Kabinet in museumvitrine?

Een museum voor gevallen kabinetten? Dat zijn er in Nederland nu vijf in tien jaar! Leuk voor het Museum of Broken Relationships in Zagreb. Een van mijn collega's met een fascinatie voor bijzondere collecties wees me er op, en al eerder ook op het Museum of Bad Art (blog 30 maart), de Gallery of Lost Art - virtueel, want de kunstwerken zijn kwijt - en het Nonseum, met onzinnige uitvindingen.

Aan het Museum of Broken Relationships kan iedereen bijdragen. Je kunt er letterlijk én figuurlijk de scherven van je verbroken relatie kwijt. En of dat nu is uit exhibitionisme, wraak of in de hoop dat het een therapeutisch effect heeft, populair is het in ieder geval. Het museum is de derde meest geliefde attractie in Zagreb en de bijdragen aan de collectie stromen binnen.

Woensdag hebben we gestemd en daarmee is het demissionaire kabinet bijna voorbij. Het kan daarna zo naar Zagreb. Dan een nieuw kabinet, zonder gedoogpartners, want zo'n constructie wil niemand meer. En een kabinet dat vier jaar blijft. Dat scheelt ook in de kosten, want stemmen heeft zo zijn prijs: 50 miljoen, zo leerde ik vorige week van De Rekenkamer. Ironisch voor een kabinet dat viel over bezuinigingen.

Terugblikkend op twee jaar cultuurbeleid krijg ik opnieuw last van relatiestress. Het beleid van Halbe Zijlstra was naar mijn mening overtrokken en rigoureus en het is nog niet goed te overzien wat de consequenties hiervan zijn. Hij deed echter wel wat hij aankondigde en – voor mij belangrijk - hij zette serieus in op de inhoud van cultuureducatie. Nog nooit heeft het landelijke cultuurbeleid zo uitgebreid, samenhangend en gefundeerd ingezet op de inhoudelijke kwaliteit van cultuureducatie.

Sinds woensdag is er opnieuw tijd voor (binnen)hofmakerij. Ik hoop dat het nieuwe kabinet, of dat nou een combinatie van VVD en PvdA wordt of een combinatie met meerdere partijen, die serieuze aandacht voor cultuureducatie overneemt en liefst met een wat groter budget. Als dat kabinet nu echt vier jaar blijft, houdt het de 50 miljoen die niet nodig zijn voor tussentijdse verkiezingen in ieder geval over. Stop die alvast maar in cultuur en educatie, en kies dan voor deskundigheidsbevordering van de leerkracht of van cultuurmedewerkers, of voor de Cultuurkaart, en zet geld in op een duurzame relatie tussen onderwijs en cultuur.

Cultuureducatie in tijden van verkiezingen

Op het puntje van mijn stoel volg ik de debatten. We kunnen er niet omheen: het is verkiezingstijd! Jammer dat ik het woord cultuur nog nauwelijks heb gehoord, behalve misschien 'graaicultuur' of 'angstcultuur', laat staan dat cultuureducatie in de fractieleidersdebatten aan de orde komt.

Toch leeft het politieke debat hierover! Dinsdag presenteerde D66 Amsterdam een plan voor een nieuw cultuureducatiestelsel in de hoofdstad. Ondanks de mooie nazomerdag zat de zaal vol en werd er fel gediscussieerd over de beste voorwaarden voor kwalitatief goede cultuureducatie. In de zaal ook vertegenwoordigers van VVD en PvdA. Volgend jaar strijden zij in de gemeenteraad over de juiste keuze voor goed cultuureducatiebeleid. Toekomstig D66-Kamerlid Vera Bergkamp beloofde het thema ook landelijk op de agenda te zetten. En net zo goed als dit plan verdient ook het recente advies van de Raad voor Cultuur en de Onderwijsraad landelijk alle aandacht.

Ook in het Paradisodebat, zondag een week geleden, gingen cultuurbestuurders en politici met elkaar in debat over cultuur. De SP is de enige partij die de bezuinigingen wil repareren en 100 miljoen extra wil investeren. Als het aan GroenLinks ligt wordt de rijksbegroting met 200 miljoen verhoogd; D66 en PvdA trekken elk 50 miljoen extra uit. De VVD bezuinigt 50 miljoen euro door een ophoging van de inkomstennorm voor culturele instellingen. Het CDA is budgetneutraal en de PVV wil helemaal af van de cultuursubsidies. Dat werd bevestigd in de doorberekeningen van de verkiezingsprogramma's door het Centraal Planbureau.

Berenschot en de Volkskrant becijferden voorafgaand aan het Paradisodebat dat de overheden vanaf 2013 ca. 500 miljoen euro ofwel 10% op cultuur bezuinigen. De gemeenten bezuinigen relatief weinig met 9% (Rijk: 24%; provincies: 20%). Cultuureducatie komt er slecht vanaf met een gemiddelde van 12% gemeentelijke bezuinigingen. Dit heeft vooral te maken met forse bezuinigingen op centra voor de kunsten; op cultuureducatie in het onderwijs wordt niet bezuinigd. Eind augustus sloegen de twintig grootste centra voor de kunsten en branchevereniging Kunstconnectie dan ook alarm. Zij vrezen dat ruim een kwart van de centra en muziekscholen verdwijnt en dat op de overige ernstig wordt beknibbeld.

Laat u cultuur en cultuureducatie meewegen in uw stem? Kijk dan ook naar ons Dossier Politiek, over de verkiezingen, het publieke debat en de standpunten over cultuureducatie van politieke partijen. Of volg vanmiddag het alternatieve debat over cultuurpolitiek, georganiseerd door een aantal cultuurprominenten. En heeft u morgenmiddag tijd, luister dan naar het Opium Radio Cultuurdebat.

Hollande op de Hollandse toer

Alweer een president die er voor gaat! Zoals George Pompidou met zijn Centre Pompidou en Valéry Giscard d'Estaing met het Musée d'Orsay, wil François Hollande de geschiedenis in met een Nationaal Actieplan voor Kunsteducatie. Hollande beloofde tijdens zijn verkiezingstournee meer aandacht voor cultuur. Hij wil een landelijk actieplan voor de binnenschoolse kunsteducatie met nadruk op een coherente, doorgaande leerlijn voor de kunstvakken: van kleuter tot student. Elk kind en elke jongere moet de gelegenheid krijgen kennis en vaardigheden in de kunstvakken te ontwikkelen. En de school moet daar meer voor gaan zorgen, samen met culturele instellingen. De nieuwe Franse president wil voor dit beleidsonderwerp een interdepartementale organisatie inrichten, met een eigen budget, en verantwoordingsplicht aan de premier, zodat dit initiatief ook daadwerkelijk uitgevoerd wordt.

Lijkt het idee van Hollande met zijn Nationaal Plan voor Kunsteducatie niet veel op dat van Halbe Zijlstra, onze demissionair staatssecretaris? Die wil immers ook een doorgaande leerlijn voor kunstzinnige oriëntatie in de school, met zichtbaar gemaakte leeropbrengsten bij de leerlingen. En het belang van de rol van culturele instellingen daarbij is ook in zijn landelijk programma Cultuureducatie met kwaliteit duidelijk vastgelegd. Als toekomstig kennisinstituut gaan wij daar met vele anderen aan werken. Theoretische kaders van Cultuur in de Spiegel, Toeval gezocht of Authentieke kunsteducatie vormen daarbij de bronnen.

Op 12 september mogen wij naar de Hollandse stembus en dit keer wil ik echt kiezen voor de partij die cultuureducatie en kunstbeoefening hoog ik het vaandel heeft staan. Het is niet voor niets dat wij een oproep doen aan alle politieke partijen om daar nu ook eens rond voor uit te komen. Alle landelijke instellingen voor cultuureducatie, cultuurparticipatie, kunstbeoefening en erfgoed hebben opnieuw hun activiteiten gebundeld om de aandacht hier nadrukkelijk op te vestigen. Het belang van de deelname aan kunst en cultuur is immers evident.

Kom op politiek: doe als Hollande en maak dit tot een van de actiepunten!

Hoop voor de toekomst

De dag na de verkiezingen stond Musis Sacrum (gewijd aan de Muzen) in Arnhem in het teken van de jaarlijkse Dag van de Cultuureducatie. Centraal thema was talentontwikkeling. Veel inspirerende voorbeelden passeerden de revue.
Onvermijdelijk ging de aandacht ook uit naar de economische crisis die zijn tol eist. Veel culturele en cultuureducatieve instellingen hangen bezuinigingen boven het hoofd. De vraag is vooralsnog waar de hardste klappen zullen vallen. In de provincie Noord-Holland liggen er al plannen klaar, en ook in sommige gemeenten, zoals in Purmerend. Een platform om samen positieve en minder positieve ontwikkelingen te delen én er iets aan te doen is ons Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn. Al uw input is daarbij welkom!

Hoe de nabije toekomst er voor cultuureducatieprofessionals zal uitzien, hangt af van de coalitie die uit de verkiezingsuitslag komt rollen. De bal ligt nu bij de grootste partij, de VVD, die ingrijpend wil bezuinigen, ook op kunst en cultuur. De VVD wil cultuursubsidies met een kleine 200 miljoen euro beperken en de cultuurkaart afschaffen. Culture­le instellingen moeten een groter deel van hun inkomen zelf verwer­ven. Provincies moeten zich beperken tot een aantal taken en jeugdzorg en cultuurbeleid afstoten.

Zolang er geen nieuw coalitieakkoord is, blijft er hoop. We blijven er als samenwerkende instellingen op het gebied van cultuurparticipatie op hameren dat voor een inhoudelijk goede toeleiding tot kunst en cultuur een adequate infrastructuur van levensbelang is en blijft. Jong en oud moeten kansen krijgen hun talenten te leren kennen en te ontwikkelen, ook op het terrein van kunst en cultuur. Daar heeft de hele samenleving belang bij.
Een inspirerend voorbeeld van zo'n talent dat zich ontwikkelt, is de door Kunstbende gescoute singer- songwriter Maya Mertens (17). Maya gaf in Musis Sacrum een indrukwekkend optreden en nam de zaal op sleeptouw, onder meer met een aan de actualiteit gewijd akoestisch nummer. Ook zij was bezorgd, maar hoopvol. ‘Ik hoop dat jullie hier volgend jaar weer allemaal zijn om elkaar te inspireren!’, sprak zij uit.
Voor een indruk van haar talenten, zie www.album.nl

Kunstbende

Coalitie Berkelland: laat meer aan de mensen zelf!?

Met Pinksteren op bezoek in de gemeente Berkelland, in de zonovergoten Achterhoek. Voor de muziekschool en ook voor de openbare bibliotheek ziet het er daar minder zonnig uit. De nieuwe coalitie van CDA, D66 en VVD zet flink het mes in de subsidies voor muziekschool De Triangel met als argument dat het geen taak van de lokale overheid is om muziekonderwijs te subsidiëren. Ook de bibliotheek moet eraan geloven. Dat betekent, aldus de muziekschool, het begin van een culturele ijstijd in deze gemeente.

De gemeente Berkelland is in 2005 ontstaan door de samenvoeging van de gemeenten Borculo, Eibergen, Neede en Ruurlo. De nieuwe politieke coalitie kiest met zijn programma 'Samen Anders' voor een gemeente die 'stimuleert, ontwikkelingen mogelijk maakt en begeleidt, veel ruimte biedt voor eigen initiatief van inwoners en bedrijven en zeer terughoudend is in het onderhouden van collectieve voorzieningen. Het uitgangspunt voor de komende tijd is dan ook: laat meer aan de mensen zelf!' Op grond daarvan wordt de subsidie aan de muziekschool grotendeels geschrapt en de bijdrage aan de bibliotheek fors verminderd.

De woordvoerder van D66 beargumenteerde het coalitiestandpunt in de gemeenteraadsvergadering met de opmerking dat 'via het basismuziekonderwijs al vele kinderen les op school krijgen. In plaats van dit aan een individueel kind aan te bieden, biedt een muziekleraar dit aan een klas vol met kinderen aan. Indien een kind daarnaast verder muzikaal ontwikkeld wil worden, is dit een keuze van het kind en zijn opvoeders.' Een totaal andere insteek dan deze partij vóór de gemeentelijke verkiezingen innam. In het lokale D66-verkiezingsprogramma was opgenomen dat 'D66 de afgelopen jaren heeft laten zien dat zij De Triangel steunt en dat zij dit in de toekomst zal blijven doen'! En over de bibliotheek: 'D66 gaat voor een professionele bibliotheek met ruimere openingstijden'.

Gelukkig wil D66 landelijk 'dat kunst en cultuur in het onderwijs en in de samenleving een significante rol spelen. Zowel het jong kennismaken met kunstbeoefening als het leren van een kunstzinnig ambacht moet toegankelijk zijn en van hoge kwaliteit.' Hopelijk houdt D66 bij landelijke coalitieonderhandelingen wel de rug recht op dit punt.

Overigens verleende de gemeente Berkelland daags voor de verkiezingen de opdracht voor de bouw van een nieuw gemeentehuis aan een bouwbedrijf uit de regio. De kosten daarvan bedragen 15,5 miljoen euro. Daar werd al in leegstand voorzien die nu nog groter wordt omdat het aantal ambtenaren op grond van het coalitieakkoord met 20,0 fte wordt teruggebracht.

Coalitieakkoord 2010-2014: Samen Anders

Coalitie zet mes in muziekschool en bieb (De Weekkrant)

Verkiezingsprogramma D66 Tweede Kamer 2010: Anders Ja D66

Oproep van Stichting De Triangel om petitie tegen coalitieplannen te ondertekenen

Ontwerp nieuw gemeentehuis Berkelland (pdf)

Geen nieuwe Lente

Het is weer voorjaar en politieke partijen roeren de trom voor de komende verkiezingen. Hun trommen zijn omfloerst. Wat zal er na 9 juni ten grave worden gedragen: de AOW-leeftijd, de hypotheekrenteaftrek, het residentieorkest, de F-35 Joint Strike Fighter, het Fonds voor de Letteren?

Liever hoorde ik in deze tijd:

Een nieuwe lente en een nieuw geluid
Ik wil dat dit lied klinkt als het gefluit,
Dat ik vaak hoorde voor een zomernacht,
In een oud stadje, langs de watergracht --

De beroemde Mei-regels van Gorter, de socialistische dichter voor wie niet alleen de vorm maar ook de inhoud telde, worden door niemand geciteerd in de verkiezingsprogramma's. Terecht, helaas. Het zou lijken op fluiten in het donker.

'Een nieuwe lente en een nieuw geluid' - deze poëtisch-programmatische regel heb ik tot nu toe links noch rechts horen klinken in deze verkiezingstijd. Ook de variant ‘Een nieuwe lente, een nieuw geluid’ van slordige aanhalers zonder oor en oog voor metrum en betekenis, ben ik nog niet tegengekomen.

Na de verkiezingen, tijdens informatie(s), kabinetsformatie en coalitiebesprekingen, is het zeker tijd voor poëzie 'want tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren'. Dit citaat uit 'Het huwelijk' van Willem Elsschot wordt vooral te onpas gebruikt, want uit zijn context gerukt. Het gedicht gaat immers over een man die zijn vrouw vermoorden wil.

Maar doodslaan deed hij niet, want tussen droom en daad
staan wetten in de weg en praktische bezwaren,
en ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren,
en die des avonds komt, wanneer men slapen gaat.

Zover is het niet. Eerst maar eens de analyses volgen en lezen wat de partijprogramma’s melden over kunst, cultuur en de beoefening ervan. Pas dan ga ik stemmen, na het einde van 'Mei':

Ik groef een graf waar golven komen toe-
Dekken het zand en legde haar daar neer,
Daarover zand: de golven komen weer
En dalen weer met lachen of geschrei --
Daar ligt bedolven mijne kleine Mei.


'Het huwelijk' van Willem Elsschot horen:
http://www.youtube.com/watch?v=RiY85slS3-s&feature=related

Eeuwig mooi is Gorters 'Zie je ik hou van je':
http://www.scholieren.com/werkstukken/17616

-----
['Eeuwig' refereert aan Kees de Jongen, Theo Thijssen - voor de liefhebbers]

Foto: Standbeeld van Herman Gorter aan de Zeeweg in Bergen aan Zee (Hans Bayens, 1990).