Is Oss de weg kwijt?

Zondagmiddag in Oss bij het politieke café Zout. Als oud-directeur uitgenodigd voor een debat over Museum Jan Cunen. Nu, na twintig jaar, terug om over het belang van het museum te discussiëren. Er is onrust in Oss over het museum. De klimaatbeheersing is niet optimaal. Verbetering kost extra geld. Het huidige pand barst uit zijn voegen en er bestaan kennelijk plannen voor een groter museum. In de gemeenteraad gaan stemmen op om het museum te privatiseren. En waar draait het uiteindelijk allemaal om? Om geld. Het belangrijkste onderwerp is gewoon geld. Oss moet immers net als andere gemeenten bezuinigen.

Over het algemeen blijken, landelijk bezien, de bezuinigingen op kunst en cultuur wat minder zwaar te zijn dan een jaar geleden werd gevreesd. In totaal gaan inkomsten - overheidssubsidies én eigen inkomsten - vanaf volgend jaar 'maar' met 10 procent omlaag. Dat is de helft minder dan vorig jaar werd voorzien. Uit gezamenlijk onderzoek van bureau Berenschot en de Volkskrant blijkt dat dat vooral komt omdat gemeenten aanzienlijk minder op kunst en cultuur korten dan het Rijk.

Oss (vooral bekend van worst, Organon en Marijnissen) is een gemeente van bijna 90.000 inwoners. Het heeft een stadskern met daaromheen kleinere stadjes en dorpen, als Lith en Ravenstein. Volgens de VNG, Vereniging van Nederlandse Gemeenten, hoort bij een stad als Oss gewoon een museum, naast andere culturele accommodaties. En gek genoeg wordt dat tijdens het debat in café Zout niet betwist. Mijn opponent deelt aan het begin ervan zelfs mee dat hij een museum hoogstnoodzakelijk vindt; een goed museum in een goed gebouw, voor zowel kunst als erfgoed. Om vervolgens kort en bondig vast te stellen dat het gebouw van het huidige museum niet aan de eisen voldoet. Het moet volgens hem dan ook een tijdje gesloten worden, want daarmee bespaar je kosten voor personeel en programmering. De collectie kan gedurende die tijd – hij spreekt over 'bijvoorbeeld drie jaar' - in het archief opgeslagen worden. Dat komt hem op enig hoongelach te staan: het archief is vele malen kleiner en beschikt dat dan wel over een goed klimaatbeheersingssysteem?

Ik vind dat de Osse gemeenschap over een geweldige collectie beschikt, die bovendien al vele jaren op uitstekende wijze voor het onderwijs toegankelijk wordt gemaakt. Het is niet voor niks dat bijna alle scholen jaarlijks het museum bezoeken. Die mooie collectie moet voor iedereen zichtbaar zijn, ook in deze economisch wat mindere jaren. Culturele vorming moet overal mogelijk blijven, zodat het gehele onderwijs naar zijn aard en functie gebruik kan blijven maken van culturele voorzieningen en de rijkdom die deze hen kunnen bieden.

Cultuureducatie in tijden van verkiezingen

Op het puntje van mijn stoel volg ik de debatten. We kunnen er niet omheen: het is verkiezingstijd! Jammer dat ik het woord cultuur nog nauwelijks heb gehoord, behalve misschien 'graaicultuur' of 'angstcultuur', laat staan dat cultuureducatie in de fractieleidersdebatten aan de orde komt.

Toch leeft het politieke debat hierover! Dinsdag presenteerde D66 Amsterdam een plan voor een nieuw cultuureducatiestelsel in de hoofdstad. Ondanks de mooie nazomerdag zat de zaal vol en werd er fel gediscussieerd over de beste voorwaarden voor kwalitatief goede cultuureducatie. In de zaal ook vertegenwoordigers van VVD en PvdA. Volgend jaar strijden zij in de gemeenteraad over de juiste keuze voor goed cultuureducatiebeleid. Toekomstig D66-Kamerlid Vera Bergkamp beloofde het thema ook landelijk op de agenda te zetten. En net zo goed als dit plan verdient ook het recente advies van de Raad voor Cultuur en de Onderwijsraad landelijk alle aandacht.

Ook in het Paradisodebat, zondag een week geleden, gingen cultuurbestuurders en politici met elkaar in debat over cultuur. De SP is de enige partij die de bezuinigingen wil repareren en 100 miljoen extra wil investeren. Als het aan GroenLinks ligt wordt de rijksbegroting met 200 miljoen verhoogd; D66 en PvdA trekken elk 50 miljoen extra uit. De VVD bezuinigt 50 miljoen euro door een ophoging van de inkomstennorm voor culturele instellingen. Het CDA is budgetneutraal en de PVV wil helemaal af van de cultuursubsidies. Dat werd bevestigd in de doorberekeningen van de verkiezingsprogramma's door het Centraal Planbureau.

Berenschot en de Volkskrant becijferden voorafgaand aan het Paradisodebat dat de overheden vanaf 2013 ca. 500 miljoen euro ofwel 10% op cultuur bezuinigen. De gemeenten bezuinigen relatief weinig met 9% (Rijk: 24%; provincies: 20%). Cultuureducatie komt er slecht vanaf met een gemiddelde van 12% gemeentelijke bezuinigingen. Dit heeft vooral te maken met forse bezuinigingen op centra voor de kunsten; op cultuureducatie in het onderwijs wordt niet bezuinigd. Eind augustus sloegen de twintig grootste centra voor de kunsten en branchevereniging Kunstconnectie dan ook alarm. Zij vrezen dat ruim een kwart van de centra en muziekscholen verdwijnt en dat op de overige ernstig wordt beknibbeld.

Laat u cultuur en cultuureducatie meewegen in uw stem? Kijk dan ook naar ons Dossier Politiek, over de verkiezingen, het publieke debat en de standpunten over cultuureducatie van politieke partijen. Of volg vanmiddag het alternatieve debat over cultuurpolitiek, georganiseerd door een aantal cultuurprominenten. En heeft u morgenmiddag tijd, luister dan naar het Opium Radio Cultuurdebat.

Cultuureducatie, hoe dan ook

Bij alle somberte over het beleid voor cultuureducatie van sommige provincies en gemeenten zoek ik naarstig naar lichtpuntjes. Met de Kamerverkiezingen in aantocht heb ik in verkiezingsprogramma's mijn heil gezocht. Alle Kamerpartijen presenteerden onlangs hun programma, behalve VVD en PVV. En, lichtpuntje, de meeste politieke partijen vinden cultuureducatie in het onderwijs belangrijk.

De SP, die in de peilingen met de VVD een nek-aan-nek-race aangaat, zegt: 'Cultuureducatie in het onderwijs is van groot belang. De cultuurkaart verdient daarom ondersteuning'. De PvdA vindt dat cultuuronderwijs op school begint. 'Onderwijs in kunst en cultuur heeft een enorme betekenis voor de persoonlijke ontwikkeling van het kind. [ … ] Alle gesubsidieerde culturele instellingen (theaters, musea, etcetera) moeten educatie als een van hun kerntaken opnemen'.

Ook de partijen van het 'lente-akkoord' breken een lans voor cultuureducatie. GroenLinks pleit voor 'extra ondersteuning voor kunst- en cultuureducatie, jeugdtheater en de ontwikkeling van nieuw cultureel talent'. D66 zegt dat elk kind kennis moet kunnen maken met cultuur. 'Daarom wil D66 aandacht voor cultuur op elke basisschool. En wordt de cultuurkaart in nieuwe vorm voortgezet'. Ook de ChristenUnie vindt het belangrijk dat kinderen en jongeren met kunst en cultuur in aanraking komen. 'Kunst- en cultuureducatie is een belangrijk onderdeel van hun vorming en een waardevolle aanvulling op het reguliere onderwijs. Scholen kunnen hier heel goed in vrijheid een eigen invulling aan geven. Provinciale instellingen voor kunst- en cultuureducatie kunnen hierbij behulpzaam zijn door een breed aanbod van lespakketten samen te stellen'.
Het CDA zegt te 'staan voor een samenleving waarin mensen al op jonge leeftijd via educatie en participatie met cultuur in aanraking komen', met 'aandacht voor cultuur en sport voor kinderen in de leeftijd van 4 tot 12 jaar'.
En van de VVD weten we het nog niet. Uitgaande echter van de opvattingen van de huidige VVD-staatssecretaris mag je verwachten dat hij bij zijn programmacommissie een flinke lans voor cultuureducatie breekt. Om ook zelf die lans te breken heb ik samen met collega's van andere landelijke instellingen het belang van kunst- en cultuureducatie en participatie nog eens in een visiedocument onderbouwd.

Overigens maakt de christelijk-rechtse SGP zoals gebruikelijk geen woord vuil aan cultuur - behalve dat 'de EU zich daar niet mee moet bemoeien'. De PvdD daarentegen vindt dat cultuur mensen helpt 'buiten de gebaande paden te denken; en dat heeft de samenleving hard nodig'.

En als de PVV de verkiezingen en de formatie wint rest ons nationalistisch geschiedenisonderwijs, getuige het programma uit 2010: 'De Canon van de Nederlandse geschiedenis wordt verplicht. Kinderen leren nu over hoe mooi de islam is en dat het een verrijking is van Nederland, maar wat de Tachtigjarige Oorlog was, is hen onbekend. Onze heroïsche vaderlandse geschiedenis mag meer in het zonnetje worden geplaatst'. Ook een lichtpuntje, toch?

De Seoul Agenda - 1 jaar later

De vierde week van mei is door UNESCO uitgeroepen tot Internationale Week van de Kunsteducatie. Dit als vervolg op de Tweede UNESCO Wereldconferentie over Kunsteducatie die een jaar geleden in Seoul plaatsvond.

Natuurlijk willen wij in graag iets doen in deze Internationale Week en vroegen daarom de Nationale UNESCO Commissie om daar samen invulling aan te geven. Ook betrokken wij daar het Jeugdcultuurfonds en het Fonds voor Cultuurparticipatie bij. Het resultaat is een symposium op 21 mei in De Rode Hoed met als thema: Kunsteducatie met kwaliteit - voor iedereen! We sluiten hiermee ook aan op het landelijke programma Cultuureducatie met kwaliteit van de rijksoverheid. Vragen die tijdens het symposium centraal staan zijn: Is kwalitatief goede cultuureducatie voor iedereen gegarandeerd? En wat kan de overheid betekenen om dit te realiseren?

De Seoul Agenda die tijdens de UNESCO conferentie van vorig jaar is opgesteld, noemt drie belangwekkende doelstellingen. Zorg ervoor dat kunsteducatie een factor blijft die er toe doet als het gaat om kwalitatieve vernieuwing van het onderwijs. Gebruik kunsteducatie om bij te dragen aan het oplossen van sociale en culturele vraagstukken waar de maatschappij mee geconfronteerd wordt. En tot slot: Zorg dat kunsteducatieve activiteiten en programma's van hoge kwaliteit zijn, zowel in opzet als in uitvoering. De agenda benoemt daarnaast de strategieën en acties die nodig zijn om die doelstellingen te realiseren.

In feite is de agenda een oproep aan de 195 UNESCO-lidstaten om deze doelen te erkennen en gezamenlijk de voorgestelde strategieën en acties uit te voeren. Volgens de UNESCO kunnen we pas dan alle mogelijkheden die kunsteducatie van hoge kwaliteit in zich draagt realiseren. Een mooi streven, maar de vraag bij dit alles blijft: hoe kunnen beleidsmakers daadwerkelijk kunsteducatie van kwaliteit voor iedereen realiseren? De in de Seoul Agenda benoemde strategieën en acties zijn toch een beetje open deuren.

In ons eigen land denken politieke denktanks – zoals de liberale Teldersstichting en de sociaal-democratische Wiardi Beckmanstichting – gelukkig ook na over beleid om kunsteducatie van kwaliteit voor iedereen toegankelijk te maken. En zij onderschrijven ook het belang hiervan. Kijk nog maar eens naar mijn blogpost van drie weken geleden. De denktanks verschillen hooguit van inzicht over de wijze waarop en waarom je dit beleid zou ontwikkelen.

Goed dus om in de Internationale Week van de Kunsteducatie met elkaar in gesprek te gaan. Met aan de ene kant de Seoul Agenda en aan de andere kant het landelijk beleidsprogramma 'Cultuureducatie met kwaliteit' en de ideeën van de Teldersstichting en de Wiardi Beckmanstichting.

Praat en denk dus mee, nu al op Facebook en LinkedIn en op 21 mei in De Rode Hoed!

Geen nieuwe Lente

Het is weer voorjaar en politieke partijen roeren de trom voor de komende verkiezingen. Hun trommen zijn omfloerst. Wat zal er na 9 juni ten grave worden gedragen: de AOW-leeftijd, de hypotheekrenteaftrek, het residentieorkest, de F-35 Joint Strike Fighter, het Fonds voor de Letteren?

Liever hoorde ik in deze tijd:

Een nieuwe lente en een nieuw geluid
Ik wil dat dit lied klinkt als het gefluit,
Dat ik vaak hoorde voor een zomernacht,
In een oud stadje, langs de watergracht --

De beroemde Mei-regels van Gorter, de socialistische dichter voor wie niet alleen de vorm maar ook de inhoud telde, worden door niemand geciteerd in de verkiezingsprogramma's. Terecht, helaas. Het zou lijken op fluiten in het donker.

'Een nieuwe lente en een nieuw geluid' - deze poëtisch-programmatische regel heb ik tot nu toe links noch rechts horen klinken in deze verkiezingstijd. Ook de variant ‘Een nieuwe lente, een nieuw geluid’ van slordige aanhalers zonder oor en oog voor metrum en betekenis, ben ik nog niet tegengekomen.

Na de verkiezingen, tijdens informatie(s), kabinetsformatie en coalitiebesprekingen, is het zeker tijd voor poëzie 'want tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren'. Dit citaat uit 'Het huwelijk' van Willem Elsschot wordt vooral te onpas gebruikt, want uit zijn context gerukt. Het gedicht gaat immers over een man die zijn vrouw vermoorden wil.

Maar doodslaan deed hij niet, want tussen droom en daad
staan wetten in de weg en praktische bezwaren,
en ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren,
en die des avonds komt, wanneer men slapen gaat.

Zover is het niet. Eerst maar eens de analyses volgen en lezen wat de partijprogramma’s melden over kunst, cultuur en de beoefening ervan. Pas dan ga ik stemmen, na het einde van 'Mei':

Ik groef een graf waar golven komen toe-
Dekken het zand en legde haar daar neer,
Daarover zand: de golven komen weer
En dalen weer met lachen of geschrei --
Daar ligt bedolven mijne kleine Mei.


'Het huwelijk' van Willem Elsschot horen:
http://www.youtube.com/watch?v=RiY85slS3-s&feature=related

Eeuwig mooi is Gorters 'Zie je ik hou van je':
http://www.scholieren.com/werkstukken/17616

-----
['Eeuwig' refereert aan Kees de Jongen, Theo Thijssen - voor de liefhebbers]

Foto: Standbeeld van Herman Gorter aan de Zeeweg in Bergen aan Zee (Hans Bayens, 1990).