuseerd in het kennisinstituut voor cultuureducatie en amateurkunst.

Voor meer discussie over de kwaliteit van de leerkracht en zijn bekwaamheid om kunstlessen te verzorgen, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Bruggenbouwende combifuncties

In Nederland tref je, naast de vakleerkracht, de icc'er en de kunstenaar in de klas, allerlei soorten experts, zoals de cultuurintendant, cultuuraanjager, cultuurmakelaar, cultuurverkenner, cultuurcoach, cultuurscout, kwartiermaker, urban curator, community manager, mediacoach en programmamanager cultuur en ruimte. Deze begrippen staan voor bruggenbouwers, die nieuwe verbindingen leggen tussen cultuur en diverse andere partijen. Een van die bruggenbouwers is de combinatiefunctionaris, met als taak onderwijs met sport of cultuur te verbinden. Deze functie ging eind 2007 van start en krijgt steeds meer bekendheid in gemeenten, op scholen, bij verenigingen en bij culturele instellingen.

Volgens de Monitor Combifuncties Onderwijs 2011 hebben schoolbestuurders veel waardering voor de werkzaamheden van deze functionarissen. Zij krijgen bijvoorbeeld een heel goed rapportcijfer van de scholen: een 7,8. Oberon deed in opdracht van De Cultuurformatie specifiek onderzoek naar de combinatiefunctionarissen cultuur (cultuurcoaches). In Nederland zijn er momenteel 125 aan het werk. Scholen vinden dat zij vooral bijdragen aan de inhoudelijke kwaliteit van het cultuuronderwijs. Daarnaast bieden ze veel expertise en zorgen ze voor uitbreiding van het netwerk. Bovendien hebben ze een coachende rol voor leerkrachten en icc'ers. Ook leidt de aanwezigheid van een cultuurcoach meestal tot extra uren cultuureducatie op school. Voor leerlingen betekenen de activiteiten van de cultuurcoach een belangrijke eerste kennismaking met cultuur, een verdieping van kennis en vaardigheden, en een grotere maatschappelijke betrokkenheid.

Het Oberon-onderzoek is positief over de cultuurcoach en geeft constructieve aanbevelingen voor de inhoudelijke inzet ervan. Toch is het beroepsperspectief niet rooskleurig. Belemmeringen zijn vooral de beperkte financiële middelen, een beperkt aantal uren per coach en een versnippering van inzet.
De combinatiefunctie sport heeft daarentegen een steviger fundament. Minister Schippers steekt vanaf volgend jaar zelfs 70 miljoen euro extra in een vergelijkbare functionaris: de sportbuurtcoach, die naast de sportvereniging ook in onderwijs, welzijnsinstellingen of kinderopvang aan de slag kan.

Wellicht komt er nu ook ruimte voor de cultuurbuurtcoach, die meer bruggen bouwt dan enkel de brug tussen onderwijs en cultuur? We horen het op 8 december, op de vierde Nationale Kennisdag Combinatiefuncties, waar deskundigen op allerlei terreinen discussiëren over de toekomst van de combinatiefunctionaris.

Voor discussie over cultuurcoaches in het algemeen en cultuurbuurtcoaches in het bijzonder, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Herkansing voor de Cultuurkaart?

Woensdagmorgen wakker met Nederland 4, de beste manier om uit bed te komen. Walter Groenen, directeur CJP, vertelt - terecht trots - over het vijftigjarig bestaan van het Cultureel Jongeren Paspoort. Een miljoen kaarthouders hebben ze nu, geen wonder, want jongeren vinden cultuur belangrijk. CJP viert dit feest samen met de culturele sector door het ondertekenen van het convenant 'Cultuurkaart voor jongeren moet blijven.'

Met de komst van het kabinet Rutte ligt de succesvolle Cultuurkaart onder vuur. De kaart kost het rijk een kleine zestien miljoen euro en vanaf het schooljaar 2013 wil het ministerie van OCW van die kosten af. Met andere cultuurbezuinigingen heeft dit veel terechte reacties opgeroepen van scholen, culturele instellingen, politici en vele anderen.

De Cultuurkaart is door Maria van der Hoeven (CDA) ingevoerd in 2008 als een soort creditkaart met een tegoed van vijftien euro om het bezoek aan culturele activiteiten te betalen. Alle leerlingen van het voortgezet onderwijs krijgen de kaart en voor leerlingen met het vak Culturele en Kunstzinnige Vorming (CKV) legde het VSBfonds er tot dit schooljaar nog eens tien euro bij. De Cultuurkaart geldt ook als kortingskaart voor tal van andere activiteiten.

Maandag, tijdens de behandeling van de Cultuurbegroting 2012 in de vaste Tweede Kamercommissie Cultuur lijkt het erop dat de Cultuurkaart toch een doorstart krijgt, ook zonder rijkssubsidie. Zijlstra is enthousiast over het CJP-plan om activiteiten die met de Cultuurkaart worden ondernomen vrij te stellen van BTW. Hij doet een beroep op collega Weekers van financiën daaraan mee te werken. Daarnaast vraagt het CJP scholen om 5% van het bedrag, dat zij van OCW krijgen voor gratis leermiddelen, in te zetten voor cultuur. Bovendien wil het CJP een Fonds voor Cultuur en School waarin loterijen, vermogensfondsen en andere financiers donaties storten. Of Zijlstra ook ingaat op de vraag van het CJP om als eerste een flink bedrag in dit Fonds te storten is nog niet duidelijk.

Vorig jaar wilde een groot deel van de Tweede Kamer de Cultuurkaart al behouden. Het lijkt er nu op dat dat gaat lukken. Een meerderheid van de Kamer en ook de culturele instellingen staan achter het CJP-voorstel. Maar het succes zal ook afhangen van het onderwijs. Uit eerder onderzoek bleek dat de meeste scholen niet zelf alle wegvallende kosten voor de kaart wilden opvangen. Het nieuwe plan vraagt de scholen om een kleinere bijdrage. Dus toch een herkansing?

Meer dan kwaliteit alleen

Vrijdag voor Pinksteren stuurde staatssecretaris Zijlstra zijn hoofdlijnenbrief naar de Tweede Kamer. Zaterdag stonden alle kranten er vol mee, en ook dinsdag na Pinksteren werd er nog flink aandacht aan geschonken. Niet alleen waren er heftige reacties op de desastreuze bezuinigingsslag van 200 miljoen maar vooral ook was er wrevel over de vormelijke, onaandoenlijke houding van de boodschapper. De vereniging voor Kunst, Cultuur en Erfgoed, Kunsten 92, roept de regering dan ook op dit cynische, destructieve beleid van de staatssecretaris een halt toe te roepen. Beperk de bezuinigingen, zorg voor een aanvullend en stevig instrumentarium en neem geen onomkeerbare beslissingen alvorens de gevolgen in beeld te hebben gebracht, aldus Kunsten 92.

Naast robuuste kortingen en een flink aantal subsidiestopzettingen is er in Zijlstra's brief 'Meer dan kwaliteit' ook een lichtpuntje te vinden. Tenminste, bezien vanuit het oogpunt van cultuureducatie. Niet eerder immers schonk een beleidsbrief zoveel integrale aandacht aan cultuureducatie. En die ferme regie valt op in een tijd waarin beleidszaken zo makkelijk 'teruggegeven' worden aan de samenleving.
De staatssecretaris rechtvaardigt deze aandacht voor cultuureducatie door te wijzen op het belang hiervan voor de persoonlijke ontwikkeling van kinderen en jongeren en voor de creativiteit van onze samenleving als geheel. Het kabinet wil kinderen en jongeren op het gebied van cultuur een stevig fundament bieden. Voorwaarden daarvoor zijn een goede verankering van cultuureducatie in het onderwijs en aandacht voor cultuureducatie bij alle culturele instellingen, landelijk en lokaal.

Met name in het primair onderwijs zullen scholen geholpen worden bij het concreet invullen van hun cultuureducatie-activiteiten. De Regeling versterking cultuureducatie (de € 10,90 per leerling per jaar) gaat door. En het is de bedoeling dat de Onderwijsinspectie thematisch onderzoek doet naar de plaats en het niveau van cultuureducatie in het onderwijs. Daarnaast moeten alle instellingen die voor rijksfinanciering in aanmerking willen komen in hun aanvraag beschrijven hoe zij met hun activiteiten kinderen en jongeren bereiken. Bovendien komt er landelijk tien miljoen euro per jaar beschikbaar als aanvullend geld voor cultuureducatie voor scholen, leraren en culturele instellingen.

Jammer dat het vooral de basisschoolleerlingen zijn die van dit 'lichtpuntje' profiteren. Een culturele loopbaan voor iedereen veronderstelt ook na de basisschool een grote inzet op cultuureducatie. Dat vraagt om 'meer dan de som', om 'kunst van leven' en om 'meer dan kwaliteit'. En dat vraagt ook om het voortbestaan van de Cultuurkaart, op welke manier dan ook, om de kwaliteit van cultuureducatie voor jongeren in het voortgezet onderwijs te versterken.

Zie ook de discussie over de inzet op cultuureducatie in de beleidsbrief van Zijlstra op het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Cultuurdeelname: gezond voor iedereen

De regering staat voor de opdracht miljarden te bezuinigen op vrijwel alle beleidsterreinen. Vandaag (10 juni) presenteert staatssecretaris Zijlstra zijn bezuinigingsplannen voor de culturele sector. De vraag is vooral óf en zo ja, hóe de culturele sector deze bezuinigingen zal overleven.
Van het antwoord hangt veel af, want ook nieuw onderzoek toont weer aan dat cultuur voor iedereen van belang is en - meer dan we tot nu toe wisten - bevorderlijk is voor de gezondheid van de mens.
Ik heb op deze plek al vaker geschreven over het belang van cultuureducatie en van de deelname aan kunst en cultuur voor de kwaliteit van leven. We weten bijvoorbeeld dat community arts vitaminen kunnen zijn voor een wijk en dat een gezond cultureel klimaat bevorderlijk is voor de economie van een stad. Ook de ouderenzorg en verzorgingshuizen zetten kunst en cultuur steeds bewuster in om mensen actief en gezond te houden. Culturele activiteiten blijken steeds meer een factor van belang voor onze gezondheid. Het rapport Arts in Healthcare van de Society for the Arts in Healthcare in de USA (2009) noemt ongeveer tachtig onderzoeken, uitgesplitst naar muziek, beeldende kunst, vormgeving, dans, theater en literatuur. De resultaten wijzen allemaal in dezelfde richting: kunst heeft onmiskenbaar een positieve invloed op de genezing en de gezondheid van patiënten. Het herstel verloopt voorspoediger, zowel fysiek, mentaal als emotioneel.

Dat het effect van cultuurdeelname op gezondheid ook meetbaar is, blijkt ook uit een onderzoek onder 50.797 Noren, onlangs gepubliceerd in de peer-reviewed Journal of Epidemiology and Community Health, het officiële blad van de Society for Social Medicine, De resultaten zijn opvallend. Vrouwen blijken tevredener te zijn met hun leven als ze naar sportevenementen en de kerk gaan. Met name sport geeft vrouwen een gezond gevoel. Mannen voelen zich gezonder als ze buiten bezig zijn, fysiek in actie komen en vrijwilligerswerk doen. En … mannen voelen zich ook gezonder als ze aan cultuur doen. Het maakt daarbij niet uit of het om een theatervoorstelling, expositie of concert gaat. 'Mannen blijken op het gebied van gezondheid meer baat te hebben bij verschillende culturele activiteiten dan vrouwen', concludeert Koenraad Cuypers, een van de onderzoekers.

Bij alle te maken beleidskeuzes - nu en in de toekomst - is er nu dus nóg een argument voor het behoud van een gezonde culturele sector: cultuureducatie en cultuurdeelname bevorderen overduidelijk ieders gezondheid.

Zie ook de discussie over het gezondheidsaspect van cultuurdeelname op het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

How to tango?

Een regelmatig terugkerend thema op het snijvlak van cultuur en school is de afstemming van vraag en aanbod. Ook vorige week tijdens het werkbezoek met staatssecretaris Zijlstra kwam het weer ter sprake: hoe stem je als culturele instelling je aanbod af op de vraag van scholen? Of, zoals Zijlstra het formuleerde: 'Waarin zit het verschil tussen culturele instellingen die scholen inhoudelijk goed bereiken en instellingen die daar minder goed in slagen?' Dat instellingen de input van het onderwijs nodig hebben om vraag en aanbod bij elkaar te krijgen lijkt voor de hand te liggen, ook al kun je niet voor elke school een apart aanbod maken. Maar, zoals de Engelsen zeggen, 'It takes two to tango', dus het is wel nodig dat scholen weten wat hun vraag is. Gelukkig wordt er de laatste jaren hard gewerkt om leerkrachten wat dat betreft mondiger te maken. Zo zijn er inmiddels bijna 4.000 (!) cultuurcoördinatoren getraind in het basisonderwijs, icc'ers, die steeds beter hun vraag weten te formuleren. Vaak nemen ze deel aan netwerken, al dan niet begeleid door adviseurs van lokale of provinciale instellingen. Daarnaast maken veel culturele instellingen gebruik van klankbordgroepen uit het onderwijs of werken er langdurig mee samen in creatieve partnerschappen zoals in de stad en provincie Utrecht. Andere huren zelfs leerlingen in om hun aanbod mee te ontwikkelen, zoals blijkt uit het hoofdartikel in het laatste Bulletin Cultuur&School. Als er geen duidelijke vraag van scholen komt, heb je als instelling goede oren nodig om te horen waar de vraag precies ligt. En natuurlijk een flinke portie creativiteit om vanuit je eigen kracht en het unieke karakter van je aanbod op deze vraag aan te sluiten. Met goed opgeleide educatoren lukt dat meestal wel, maar voor de kleinere aanbieders is dat lastiger. Natuurlijk is er de BIK-opleiding, die individuele kunstenaars leert om samen met groepsleerkrachten kunstprojecten te bedenken en uit te voeren. En zo zijn er ook scholingsmogelijkheden voor bijvoorbeeld kleinere musea, zoals bij Erfgoed Brabant. Maar het is blijkbaar niet genoeg. Daarom zijn wijzelf bezig met het ontwikkelen van een cursus voor culturele instellingen om hen te leren vooral de kwaliteit van hun aanbod voor het basisonderwijs te versterken. Dat is hard nodig. Want ook al heb je als aanbieder een danspartner uit het onderwijs gevonden, vervolgens rijst de vraag: How to tango?

Volg ook de discussie hierover op Linked In-Netwerk Cultuureducatie.

Een provinciale stem voor kunst, cultuur en educatie

Als het over cultuureducatie en cultuurparticipatie gaat, zou je zeggen dat er bij de komende Provinciale Statenverkiezingen nauwelijks iemand te vinden is die het belang daarvan niet inziet. Zowel kabinet als oppositie zien dit als een belangrijk speerpunt van cultuurbeleid. Toch, via de online verkiezingswijzer – publiek.nl - voor de Provinciale Staten op 2 maart, zag ik dat er grote verschillen in cultuurbeleid zijn tussen politieke partijen én tussen de provincies. Zo'n verkiezingswijzer is dan wel handig om te zien wat je eigen provincie 'bijdraagt' aan de slordige 1 miljard euro die in Nederland op cultuur bezuinigd lijkt te gaan worden.

Provincies hebben belangrijke taken op het gebied van de culturele infrastructuur, kunsten, erfgoed, media én de - bevordering van – deelname aan cultuur. Toch, behalve Zuid Holland, Overijssel, Flevoland en Limburg, zeggen de meeste provincies te gaan bezuinigen op kunst en cultuur. Deze bezuinigingen gaan vaak gepaard met een kerntakendiscussie. Daarin wordt teruggegrepen op het bestuursakkoord tussen provincies en de Rijksoverheid waarin staat dat alleen monumentenzorg en een culturele infrastructuur provinciale taken zijn. Gelukkig gaat het in deze discussie niet over de infrastructuur voor kunst- en cultuureducatie. Daarvoor zijn de rollen, functies en taken landelijk, gemeentelijk én provinciaal vooralsnog duidelijk in balans.

Dé uitvoerders van een provinciale en regionale cultuureducatieve infrastructuur zijn de provinciale ondersteunende instellingen, verenigd in de Raad van twaalf. Deze vertalen provinciale ontwikkelingen naar de regionale en lokale situatie en tillen lokale initiatieven naar een regionale of boven-regionale schaal. Vooral de middelgrote en kleinere gemeenten hebben baat bij deze regionale ondersteuning. Als die wegvalt, gaat bijvoorbeeld veel expertise over het culturele aanbod en de geschiktheid hiervan voor het onderwijs verloren. Ook komen ontwikkeling, vernieuwing en samenwerking tussen onderwijs en cultuur moeilijker tot stand.

Bij vergaande bezuinigingen bestaat het risico dat de provinciale rol in cultuur niet langer wordt beschouwd als kerntaak, dat er vervolgens veel minder inkomsten uit 'de markt' komen en er dus minder terugstroomt naar de culturele sector. Dit alles wordt nog versterkt als de cultuurkaart ophoudt te bestaan, als het basisonderwijs geen geld voor cultuureducatie meer krijgt en er dus voor culturele instellingen ook vanuit die hoek steeds minder inkomsten binnenkomen.

Welke keuzes maken de partijen in uw provincie? U kunt het provinciale beleid nog beïnvloeden door op 2 maart voor kunst, cultuur en educatie te kiezen.

www.publiek.nl
Zicht op…. provinciale instellingen cultuureducatie
www.raadvantwaalf.nl
www.nadeschreeuwnudestem.nl


Zie ook de discussie over dit thema op LinkedIn - Netwerk Cultuureducatie
.

Kunst- en cultuurvakken: vast onderdeel van het schoolcurriculum!

Sinds december 2010 heeft staatssecretaris Halbe Zijlstra al drie keer*) verklaard hoe belangrijk hij het vindt om alle kinderen actief in aanraking te brengen met cultuur. In zijn beleid richt hij zich dan ook op de culturele ontwikkeling van leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs én hun leraren. Hiermee biedt hij kinderen kansen om competenties te verwerven die de minister van onderwijs hen lijkt te onthouden. Zij wil immers extra aandacht voor taal en rekenen in het basisonderwijs, en voor Nederlands, Engels, wiskunde en Sciences in het voortgezet onderwijs. Alleen op die manier, zo betoogt zij, kan Nederland tot de top vijf van kenniseconomieën gaan behoren. Zij vraagt de Onderwijsraad om hierover te adviseren.

Zoals ik eerder zei kunnen kinderen juist via kunstonderwijs allerlei vaardigheden verwerven die buiten school in een competitieve kenniseconomie van levens(lang)belang zijn. Er reageerden heel wat mensen en organisaties op deze blog. Daarom bespreken we vandaag, samen met deze mensen, hoe en waar we een bredere discussie over dit onderwerp kunnen organiseren. Verder schrijven we de Onderwijsraad een brief om duidelijk te maken dat de kunstvakken wel degelijk een belangrijk onderdeel zijn van het onderwijs. Ook deze vakken bereiden leerlingen voor op een volwaardige deelname aan de maatschappij en kwalificeren hen voor allerlei vervolgstudies. Dus ook voor de kunstvakken moet voldoende onderwijstijd worden gereserveerd. Een keuze voor slechts twee bredere uitstroomprofielen (alfa en bèta), zoals de minister voorstelt, doet te weinig recht aan het belang van de kunstvakken.

Onlangs organiseerden wij ook een discussiemiddag over het onderzoeksproject Cultuur in de Spiegel. Kern van cultuuronderwijs, volgens dit project, is het menselijk vermogen een cultureel zelfbewustzijn te ontwikkelen. Deze visie vormt het uitgangspunt voor de ontwikkeling van een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs. De zaal vroeg zich enigszins misnoegd af hoe deze algemene opvatting van cultuuronderwijs zich verhoudt tot vakspecifieke benaderingen. Concreter: wat gebeurt er met geschiedenis en de kunstvakken als ze onderdeel worden van een algemene leerlijn cultuuronderwijs? Is het niet juist belangrijk ook doelen en vaardigheden uit te werken voor de deelterreinen kunst-, erfgoed- en mediaonderwijs?

Wat de uitkomsten van Cultuur in de Spiegel in 2012 ook zullen zijn, de staatssecretaris maakt gelukkig in een door hem ondertekende brief aan de Cultuurprofielscholen duidelijk dat de cultuurvakken voor hem een vast onderdeel vormen van het schoolcurriculum. Op die manier, zo vervolgt hij, is cultuur in het onderwijs stevig verankerd. Hij voelt er blijkbaar niets voor om daar verandering in te brengen.

*) Zijlstra over belang van cultuur in onderwijs:
Brief Zijlstra uitgangspunten Cultuurbeleid
Adviesaanvraag Cultuurbeleid (van Zijlstra aan Raad voor Cultuur)
Reactie Zijlstra op Denk Einstein

En verder:
Leerlijn cultuur VO
Leerlijn cultuur PO

Mecenas: leren geven aan én om kunst en cultuur

C.Ph.E. Bach begeleidt de fluitspelende Frederik de Grote. ('Fluitconcert in Sanssouci'- Adolph von Menzel).

Een mecenas is iemand die kunst en cultuur beschermt. Naamgever is Gaius Cilnius Maecenas (70-8 voor Christus), een beroemd vermogend Romeins kunstbeschermer die diende onder keizer Augustus. De eerste mecenas in de geschiedenis zogezegd. Opmerkelijk is dat het mecenaat - de particuliere steun van welgestelde burgers of organisaties - tegenwoordig direct geplaatst wordt tegenover overheidssteun. Dit terwijl de naamgever een belangrijk (cultuur)politiek figuur was. En ook andere mecenassen na hem - zoals de Florentijnse Dei Medici of de Pruisische koning Frederik de Grote – waren behalve vermogend ook machtig.
Mecenaat en overheid gingen dus vaak juist samen. Het ging mecenassen niet alleen om financiële begunstiging, maar ook om 'bescherming' en stimulering.

Stimulering van de deelname aan kunst en cultuur met gemeenschapsgeld is vanzelfsprekend. Net zo goed als dit bijvoorbeeld voor deelname aan onderwijs en sport geldt. Nu de hedendaagse politieke machthebbers deze vanzelfsprekendheid hebben doorbroken, groeit hun belangstelling voor mecenaat, zij het in enge zin: particuliere financiering van de kunsten.
De historische voorbeelden van mecenaat laten echter zien dat de mecenas een (aanzienlijk) deel van zijn vermogen schènkt vanuit een visie op de waarde van kunst en cultuur voor de héle samenleving. En dat een effectief mecenaat een samenspel van publieke en private krachten veronderstelt, vanuit een gedeelde visie op het maatschappelijk belang van kunst en cultuur.

Kunst en cultuur lijken nu primair overgeleverd te worden aan de wetten van de markt. Ik vind het zinvoller de samenleving - met zijn rijke en minder rijke burgers - nauw te betrekken bij het kunst- en cultuurbeleid van overheden. In mijn visie moeten overheden zich blijvend committeren aan het belang van kunst en cultuur en het scheppen van gunstige randvoorwaarden voor een bloeiend kunst- en cultuurklimaat. Zoals: een goede infrastructuur (al dan niet met behulp van private geldschieters) en het stimuleren van de deelname aan kunst en cultuur.

En hoe kan dat beter dan via onderwijs en educatie: zo betrek je alle lagen van de bevolking van jongs af aan bij kunst en cultuur, zorg je voor een gedeelde culturele bagage en vormende ervaringen die bijdragen aan een levenslange belangstelling en betrokkenheid. Dan zullen ook in de toekomst mecenassen blijven opstaan.

Op 10 januari 2011 organiseert Cultuur-ondernemen een workshop 'Particuliere fondsenwerving: het 8 stappenplan'.
Op 11 januari organiseert Kunsten'92 de discussiebijeenkomst 'Mecenaat en sponsoring: mogelijkheden en beperkingen' MC Theater - 16.00 - 17.45

Staatssecretaris Halbe Zijlstra neemt onze uitnodiging aan!

Op 15 oktober, één dag na zijn benoeming tot staatssecretaris voor cultuur, nodigde ik Halbe Zijlstra uit voor een kennismaking met ons werkveld. En om dat voor te bereiden kwam een groot aantal enthousiaste mensen in Utrecht bij Cultuurnetwerk Nederland bij elkaar .
In zijn beleid gaat het Zijlstra om één ding: de kwaliteit. Iedereen moet volgens hem een kans krijgen, zonder dat iedereen per se hetzelfde niveau hoeft te bereiken. En dat, schreven we hem, geldt ook kinderen en jongeren als het gaat om actieve deelname aan kunst en cultuur. Hoe wij jonge mensen die kansen kunnen bieden en waarom het belangrijk is daar zo vroeg mogelijk mee te beginnen, willen wij aan onze staatssecretaris laten zien.

Gisteren hoorde ik van mijn contactpersoon bij het ministerie van OCW dat de staatssecretaris met plezier ingaat op onze brief van 4 november. Hij heeft wel wat minder tijd dan wij voorstelden, maar in zijn agenda is voor komend jaar maart rekening gehouden met deze afspraak. We spreken ergens tussen Den Haag en Utrecht met hem af en laten hem dan voorbeelden zien en beleven van kunst en cultuur op en rondom de school.

Rekening houdend met onze eerdere ideeën stel ik me zo voor dat we hem op een of meer scholen een beeld geven van activiteiten die daar georganiseerd worden – of al georganiseerd zijn - op het terrein van kunst- en cultuureducatie. Dat betekent dat we gewoon laten zien wat kinderen en jongeren leren, wat de scholen aan kunst en cultuur doen, (leerkrachten, vakdocenten, ICC'ers en cultuurcoördinatoren), waarom ze dat doen, en met wie zij hiervoor samenwerken, zoals kunst- en cultuurinstellingen, kunstenaars, BIK'ers, combinatiefunctionarissen, centra voor de kunsten, provinciaal ondersteunende instellingen, lerarenopleidingen en de lokale overheid. Dit moet natuurlijk verder uitgewerkt worden, en het kan aangevuld en toegelicht worden met bijdragen uit andere delen van het land.

Mocht je al meer ideeën hebben, reageer dan op LinkedIn in de groep netwerk cultuureducatie, dan kunnen we daar alvast rekening mee houden. En: mooie feestdagen, een goede jaarwisseling, en een moedig en creatief nieuw jaar!


Zie voor reacties op en discussie over toezegging werkbezoek staatssecretaris op LinkedIn-Netwerk Cultuureducatie.

Koning Winter

Het is zover! Nederland kent bar winterweer met sneeuw, een ijzige wind, bevroren en gladde straten en 's nachts temperaturen ver onder nul. Het lijkt Finland wel!

In Nederland is de meteorologische winter nog niet begonnen, maar de culturele winter wel en die zet stevig in. En in Finland? In Finland is het hoogzomer voor cultuur. De komende jaren besteedt de overheid daar zelfs meer geld aan cultuur dan voorheen. Het recht op een toegankelijke bibliotheek voor iedereen is in de Grondwet verankerd en niet Eindhoven, maar Helsinki timmert aan de weg als Design Hoofdstad 2012.

Om warm te worden nemen wij Nederlanders een kopje chocolademelk of een Beerenburger, maar wat doen de Finnen? Zij komen in beweging met het Cultural Fitness Project. Dit vrolijke project is een landelijk samenwerkingsproject op het gebied van cultuurparticipatie. Het doel is om het leven van de deelnemers te verbeteren door middel van cultuur. Wist je dat het voldoende is om je culturele conditie op peil te houden met slechts drie maal per week een half uur cultuur? Het project is laagdrempelig en je kunt meedoen onafhankelijk van je niveau. Mocht je al een ervaren cultuurbeoefenaar zijn en meer willen zweten, dan kies je voor een moeilijker niveau. Het project is zeer omvangrijk met meer dan 500 deelnemende instellingen. De culturele Fitness Pas is al aan honderdduizenden mensen aangereikt.

In Nederland lijkt de winter lastig te stoppen. Zou een Cultural-Fitness-viering elk jaar de waardering van de overheden voor cultuurparticipatie verhogen en de culturele zomer doen terugkeren?

Van Bijsterveldt heeft in ieder geval al plannen om het onderwijs meer in te zetten op kernvakken om leerprestaties te verhogen. Dat is goed nieuws, want vakken als beeldende vorming en muziek zijn kernvakken en maken al meer dan honderd jaar deel uit van het basis- en voortgezet onderwijs in Nederland, maar ook in Finland. En ze helpen blijkbaar ook de andere schoolvakken vooruit. Cultureel fit Finland staat in de ranglijsten van de PISA-scores een stuk hoger dan Nederland. Dus vooruit met de kunstvakken en de Cultuurkaart in welk onderwijssysteem dan ook!

Kijk en vergelijk
Culturele Fitness Brochure