Goed gesprek over kwaliteit van cultuureducatie

Het was lekker druk in de Marnixzaal van het UCK. Het programma was er ook naar. De Raad voor Cultuur was er, en de Onderwijsraad. En ook de cultuurwethouder van Amsterdam en de directeur-generaal van OCW. Dat maakt sowieso nieuwsgierig. Het begon met Joop Daalmeijer en Thea Meijer, die hun gezamenlijk advies toelichtten over cultuureducatie in de basisschool. Daarna sprak Carolien Gehrels over haar cultuureducatie-aanpak in de hoofdstad. Marjan Hammersma sloot af met de reactie van OCW op het advies van beide raden. En geloof me, iedereen wil graag van cultuureducatie in de basisschool een succes maken.

Volgens beide raden hoort cultuureducatie thuis in het hart van het onderwijs: daar wordt immers het fundament gelegd voor de culturele ontwikkeling van kinderen. Vervolgens doen de raden drie stevige uitspraken over de kwaliteit van cultuureducatie: geef scholen meer grip op de inhoud met een referentiekader; bevorder de deskundigheid in de school van zowel aankomende als zittende leraren; en stel de culturele infrastructuur in dienst van de school: werk als school vraaggericht.

In drie groepen werd daarna gediscussieerd over wat deze drie aanbevelingen concreet inhouden en welke acties dit van diverse betrokken partijen vraagt. Mijn groep was gevarieerd met bestuurders, schoolleiders, cultuurcoaches, lerarenopleiders van pabo en kunstvakonderwijs, educatiemedewerkers van culturele instellingen en de PO-Raad. Ons onderwerp was de deskundigheid van de leerkracht.

Het was een goed gesprek over wat wij nodig vonden om deskundig genoemd te worden: vakkennis, vaardigheden, organisatievermogen en natuurlijk een positieve attitude. Over wat de schoolleiding moet bieden aan ondersteuning, zoals tijd en geld. Over het schoolbestuur dat in beleid ruimte geeft om cultuureducatie met kwaliteit te realiseren. Over scholing door lerarenopleidingen en culturele instellingen door middel van teach de teacher-programma's, specifiek samengestelde nascholingsprogramma's, training on the job en gewoon als leerkracht meedoen aan een cultureel programma van een instelling.

Kritische kanttekeningen waren er voor provincies en gemeenten die het soms onmogelijk maken om de deskundigheid van de leerkracht te versterken. Provinciaal worden culturele instellingen hier en daar immers wegbezuinigd en ook gemeenten verminderen hun budgetten voor kunst en cultuur.

De algemene opvatting was dat we de kwaliteit van cultuureducatie sámen moeten verbeteren. Dat we het niet alleen van de leerkracht moeten laten afhangen. Die is vaak al minder goed voor de kunstvakken toegerust en bovendien zwaar belast door alle andere taken die hij in de school heeft. En, laat de leerkracht zelf kunst en cultuur ervaren en leren kennen, dan komt het goed.

Voor meer discussie over hoe we sámen de kwaliteit van cultuureducatie kunnen verbeteren, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

1500 CKV-docenten, hup op straat!!

Massaontslag bij Organon in Oss. NedCar in Born ontslaat alle medewerkers. Dikke verhalen en flink veel aandacht in de media. Nu dreigen er 1500 vakdocenten voor CKV op straat te komen en je hoort er niks over – behalve vandaag een kort bericht in de Volkskrant, pagina 11*). Dat verbaast me, want zelfs de leerlingen zijn erop tegen dit vak af te schaffen. Hoe zit dat? Waarom komen de kranten er niet mee?

Mijn blog vorige week heeft veel reacties opgeleverd, maar lang niet genoeg. Voelt men zich overvallen door het wetsvoorstel om CKV af te schaffen? Toch stuurde de minister eerder een brief over haar voornemen CKV niet meer verplicht te stellen naar de Kamer - die deze ook behandelde – en zegt zij de onderwijsverenigingen geraadpleegd te hebben. Maar dat is niet waar. Die zijn nu juist hard doende haar van dit rare idee af te helpen. Want hoe kun je met droge ogen zeggen dat je de kwaliteit van een vak wilt verhogen als je dat vak vervolgens afschaft en er niets voor in de plaats stelt. Excuus, Van Bijsterveldt stelt er wel iets voor in de plaats: ruimte!

Veel ruimte voor vakdocenten omdat hun werk ophoudt! Met een rekensommetje zie je dit direct. Het vak afschaffen: (geen vak=geen lesuren) + (geen lesuren=geen docentenformatie) + (geen docentenformatie=geen docenten) + (geen docenten=geen kwaliteit) = 0 kwaliteitsverbetering + zo'n 1500 vakdocenten op straat. En ruimte in veel culturele instellingen, omdat die een stuk minder bezocht zullen worden als CKV wegvalt.

Half deze week telde ik al ruim honderd reacties op de internetconsultatie. Op een enkeling na pleit iedereen voor behoud van Culturele en Kunstzinnige Vorming. Gewezen wordt op het advies van de Verkenningscommissie waarop de minister nog geen antwoord heeft. En op het feit dat, in een wereld vol krachten en crossovers van culturen en subculturen, het gros van de leerlingen nauwelijks iets weet van cultuur en kunst. Vandaar ook de kreet: behoud 'Bildung' in het voortgezet onderwijs. CKV-docenten vinden het ook een lachertje om bij Nederlands of geschiedenis dan maar iets aan CKV te gaan doen. Die collega's zijn niet geschoold in kunstvormen als film, beeldende kunst, muziek, dans of theater, de basis van het vak CKV. En hoe zit het dan met de opdracht van het onderwijs creatieve, zelf nadenkende jonge mensen op te leiden die de broodnodige vernieuwing in onze maatschappij kunnen brengen; in staat ook met authentieke en originele oplossingen te komen voor de problemen in onze wereld? Daar draagt CKV toch aan bij?

Van Bijsterveldt-Vliegenthart over CKV in de Tweede Kamer: 'Daar ga ik naar kijken, want voordat ik het loslaat, voordat ik mijn oude schoenen weggooi, wil ik wel even nieuwe schoenen aangeschaft hebben.' Gezien haar wetsvoorstel loopt de minister nu barrevoets rond, samen met die 1500 CKV-docenten.

*) Hé, en nu word ik gebeld door Radio 1, dus wie weet komt er nog meer beweging in de zaak!

Voor discussie over de ruimte die CKV-docenten en culturele instellingen krijgen door afschaffing van het vak CKV, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Kennisinstituut vol aan de slag

Dinsdag. Prinsjesdag. Rondbellen of de brief van OCW al binnen was. De brief met de subsidiebeschikking voor de aanstaande Cultuurplanperiode. Zou het advies van de Raad voor Cultuur zijn overgenomen? Kan het kennisinstituut vanaf 1 januari vol aan de slag met de werkzaamheden zoals we die presenteerden in het activiteitenplan, of moet het met een onsje minder genoegen nemen?

Het nieuws was goed. In de beschikking schrijft de staatssecretaris dat we ook de komende vier jaar weer op hem kunnen rekenen. Als we maar doen wat wij in het activiteitenplan schreven! Het subsidiebedrag is zelfs wat hoger uitgevallen. Een onsje meer dus om de loon- en prijsontwikkelingen te compenseren.

We gaan ons vanaf 1 januari maximaal inzetten om het kunst- en cultuuronderwijs meer naar het hart van het onderwijs te brengen. Deskundigheidsbevordering van leerkrachten en van medewerkers van culturele instellingen, plus de zorg voor een passend curriculum zijn daarvoor van groot belang. De voorzieningen ten behoeve van de kunsteducatie hebben onze aandacht omdat zich hierin, lokaal en provinciaal, grote veranderingen voordoen. Uiteraard werken we ook aan de kwaliteit en samenhang van de amateurkunsten. Al deze elementen - binnenschools, buitenschools en infrastructuur - verbinden we om voor iedereen een optimale culturele levensloop mogelijk te maken. We benutten zo ook de meerwaarde van het samenbrengen van twee organisaties in één kennisinstituut.

Het departement geeft ons ook een opdracht. Eind 2013 wil het een strategische agenda met een beleidsvisie voor de komende jaren. Ditzelfde stelde de Raad voor Cultuur in zijn advies ook al. Een dergelijke agenda kan, aldus de raad, een duidelijkere richting geven aan de latere activiteiten van het kennisinstituut.

In ons activiteitenplan spreken we al over een strategische toekomstagenda die we met het brede werkveld willen opstellen. Hierin zullen we een visie formuleren op voorziene ontwikkelingen in cultuureducatie, amateurkunst en cultuurparticipatie over een periode van 8 tot 12 jaar. We doen dat door trends en vraagstukken in het werkveld, het beleidsveld en de samenleving te verkennen, te analyseren en met betrokken en verantwoordelijke partijen te bespreken. En we doen dat niet alleen. Met het Fonds voor Cultuurparticipatie is afgesproken dat we hier samen aan gaan werken.

Uit zo'n agenda zal blijken waar wij in de toekomst voor willen en moeten staan en wat de werkvelden cultuureducatie en amateurkunst straks van ons vragen. Ons werk kan zich dan nog concreter richten op wat voor beleid en praktijk nodig is. En dat is belangrijk voor de toekomst!

Voor discussie over wat beleid en praktijk van cultuureducatie en amateurkunst nu nodig hebben van het kennisinstituut zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Cultuureducatie in tijden van verkiezingen

Op het puntje van mijn stoel volg ik de debatten. We kunnen er niet omheen: het is verkiezingstijd! Jammer dat ik het woord cultuur nog nauwelijks heb gehoord, behalve misschien 'graaicultuur' of 'angstcultuur', laat staan dat cultuureducatie in de fractieleidersdebatten aan de orde komt.

Toch leeft het politieke debat hierover! Dinsdag presenteerde D66 Amsterdam een plan voor een nieuw cultuureducatiestelsel in de hoofdstad. Ondanks de mooie nazomerdag zat de zaal vol en werd er fel gediscussieerd over de beste voorwaarden voor kwalitatief goede cultuureducatie. In de zaal ook vertegenwoordigers van VVD en PvdA. Volgend jaar strijden zij in de gemeenteraad over de juiste keuze voor goed cultuureducatiebeleid. Toekomstig D66-Kamerlid Vera Bergkamp beloofde het thema ook landelijk op de agenda te zetten. En net zo goed als dit plan verdient ook het recente advies van de Raad voor Cultuur en de Onderwijsraad landelijk alle aandacht.

Ook in het Paradisodebat, zondag een week geleden, gingen cultuurbestuurders en politici met elkaar in debat over cultuur. De SP is de enige partij die de bezuinigingen wil repareren en 100 miljoen extra wil investeren. Als het aan GroenLinks ligt wordt de rijksbegroting met 200 miljoen verhoogd; D66 en PvdA trekken elk 50 miljoen extra uit. De VVD bezuinigt 50 miljoen euro door een ophoging van de inkomstennorm voor culturele instellingen. Het CDA is budgetneutraal en de PVV wil helemaal af van de cultuursubsidies. Dat werd bevestigd in de doorberekeningen van de verkiezingsprogramma's door het Centraal Planbureau.

Berenschot en de Volkskrant becijferden voorafgaand aan het Paradisodebat dat de overheden vanaf 2013 ca. 500 miljoen euro ofwel 10% op cultuur bezuinigen. De gemeenten bezuinigen relatief weinig met 9% (Rijk: 24%; provincies: 20%). Cultuureducatie komt er slecht vanaf met een gemiddelde van 12% gemeentelijke bezuinigingen. Dit heeft vooral te maken met forse bezuinigingen op centra voor de kunsten; op cultuureducatie in het onderwijs wordt niet bezuinigd. Eind augustus sloegen de twintig grootste centra voor de kunsten en branchevereniging Kunstconnectie dan ook alarm. Zij vrezen dat ruim een kwart van de centra en muziekscholen verdwijnt en dat op de overige ernstig wordt beknibbeld.

Laat u cultuur en cultuureducatie meewegen in uw stem? Kijk dan ook naar ons Dossier Politiek, over de verkiezingen, het publieke debat en de standpunten over cultuureducatie van politieke partijen. Of volg vanmiddag het alternatieve debat over cultuurpolitiek, georganiseerd door een aantal cultuurprominenten. En heeft u morgenmiddag tijd, luister dan naar het Opium Radio Cultuurdebat.

Vakantielectuur

Foto: Annemoon van Hemel

Zit al bijna lekker in de achtertuin. Met zoveel zon begin deze week moet het de komende maand toch lukken om ook thuis een heerlijk vakantiegevoel te krijgen. In ieder geval heb ik al wat te lezen uitgezocht. Naast het stapeltje detectives koos ik vier titels die wat serieuzer zijn.

In ieder geval het gezamenlijk advies 'Cultuureducatie: leren, creëren, inspireren!' van Onderwijsraad en Raad voor Cultuur. Dat werd afgelopen donderdag door de beide voorzitters overhandigd aan staatssecretaris Zijlstra. Het toeval wil dat dit gebeurde op een Amersfoortse school waar een van de ouders mij goed kent. Zij was zo aardig een hele fotoserie te maken waaruit ik er een koos. Ik heb het advies al wel gelezen maar ga het nu vergelijken met onze uitgave 'Cultuureducatie: een kwestie van onderwijskwaliteit'.

De tweede gaat over 'Bildung in Deutschland 2012' en heeft als aanvullend thema cultuureducatie in de levensloop. Daarmee wil de Duitse overheid en de samenstellers van dit tweejaarlijkse rapport benadrukken dat niet alleen taal en rekenen, maar ook cultuureducatie een essentieel en integraal onderdeel van het onderwijs is. Een mooie ondersteuning van ons activiteitenplan 2013-2016 dat als titel 'Deelnemen aan cultuur: leren en doen' heeft.

'Music in schools, wider still, and wider' en 'Making a mark: art, craft and design education 2008-11' zijn de twee andere die ik klaar heb liggen. Deze Engelse inspectierapporten over beeldend onderwijs en muziek evalueren de sterktes en zwaktes van de kunstvakken in Engelse scholen. Om de kwaliteit ervan vast te stellen bezocht de onderwijsinspectie in de periode 2008-2011 96 basisscholen vijf keer. Naast deze scholen werd ook een aantal art galleries die onderwijsactiviteiten aanbieden aan inspectie onderworpen. Wat in Engeland lukt, lukt in Nederland nog niet.

En als laatste een tip voor u op vakantie gaat: de Cultuurpleinagenda 2012-2013! Niet alleen ruimte om al uw afspraken in op te schrijven, maar ook met tips, weetjes en quotes over cultuur en onderwijs, én een overzicht van belangrijke culturele evenementen.

Tot na de vakantie...............

Onderwijsraad wil geen verschraling onderwijsprogramma

Naast de kernvakken Nederlands, Engels en wiskunde zijn vier clusters van vakken onmisbaar voor een goede voorbereiding van leerlingen op de samenleving. De kunstvakken horen daar ook bij! Dat is het antwoord van de Onderwijsraad op het Actieplan Beter Presteren van minister Van Bijsterveldt.

De minister vroeg begin december advies aan de Onderwijsraad over de inrichting van het onderwijsprogramma. Zij was er niet tevreden mee dat onze 15-jarige leerlingen, als het gaat om kennis en vaardigheden op het gebied van lezen, wiskunde en science, slechts tot de subtop van de wereld behoren. Nederland, aldus van Bijsterveldt, moet zorgen in de top vijf terecht te komen. Vandaar haar voorstel een plan op te stellen om het onderwijs te hervormen. In dit Actieplan Beter Presteren komt in de basisscholen nog meer nadruk op de kernvakken taal en rekenen en in het voortgezet onderwijs op Nederlands, Engels, wiskunde en science. Voor deze kernvakken wil zij een substantieel deel van de onderwijstijd reserveren – bijvoorbeeld de helft of twee derde. Dit gaat dan ten koste van andere vakken zoals de kunstvakken. Dat onze leerlingen - na die uit Finland - het hoogst scoren van alle Europese landen, is voor de minister niet voldoende!

Als reactie op het Actieplan, stuurden wij samen met kunstvakverenigingen, lerarenopleidingen, Masters Kunsteducatie en cultuurprofielscholen een brief aan de Onderwijsraad. In vier alinea's onderbouwden wij dat kunstvakken van voorwaardelijk belang zijn voor een kenniseconomie; én voor een evenwichtige vorming van leerlingen; dat kunstvakken kwalificeren en socialiseren en dat kunstvakken de prestaties bevorderen. Concluderend schreven we dat het onderwijs in de kunsten een conditio sine qua non is voor het aanleren van 21^ste eeuwse vaardigheden zoals kritisch en interdisciplinair denken, samenwerken en allerlei vormen van geletterdheid.

Eind februari kwam het advies van de Onderwijsraad. In het voortgezet onderwijs doen jongeren een brede kennisbasis op en worden zij gevormd om in persoonlijk en maatschappelijk opzicht optimaal te functioneren. De minister moet zich, aldus de Raad, dan ook richten op goed onderwijs in de volle breedte. Daar past een hoge professionaliteit bij van leraren. De Raad wil nascholing over vakinhoud, vakdidactiek en leerprocessen van leerlingen verplicht maken. Voor de kernvakken – en daar hoort science niet bij - is volgens de Raad minstens een derde van de onderwijstijd nodig. Twee derde van de tijd wordt dan besteed aan de vier vakkenclusters, waaronder 'sociaal-culturele vakken'.

Interessant 'detail' in dit verband: landen die hoge leerprestaties behalen besteden in hun onderwijs nadrukkelijk aandacht aan vaardigheden zoals probleemoplossend vermogen en creatief denken. Vaardigheden die ook in de kunstvakken flink aan bod komen!

Zie voor reacties en discussie over advies Onderwijsraad ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.