Laat je CKV-stem horen! Schrijf een brief naar de tweede kamer

Na de consultatie spant het erom. De Kamercommissie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap praat dan over het Wetsvoorstel bovenbouw havo-vwo. Gek genoeg was er in maart tijdens het overleg met de minister over het voortgezet onderwijs niemand van diezelfde kamercommissie die pal achter het voorstel van Van Bijsterveldt stond.

Enkele citaten. Van Dijk (SP): 'We moeten oppassen dat het voortgezet onderwijs niet tot een soort afrekenmachine wordt gereduceerd, waarbij het alleen nog maar om taal en rekenen gaat'. Beertema (PVV): 'Wat is er nu toch mis met duidelijke kerndoelen voor dat prachtige vak? Het kan namelijk een heel mooi vak zijn'. En Elias (VVD) wilde nadrukkelijk weten of de kerndoelen voldoende richting geven? 'Het zou namelijk ten koste kunnen gaan van cultuureducatie terwijl dat nu juist voor de VVD […] van belang wordt geacht'. Zelfs de minister lijkt er nog helemaal niet uit te zijn ondanks dat ze haar wetsvoorstel zo ferm indiende: 'Dan kom ik bij CKV, dat ik niet zou willen afschaffen. […] Ik vind de culturele vorming die van CKV uitgaat ongelooflijk belangrijk. Het is meer dan alleen maar een kernvak in het onderwijs. Vorming hoort daar echt bij. Ik vind het belangrijk dat het verplicht blijft [...].'

'Ongelooflijk belangrijk', zei ze toch? En het moest toch verplicht blijven? Desondanks dient Marja 'Paradox' Van Bijsterveldt nu een wetsvoorstel in om het vak CKV af te schaffen. Binnenkort groeit er in Nederland een generatie kinderen op die nooit heeft mogen kennismaken met cultuur? Toekomstige generaties havisten en vwo'ers bestaan straks louter uit Engels sprekende rekenwonders? Kortom, de afschaffing van het schoolvak Culturele en Kunstzinnige Vorming betekent een ernstige verarming van het onderwijs in Nederland. En dat vinden wij niet alleen, maar ook het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS), de CKV-leraren, CJP, Kunsten '92, De Vereniging CultuurProfielscholen (VCPS), kunstvakdocentenopleidingen, het KVDO, onderwijsvakverenigingen als VONKC, VLS, BDD en NBDK en ga zo maar door. Én velen van u. Nooit eerder werd deze blog door zovelen met instemming gelezen!

Terwijl ik mijn open brief aan de Kamerleden schrijf, passeert de teller van de internetconsultatie de twaalfhonderd. In de reacties lees ik woorden als idioterie, schande, beroofd van armoede, schaam u!, schrik, AFBLIJVEN, driewerf BAH, jammer, jammer, jammer, geen goede stap. En 99,99% van de respondenten vindt dat het wetsvoorstel moet worden afgewezen: als je het vak CKV wilt verbeteren dan moet je gewoon de eindtermen aanscherpen!

Sluit je aan bij al die reacties vanuit het voortgezet en hoger onderwijs, van professoren, lectoren, docenten, studenten, kunstenaars, ouders, beroepsverenigingen, centra voor de kunsten, musea en andere culturele instellingen. Laat je CKV-stem horen en stuur de open brief naar de woordvoerders en de leden van de Commissie OCW!

1500 CKV-docenten, hup op straat!!

Massaontslag bij Organon in Oss. NedCar in Born ontslaat alle medewerkers. Dikke verhalen en flink veel aandacht in de media. Nu dreigen er 1500 vakdocenten voor CKV op straat te komen en je hoort er niks over – behalve vandaag een kort bericht in de Volkskrant, pagina 11*). Dat verbaast me, want zelfs de leerlingen zijn erop tegen dit vak af te schaffen. Hoe zit dat? Waarom komen de kranten er niet mee?

Mijn blog vorige week heeft veel reacties opgeleverd, maar lang niet genoeg. Voelt men zich overvallen door het wetsvoorstel om CKV af te schaffen? Toch stuurde de minister eerder een brief over haar voornemen CKV niet meer verplicht te stellen naar de Kamer - die deze ook behandelde – en zegt zij de onderwijsverenigingen geraadpleegd te hebben. Maar dat is niet waar. Die zijn nu juist hard doende haar van dit rare idee af te helpen. Want hoe kun je met droge ogen zeggen dat je de kwaliteit van een vak wilt verhogen als je dat vak vervolgens afschaft en er niets voor in de plaats stelt. Excuus, Van Bijsterveldt stelt er wel iets voor in de plaats: ruimte!

Veel ruimte voor vakdocenten omdat hun werk ophoudt! Met een rekensommetje zie je dit direct. Het vak afschaffen: (geen vak=geen lesuren) + (geen lesuren=geen docentenformatie) + (geen docentenformatie=geen docenten) + (geen docenten=geen kwaliteit) = 0 kwaliteitsverbetering + zo'n 1500 vakdocenten op straat. En ruimte in veel culturele instellingen, omdat die een stuk minder bezocht zullen worden als CKV wegvalt.

Half deze week telde ik al ruim honderd reacties op de internetconsultatie. Op een enkeling na pleit iedereen voor behoud van Culturele en Kunstzinnige Vorming. Gewezen wordt op het advies van de Verkenningscommissie waarop de minister nog geen antwoord heeft. En op het feit dat, in een wereld vol krachten en crossovers van culturen en subculturen, het gros van de leerlingen nauwelijks iets weet van cultuur en kunst. Vandaar ook de kreet: behoud 'Bildung' in het voortgezet onderwijs. CKV-docenten vinden het ook een lachertje om bij Nederlands of geschiedenis dan maar iets aan CKV te gaan doen. Die collega's zijn niet geschoold in kunstvormen als film, beeldende kunst, muziek, dans of theater, de basis van het vak CKV. En hoe zit het dan met de opdracht van het onderwijs creatieve, zelf nadenkende jonge mensen op te leiden die de broodnodige vernieuwing in onze maatschappij kunnen brengen; in staat ook met authentieke en originele oplossingen te komen voor de problemen in onze wereld? Daar draagt CKV toch aan bij?

Van Bijsterveldt-Vliegenthart over CKV in de Tweede Kamer: 'Daar ga ik naar kijken, want voordat ik het loslaat, voordat ik mijn oude schoenen weggooi, wil ik wel even nieuwe schoenen aangeschaft hebben.' Gezien haar wetsvoorstel loopt de minister nu barrevoets rond, samen met die 1500 CKV-docenten.

*) Hé, en nu word ik gebeld door Radio 1, dus wie weet komt er nog meer beweging in de zaak!

Voor discussie over de ruimte die CKV-docenten en culturele instellingen krijgen door afschaffing van het vak CKV, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Culturele vorming havo/vwo: de Van-Bijsterveldt-Paradox!

Van Bijsterveldt, demissionair onderwijsminister, kondigde het in maart al aan. Op de valreep dient zij nu met collegaminister Verhagen een wetsvoorstel in om culturele en kunstzinnige vorming (CKV) als verplicht examenvak in de tweede fase van havo/vwo af te schaffen. In plaats daarvan komt er in de wet een algemene bepaling dat culturele vorming aan alle leerlingen aangeboden moet worden. Dat lijkt iets heel moois en nobels. In werkelijkheid schaft de onderwijsminister een examenvak af, dat verplicht is voor iedereen, en wordt vrijheid blijheid.

Waarom wil Van Bijsterveldt dit? Zij wil havo- en vwo-scholen meer ruimte bieden zodat die in de tweede fase meer aandacht kunnen besteden aan de zogenoemde 'kernvakken' Nederlands, Engels en wiskunde/rekenen. Kunst en cultuur moeten dan wijken voor deze kernvakken. Gek eigenlijk als je weet dat kunstvakken ook het creatief en divergent denken bevorderen. En dan vindt Van Bijsterveldt ook nog dat dit wetsvoorstel een kwaliteitsimpuls biedt voor de culturele en vormende taak van het onderwijs. Het zou meer ruimte bieden voor een schooleigen invulling van de culturele vorming dan nu met het verplichte vak CKV het geval is. Maar, kunnen we dan niet beter alle verplichte vakken afschaffen? Dat geeft nog eens een kwaliteitsimpuls! We bieden dan de school nog meer ruimte voor eigen invullingen.

De vraag is wat de afschaffing van het vak CKV in de praktijk gaat betekenen voor de culturele vorming van leerlingen. Waarom betekent ruimte voor een schooleigen invulling van culturele vorming een kwaliteitsimpuls? Er is nu immers ook al veel ruimte voor een schooleigen invulling bij CKV. Van Bijsterveldt stelt dat scholen culturele vorming kunnen opnemen in andere vakken. Scholen kunnen het vak CKV blijven aanbieden in het vrije deel, of er op een andere wijze vorm aan geven. Voor mij is dit de Van-Bijsterveldt-Paradox.

En er komt een handreiking! Opgesteld door SLO in opdracht van OCW en in samenwerking met de vakinhoudelijke verenigingen. Met diverse mogelijkheden om vorm te geven aan de culturele vorming. Een boterzachte kwaliteitsgarantie, zo'n handreiking. En welke vakvereniging werkt hieraan mee? En wie controleert de kwaliteit en de uitvoering straks?

Tot eind november kunt u reageren op dit wetsvoorstel. Is het vreemd dat ik CKV wil behouden? De vakdocenten zijn er voor opgeleid en doen het goed, culturele instellingen zijn er op ingespeeld en veel leerlingen vinden het vak verder prima. Ik zie ze immers niet meer staan op het Malieveld!

Daarom vraag ik iedereen met argumenten te reageren. Laten we redden, wat er te redden valt!

Voor discussie over de gevolgen van het afschaffen van CKV als verplicht examenvak, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Breng kennis uit onderzoek bij leraren in de klas

Zit ze er nog wel, denk ik af en toe, je hoort immers niks meer van Marja van Bijsterveldt. Maar nu heeft ze nieuws! De landelijke organisatie voor onderwijsonderzoek komt er! En dat is ook hard nodig zegt de commissie Nationaal Plan Toekomst Onderwijswetenschappen. Te weinig kennis uit onderzoek komt terecht bij leraren in de klas.

De Onderwijsraad zei al eerder dat de samenwerking tussen onderwijs en onderzoek niet vanzelf gaat. Wanneer scholen en onderzoekers stapsgewijs samen werken aan onderwijsveranderingen is de kans groter dat het onderwijs iets met de onderzoeksuitkomsten doet. Van Bijsterveldt stelt dan ook een regieorgaan in dat voor onderzoek vóór en mét de praktijk moet gaan zorgen. Leraren, schoolleiders en schoolbesturen worden betrokken bij de onderzoeksprogrammering, de beoordeling van projecten en de uitvoering ervan. Het ministerie en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek bundelen hun onderzoeksbudgetten en ondersteunen het onderwijsveld om tot onderzoekbare vragen te komen.

Deze aandacht voor het gebruik van onderzoekskennis in het onderwijs, en onderzoek in de school, draagt zeker ook bij aan de kwaliteit van cultuureducatie. Leraren kunnen hun deskundigheid in cultuureducatie vergroten door zich kennis uit relevant onderzoek eigen te maken, die te vertalen naar hun lespraktijk of door zelf onderzoek te doen. Hun professionele ontwikkeling kan worden bevorderd door kennisgemeenschappen met onderzoekers op te zetten. Daarin delen en creëren zij kennis door het uitwisselen van ervaringen, gezamenlijke reflectie en ontwikkeling van praktijkinzichten.

Voor cultuureducatie en amateurkunst werken wij aan een onderzoeksagenda. Eind vorig jaar zijn de kennisvragen van onderzoekers en beleidsmakers verkend en geïnventariseerd. Nu is het de beurt aan de praktijk. Aan directeuren, schoolleiders, coördinatoren, sectorleiders en leraren in het basis- en voortgezet onderwijs. Aan welke kennis is er voor het kunst- en erfgoedonderwijs behoefte en wat zouden jullie onderzocht willen zien?

Een creatief staaltje arbeidsmarktregulering

Het mbo kent vele opleidingen, waarvan er een aantal vier jaar duren. Dat zint onderwijsminister Van Bijsterveldt niet, zo las ik in het actieplan Focus op Vakmanschap. Via wetgeving wil ze het aantal wekelijkse lesuren verhogen en tegelijk de studieduur van vierjarige opleidingen verkorten naar drie jaar. Bovendien wil ze de huidige kwalificatiestructuur, met 627 verschillende diploma's, eenvoudiger maken.

De pas opgerichte Stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) stelde in februari van dit jaar een lijst op van opleidingen die niet verkort kunnen worden omdat het programma te zwaar is om in kortere tijd uit te voeren. Opmerkelijk genoeg staat daar ook een aantal creatieve opleidingen op zoals AV-productie (met beeldtechnicus, cameraman), Mediavormgever (met grafische vormgever, arts and design), Specialist decoratie en restauratie, Creatief vakmanschap (glazenier, keramist) en Goud- en zilversmeden. De minister neemt de adviezen (grotendeels) over!

Daarnaast blijft de wens van de minister bestaan het aanbod aan mbo-opleidingen af te slanken en haar oog viel daarbij wederom op opleidingen in de creatieve sector waar structureel overaanbod van afgestudeerden zou bestaan. Ik citeer de minister uit haar kamerbrief van 2 april: 'Zo zijn er signalen dat van bepaalde creatieve opleidingen, bijvoorbeeld Artiest, er structureel meer aanbod is dan vraag vanuit het bedrijfsleven.' Zij vraagt dan ook advies aan SBB die in samenhang met het Sectorplan Kunstonderwijs en de Human Capital Agenda van de Topsector Creatieve Industrie, moet adviseren over een inperking van het aanbod aan 'te populaire' creatieve opleidingen. In de Volkskrant van 3 april typeert de MBO Raad deze brief al als 'ongelukkig' en waarschuwt dat ten onrechte het beeld ontstaat dat de arbeidsmarkt wordt overspoeld met werkloze afgestudeerden van 'pretstudies'. Bovenstaand filmpje nuanceert dit beeld ook danig.

Naar aanleiding van het bericht in de Volkskrant bracht ik de minister op de hoogte van onze uitgave Creatieve mbo-opleidingen tussen talentontwikkeling en arbeidsmarkt, waarin wij samen met mbo-organisaties zoals GOC en ecbo een overzicht geven van onderzoek naar en de discussie over de creatieve mbo-opleidingen. Ik vertelde haar ook dat we samen een symposium organiseerden over kwaliteitskwesties rond werving en selectie, onderwijs en docenten, arbeidsmarkt en werkkringen. Genoeg kennis om samen met GOC en ecbo gefundeerde uitspraken te kunnen doen over deze opleidingen! Ik nodigde de minister dan ook vriendelijk uit voor een gesprek hierover, maar heb tot nu toe niets van haar vernomen. Dat komt hoop ik nog.

Onderwijs in de kunsten als sleutel voor 21ste eeuwse vaardigheden

De door minister Van Bijsterveldt aangekondigde onderwijshervorming in het voortgezet onderwijs sluit volgens haar aan bij de ambitie van het kabinet om Nederland te brengen naar de top vijf van kenniseconomieën in de wereld. En een succesvolle kenniseconomie kenmerkt zich volgens de minister door een hoog niveau van beheersing van kennis en zogenaamde (sleutel)vaardigheden. Maar wat zijn dan die (sleutel)vaardigheden? Leren jongeren deze bij taal en wiskunde? Vaardigheden als analyseren, redeneren en communiceren die aan bod komen bij deze vakken, moet iedereen vanzelfsprekend beheersen om toe te kunnen passen in studie en beroep. Maar zorgt een grotere tijdsinvestering in deze vakken ook voor een zwengel aan de kenniseconomie? Of zijn taal en rekenen enkel randvoorwaarden, niet meer en niet minder?!
Naar mijn idee zijn innovatief denken en het creatief oplossen van problemen de belangrijkste vaardigheden in een kenniseconomie. Creatief werk krijgt ook steeds grotere economische waardering. In het onderwijs zijn de kunstvakken (beeldend, dans, muziek en drama) bij uitstek de plek waar creativiteit bloeit en 'out of the box' denken wordt aangespoord. Uit recent verschenen vergelijkend Europees onderzoek (DICE) blijkt dat bijvoorbeeld drama-educatie in het voortgezet onderwijs een positief effect heeft op maar liefst vijf van de acht (sleutel)vaardigheden voor levenslang leren: beheersing van de taal; leren hoe te leren; sociale en burgerschapscompetenties; ondernemerschap en cultureel uitdrukkingsvermogen.

De inhoud van ons onderwijs moet dan ook niet beperkt worden door een eenzijdige focus op taal- en rekenvaardigheden. Volgens mij vormt juist onderwijs in de kunsten de sleutel voor het aanleren van allerlei 21ste eeuw vaardigheden als kritisch en interdisciplinair denken, samenwerken en allerlei nieuwe vormen van geletterdheid. Vaardigheden die overdraagbaar zijn naar andere vakken maar die ook buiten school in een competitieve wereldwijde kenniseconomie van levens(lang)belang zijn.

Koning Winter

Het is zover! Nederland kent bar winterweer met sneeuw, een ijzige wind, bevroren en gladde straten en 's nachts temperaturen ver onder nul. Het lijkt Finland wel!

In Nederland is de meteorologische winter nog niet begonnen, maar de culturele winter wel en die zet stevig in. En in Finland? In Finland is het hoogzomer voor cultuur. De komende jaren besteedt de overheid daar zelfs meer geld aan cultuur dan voorheen. Het recht op een toegankelijke bibliotheek voor iedereen is in de Grondwet verankerd en niet Eindhoven, maar Helsinki timmert aan de weg als Design Hoofdstad 2012.

Om warm te worden nemen wij Nederlanders een kopje chocolademelk of een Beerenburger, maar wat doen de Finnen? Zij komen in beweging met het Cultural Fitness Project. Dit vrolijke project is een landelijk samenwerkingsproject op het gebied van cultuurparticipatie. Het doel is om het leven van de deelnemers te verbeteren door middel van cultuur. Wist je dat het voldoende is om je culturele conditie op peil te houden met slechts drie maal per week een half uur cultuur? Het project is laagdrempelig en je kunt meedoen onafhankelijk van je niveau. Mocht je al een ervaren cultuurbeoefenaar zijn en meer willen zweten, dan kies je voor een moeilijker niveau. Het project is zeer omvangrijk met meer dan 500 deelnemende instellingen. De culturele Fitness Pas is al aan honderdduizenden mensen aangereikt.

In Nederland lijkt de winter lastig te stoppen. Zou een Cultural-Fitness-viering elk jaar de waardering van de overheden voor cultuurparticipatie verhogen en de culturele zomer doen terugkeren?

Van Bijsterveldt heeft in ieder geval al plannen om het onderwijs meer in te zetten op kernvakken om leerprestaties te verhogen. Dat is goed nieuws, want vakken als beeldende vorming en muziek zijn kernvakken en maken al meer dan honderd jaar deel uit van het basis- en voortgezet onderwijs in Nederland, maar ook in Finland. En ze helpen blijkbaar ook de andere schoolvakken vooruit. Cultureel fit Finland staat in de ranglijsten van de PISA-scores een stuk hoger dan Nederland. Dus vooruit met de kunstvakken en de Cultuurkaart in welk onderwijssysteem dan ook!

Kijk en vergelijk
Culturele Fitness Brochure

Inwerken voor kwaliteit onderwijs én cultuur

'Die combinatie van charme en onverzettelijkheid, daar kunnen weinig mensen tegenop.' ScienceGuide, het online nieuwsmagazine voor de kennissector, waarschuwt voor Marja van Bijsterveldt. Ik hou er wel van als charme en onverzettelijkheid samengaan, maar of deze persoonsgebonden strategie van de nieuwe minister van OCW voordelig uitpakt voor de toekomst van het onderwijs én de cultuur – ik heb er een hard hoofd in. Van Bijsterveldt zegt dat onderwijs haar hart heeft, maar hoe charmant en onverzettelijk is onze nieuwe minister als het gaat om cultuur?

Het CDA-verkiezingsprogramma was helder: 'Het CDA staat voor een overheid die condities schept voor kunst en cultuur, kwaliteit verhoogt en zorgt voor spreiding en toegankelijkheid.' En: 'Cultuur(geschiedenis) in het onderwijs is vanzelfsprekend. Het CDA is voorstander van actieve cultuurparticipatie en wil amateur- en volkskunst stimuleren.'

Cultuur(geschiedenis) in het onderwijs, volkscultuur, cultuurparticipatie en daarmee cultuureducatie zijn voor het CDA dus vanzelfsprekend... Dat wilde ik wel eens bevestigd zien op de pagina van (toen nog staatssecretaris) Van Bijsterveldt op de CDA-site. Ik klik door naar 'Thema's' en vind Onderwijs, Wetenschap en Cultuur. Dat ziet er veelbelovend uit. Maar als ik bij de laatste twee thema's helemaal geen tekst vind, zakt de moed me in de schoenen. Of moet ik zeggen in de klompen? Het beeld bij het thema Cultuur is een foto van vier paar klompen, aflopend van groot naar klein. Misschien is het maar goed dat cultuur in de portefeuille van staatssecretaris Halbe Zijlstra (VVD) terecht is gekomen. Het gaat Halbe immers om één ding: de kwaliteit. Iedereen moet volgens hem een kans krijgen, zonder dat iedereen per se hetzelfde niveau hoeft te bereiken.

Het is mij duidelijk, hij krijgt de kans. Vandaar mijn voorstel onze nieuwe minister en staatssecretaris goed in te werken. Bij Cultuurnetwerk Nederland zijn zij van harte welkom voor een spoedcursus cultuureducatie, wie helpen er verder mee aan hun inwerkprogramma?