Ook in VO werken aan cultuureducatie met kwaliteit!

Dinsdag druk met petities in de Tweede Kamer. Naast een pleidooi van het Jeugdcultuurfonds voor kunst en cultuur voor kinderen in minimumgezinnen, ook een verzoekschrift van kunstvakdocenten voor het behoud van het schoolvak Culturele en Kunstzinnige Vorming. Aanleiding was het nog door de vorige minister van OCW ingediende concept wetsvoorstel 'profielen havo en vwo' met daarin het nauwelijks onderbouwde voorstel om het schoolvak CKV af te schaffen.

De door OCW gestarte internetconsultatie over dit onderwerp leverde meer dan tweeduizend reacties op van schoolleiders, docenten, ouders, culturele instellingen en ook leerlingen, die allemaal vrezen dat afschaffing tot kwaliteitsverlies en kapitaalvernietiging leidt. De ondertekenaars van de petitie vragen de Tweede Kamer en OCW-minister Bussemaker dan ook dringend rekening te houden met het gebrek aan draagvlak. De onderwijsverenigingen voor de kunstvakken willen graag met minister Bussemaker en staatssecretaris Dekker in gesprek om samen met hen te werken aan een nieuw voorstel dat echte oplossingen biedt voor kwaliteitsverbetering en geen schijnmaatregelen oplevert.

Een brief van een van de vierdeklassers van het Amsterdamse Pieter Nieuwland College onderstreept dit pleidooi: 'Het vak ckv moet blijven. Het is leuk, leerzaam en ik leer daar veel van. Door ckv heb ik geleerd naar kunst te kijken en met cultuur bezig te zijn. Als het gaat om taal en rekenen moet daar op de basissschool al extra aandacht aan worden besteed. Op de middelbare school in de vierde klas is dit te laat. Ik zeg nee! tegen het afschaffen van ckv.'

Dat de kwaliteit van de kunstvakken in het voortgezet onderwijs van groot belang is blijkt ook uit de dinsdag gehouden conferentie Cultuur Leert Anders VI, waar de Cultuurprofielscholen zich presenteerden. Ook werden ervaringen en resultaten van de cultuurwerkplaatsen lerarenopleidingen VO gepresenteerd. Met een publicatie over de in deze werkplaatsen ontwikkelde kennis.

In de cultuurwerkplaatsen werkten de lerarenopleidingen aan praktijkvragen uit de eigen opleiding of uit het onderwijs. Doel was vooral de competenties van aankomende leraren te verbeteren. Daarnaast kwamen zaken aan bod als het meer zichtbaar maken van cultuureducatie in het werkplan van de opleiding, het versterken van de samenwerking met culturele instellingen, het vernieuwen van het curriculum en het leggen van verbindingen tussen schoolvakken. Concrete opbrengsten – zoals eindverslagen en lesmaterialen - zijn te vinden op Cultuurplein.

Ook voor het voortgezet onderwijs geldt dat we het samen moeten doen. Als we de kwaliteit van de kunst- en cultuurvakken in het voortgezet onderwijs willen behouden en verbeteren zullen we er samen met het voortgezet onderwijs, de lerarenopleidingen, de culturele instellingen én met de onderwijsverenigingen voor moeten knokken dat de politiek keuzes maakt die daaraan bijdragen. Met deze aandacht voor ckv willen we politici en beleidsmakers verleiden zich in het kunstonderwijs te verdiepen. Niet voor ons, maar voor onze leerlingen!

Voor discussie over de kwaliteit van cultuureducatie in het VO, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

De Academie van de Toekomst

Alice Mennen, Academie voor Beeldende Vorming, Tilburg

Een zaal vol mensen, een hel verlicht podium en daarop vier rode stoelen en een lessenaar. Glazen water onder handbereik en microfoons open. Op die stoelen twee oud-directeuren en oud-studenten. Achter de lessenaar de gespreksleider: het debat kan beginnen. De locatie is de Tilburgse Academie voor Beeldende Vorming en het onderwerp: hoe moet de Academie van de Toekomst eruitzien.

Voorafgaand aan dit debat was er een polemische briefwisseling tussen de podiumzitters. Chris Manders en ik discussieerden over de rol die beeldende kunst en vormgeving kan vervullen in vorming en scholing van kinderen en jongeren. Twee oud-studenten, Edwin Jacobs en Ad de Visser, over de vraag of een academie in zijn huidige vorm nog toekomst heeft. Het debat gold als een moment van reflectie in het honderdjarige bestaan van deze kunstvakopleiding, en was gericht op onderwijs en educatie én kunst- en cultuuroverdracht.

Wat vonden wij belangrijk aan de academie voor beeldende vorming? Waar waren we trots op? Wat heeft die voor ons betekend? Wat mag je van een kunstvakopleiding als deze verwachten? Hoe ziet de ideale academie eruit? Is het een nieuw 'Bauhaus', zoals Jacobs utopisch stelt, met een samengaan van academie, museum en universiteit? Moet vooral het ambachtelijk kennen en kunnen aandacht krijgen?
Of moet de Academie van de Toekomst eerder een Academie van het Heden zijn - dan hebben de huidige studenten er ook nog iets aan -, gevoed vanuit de praktijk van het werkveld. Met kennis van het beeldend proces, van de vakinhoud – in theorie en praktijk - en met aandacht voor het reflectief vermogen. Gekoppeld aan de kennis en kunde om die vakinhoud te kunnen overdragen, te stimuleren en te begeleiden, om zo de lerende tot leren te motiveren. Natuurlijk moet de docent ook beschikken over kennis van onderwijzen, van leren én van de lerende en zijn leefwereld.

In het voortgezet onderwijs lijken de kunstvakken weerloos, nu voorgesteld wordt het schoolvak CKV af te schaffen en de plaats van kunst in bovenbouw van het voortgezet onderwijs te marginaliseren. Heeft de nieuwe minister daar wellicht ook nieuwe ideeën over? Jet Bussemaker is daar nog niet zo duidelijk over. In haar brief van dinsdag aan de Tweede Kamer staat dat ze nu vooral inzet op kunst en cultuur in het basisonderwijs, omdat ze niet voldoende geld heeft voor zowel basis én voortgezet onderwijs.

En ze herhaalt wat in regeerakkoord Rutte II staat: het onderwijs en de cultuursector moeten samen de krachten bundelen voor cultuureducatie in het basis- én voortgezet onderwijs. Het behoud van het schoolvak CKV kost geen geld extra. Ik ga er dan ook van uit dat de minister op grond van alle reacties het wetsvoorstel wijzigt en daarmee kinderen én jongeren alle kansen geeft tot vorming in kunst en cultuur. Want daar leiden ze op alle Academies van de Toekomst goede docenten voor op.

Laat je CKV-stem horen! Schrijf een brief naar de tweede kamer

Na de consultatie spant het erom. De Kamercommissie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap praat dan over het Wetsvoorstel bovenbouw havo-vwo. Gek genoeg was er in maart tijdens het overleg met de minister over het voortgezet onderwijs niemand van diezelfde kamercommissie die pal achter het voorstel van Van Bijsterveldt stond.

Enkele citaten. Van Dijk (SP): 'We moeten oppassen dat het voortgezet onderwijs niet tot een soort afrekenmachine wordt gereduceerd, waarbij het alleen nog maar om taal en rekenen gaat'. Beertema (PVV): 'Wat is er nu toch mis met duidelijke kerndoelen voor dat prachtige vak? Het kan namelijk een heel mooi vak zijn'. En Elias (VVD) wilde nadrukkelijk weten of de kerndoelen voldoende richting geven? 'Het zou namelijk ten koste kunnen gaan van cultuureducatie terwijl dat nu juist voor de VVD […] van belang wordt geacht'. Zelfs de minister lijkt er nog helemaal niet uit te zijn ondanks dat ze haar wetsvoorstel zo ferm indiende: 'Dan kom ik bij CKV, dat ik niet zou willen afschaffen. […] Ik vind de culturele vorming die van CKV uitgaat ongelooflijk belangrijk. Het is meer dan alleen maar een kernvak in het onderwijs. Vorming hoort daar echt bij. Ik vind het belangrijk dat het verplicht blijft [...].'

'Ongelooflijk belangrijk', zei ze toch? En het moest toch verplicht blijven? Desondanks dient Marja 'Paradox' Van Bijsterveldt nu een wetsvoorstel in om het vak CKV af te schaffen. Binnenkort groeit er in Nederland een generatie kinderen op die nooit heeft mogen kennismaken met cultuur? Toekomstige generaties havisten en vwo'ers bestaan straks louter uit Engels sprekende rekenwonders? Kortom, de afschaffing van het schoolvak Culturele en Kunstzinnige Vorming betekent een ernstige verarming van het onderwijs in Nederland. En dat vinden wij niet alleen, maar ook het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS), de CKV-leraren, CJP, Kunsten '92, De Vereniging CultuurProfielscholen (VCPS), kunstvakdocentenopleidingen, het KVDO, onderwijsvakverenigingen als VONKC, VLS, BDD en NBDK en ga zo maar door. Én velen van u. Nooit eerder werd deze blog door zovelen met instemming gelezen!

Terwijl ik mijn open brief aan de Kamerleden schrijf, passeert de teller van de internetconsultatie de twaalfhonderd. In de reacties lees ik woorden als idioterie, schande, beroofd van armoede, schaam u!, schrik, AFBLIJVEN, driewerf BAH, jammer, jammer, jammer, geen goede stap. En 99,99% van de respondenten vindt dat het wetsvoorstel moet worden afgewezen: als je het vak CKV wilt verbeteren dan moet je gewoon de eindtermen aanscherpen!

Sluit je aan bij al die reacties vanuit het voortgezet en hoger onderwijs, van professoren, lectoren, docenten, studenten, kunstenaars, ouders, beroepsverenigingen, centra voor de kunsten, musea en andere culturele instellingen. Laat je CKV-stem horen en stuur de open brief naar de woordvoerders en de leden van de Commissie OCW!

1500 CKV-docenten, hup op straat!!

Massaontslag bij Organon in Oss. NedCar in Born ontslaat alle medewerkers. Dikke verhalen en flink veel aandacht in de media. Nu dreigen er 1500 vakdocenten voor CKV op straat te komen en je hoort er niks over – behalve vandaag een kort bericht in de Volkskrant, pagina 11*). Dat verbaast me, want zelfs de leerlingen zijn erop tegen dit vak af te schaffen. Hoe zit dat? Waarom komen de kranten er niet mee?

Mijn blog vorige week heeft veel reacties opgeleverd, maar lang niet genoeg. Voelt men zich overvallen door het wetsvoorstel om CKV af te schaffen? Toch stuurde de minister eerder een brief over haar voornemen CKV niet meer verplicht te stellen naar de Kamer - die deze ook behandelde – en zegt zij de onderwijsverenigingen geraadpleegd te hebben. Maar dat is niet waar. Die zijn nu juist hard doende haar van dit rare idee af te helpen. Want hoe kun je met droge ogen zeggen dat je de kwaliteit van een vak wilt verhogen als je dat vak vervolgens afschaft en er niets voor in de plaats stelt. Excuus, Van Bijsterveldt stelt er wel iets voor in de plaats: ruimte!

Veel ruimte voor vakdocenten omdat hun werk ophoudt! Met een rekensommetje zie je dit direct. Het vak afschaffen: (geen vak=geen lesuren) + (geen lesuren=geen docentenformatie) + (geen docentenformatie=geen docenten) + (geen docenten=geen kwaliteit) = 0 kwaliteitsverbetering + zo'n 1500 vakdocenten op straat. En ruimte in veel culturele instellingen, omdat die een stuk minder bezocht zullen worden als CKV wegvalt.

Half deze week telde ik al ruim honderd reacties op de internetconsultatie. Op een enkeling na pleit iedereen voor behoud van Culturele en Kunstzinnige Vorming. Gewezen wordt op het advies van de Verkenningscommissie waarop de minister nog geen antwoord heeft. En op het feit dat, in een wereld vol krachten en crossovers van culturen en subculturen, het gros van de leerlingen nauwelijks iets weet van cultuur en kunst. Vandaar ook de kreet: behoud 'Bildung' in het voortgezet onderwijs. CKV-docenten vinden het ook een lachertje om bij Nederlands of geschiedenis dan maar iets aan CKV te gaan doen. Die collega's zijn niet geschoold in kunstvormen als film, beeldende kunst, muziek, dans of theater, de basis van het vak CKV. En hoe zit het dan met de opdracht van het onderwijs creatieve, zelf nadenkende jonge mensen op te leiden die de broodnodige vernieuwing in onze maatschappij kunnen brengen; in staat ook met authentieke en originele oplossingen te komen voor de problemen in onze wereld? Daar draagt CKV toch aan bij?

Van Bijsterveldt-Vliegenthart over CKV in de Tweede Kamer: 'Daar ga ik naar kijken, want voordat ik het loslaat, voordat ik mijn oude schoenen weggooi, wil ik wel even nieuwe schoenen aangeschaft hebben.' Gezien haar wetsvoorstel loopt de minister nu barrevoets rond, samen met die 1500 CKV-docenten.

*) Hé, en nu word ik gebeld door Radio 1, dus wie weet komt er nog meer beweging in de zaak!

Voor discussie over de ruimte die CKV-docenten en culturele instellingen krijgen door afschaffing van het vak CKV, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Een creatief staaltje arbeidsmarktregulering

Het mbo kent vele opleidingen, waarvan er een aantal vier jaar duren. Dat zint onderwijsminister Van Bijsterveldt niet, zo las ik in het actieplan Focus op Vakmanschap. Via wetgeving wil ze het aantal wekelijkse lesuren verhogen en tegelijk de studieduur van vierjarige opleidingen verkorten naar drie jaar. Bovendien wil ze de huidige kwalificatiestructuur, met 627 verschillende diploma's, eenvoudiger maken.

De pas opgerichte Stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) stelde in februari van dit jaar een lijst op van opleidingen die niet verkort kunnen worden omdat het programma te zwaar is om in kortere tijd uit te voeren. Opmerkelijk genoeg staat daar ook een aantal creatieve opleidingen op zoals AV-productie (met beeldtechnicus, cameraman), Mediavormgever (met grafische vormgever, arts and design), Specialist decoratie en restauratie, Creatief vakmanschap (glazenier, keramist) en Goud- en zilversmeden. De minister neemt de adviezen (grotendeels) over!

Daarnaast blijft de wens van de minister bestaan het aanbod aan mbo-opleidingen af te slanken en haar oog viel daarbij wederom op opleidingen in de creatieve sector waar structureel overaanbod van afgestudeerden zou bestaan. Ik citeer de minister uit haar kamerbrief van 2 april: 'Zo zijn er signalen dat van bepaalde creatieve opleidingen, bijvoorbeeld Artiest, er structureel meer aanbod is dan vraag vanuit het bedrijfsleven.' Zij vraagt dan ook advies aan SBB die in samenhang met het Sectorplan Kunstonderwijs en de Human Capital Agenda van de Topsector Creatieve Industrie, moet adviseren over een inperking van het aanbod aan 'te populaire' creatieve opleidingen. In de Volkskrant van 3 april typeert de MBO Raad deze brief al als 'ongelukkig' en waarschuwt dat ten onrechte het beeld ontstaat dat de arbeidsmarkt wordt overspoeld met werkloze afgestudeerden van 'pretstudies'. Bovenstaand filmpje nuanceert dit beeld ook danig.

Naar aanleiding van het bericht in de Volkskrant bracht ik de minister op de hoogte van onze uitgave Creatieve mbo-opleidingen tussen talentontwikkeling en arbeidsmarkt, waarin wij samen met mbo-organisaties zoals GOC en ecbo een overzicht geven van onderzoek naar en de discussie over de creatieve mbo-opleidingen. Ik vertelde haar ook dat we samen een symposium organiseerden over kwaliteitskwesties rond werving en selectie, onderwijs en docenten, arbeidsmarkt en werkkringen. Genoeg kennis om samen met GOC en ecbo gefundeerde uitspraken te kunnen doen over deze opleidingen! Ik nodigde de minister dan ook vriendelijk uit voor een gesprek hierover, maar heb tot nu toe niets van haar vernomen. Dat komt hoop ik nog.

Onderwijsraad wil geen verschraling onderwijsprogramma

Naast de kernvakken Nederlands, Engels en wiskunde zijn vier clusters van vakken onmisbaar voor een goede voorbereiding van leerlingen op de samenleving. De kunstvakken horen daar ook bij! Dat is het antwoord van de Onderwijsraad op het Actieplan Beter Presteren van minister Van Bijsterveldt.

De minister vroeg begin december advies aan de Onderwijsraad over de inrichting van het onderwijsprogramma. Zij was er niet tevreden mee dat onze 15-jarige leerlingen, als het gaat om kennis en vaardigheden op het gebied van lezen, wiskunde en science, slechts tot de subtop van de wereld behoren. Nederland, aldus van Bijsterveldt, moet zorgen in de top vijf terecht te komen. Vandaar haar voorstel een plan op te stellen om het onderwijs te hervormen. In dit Actieplan Beter Presteren komt in de basisscholen nog meer nadruk op de kernvakken taal en rekenen en in het voortgezet onderwijs op Nederlands, Engels, wiskunde en science. Voor deze kernvakken wil zij een substantieel deel van de onderwijstijd reserveren – bijvoorbeeld de helft of twee derde. Dit gaat dan ten koste van andere vakken zoals de kunstvakken. Dat onze leerlingen - na die uit Finland - het hoogst scoren van alle Europese landen, is voor de minister niet voldoende!

Als reactie op het Actieplan, stuurden wij samen met kunstvakverenigingen, lerarenopleidingen, Masters Kunsteducatie en cultuurprofielscholen een brief aan de Onderwijsraad. In vier alinea's onderbouwden wij dat kunstvakken van voorwaardelijk belang zijn voor een kenniseconomie; én voor een evenwichtige vorming van leerlingen; dat kunstvakken kwalificeren en socialiseren en dat kunstvakken de prestaties bevorderen. Concluderend schreven we dat het onderwijs in de kunsten een conditio sine qua non is voor het aanleren van 21^ste eeuwse vaardigheden zoals kritisch en interdisciplinair denken, samenwerken en allerlei vormen van geletterdheid.

Eind februari kwam het advies van de Onderwijsraad. In het voortgezet onderwijs doen jongeren een brede kennisbasis op en worden zij gevormd om in persoonlijk en maatschappelijk opzicht optimaal te functioneren. De minister moet zich, aldus de Raad, dan ook richten op goed onderwijs in de volle breedte. Daar past een hoge professionaliteit bij van leraren. De Raad wil nascholing over vakinhoud, vakdidactiek en leerprocessen van leerlingen verplicht maken. Voor de kernvakken – en daar hoort science niet bij - is volgens de Raad minstens een derde van de onderwijstijd nodig. Twee derde van de tijd wordt dan besteed aan de vier vakkenclusters, waaronder 'sociaal-culturele vakken'.

Interessant 'detail' in dit verband: landen die hoge leerprestaties behalen besteden in hun onderwijs nadrukkelijk aandacht aan vaardigheden zoals probleemoplossend vermogen en creatief denken. Vaardigheden die ook in de kunstvakken flink aan bod komen!

Zie voor reacties en discussie over advies Onderwijsraad ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Kunst- en cultuurvakken: vast onderdeel van het schoolcurriculum!

Sinds december 2010 heeft staatssecretaris Halbe Zijlstra al drie keer*) verklaard hoe belangrijk hij het vindt om alle kinderen actief in aanraking te brengen met cultuur. In zijn beleid richt hij zich dan ook op de culturele ontwikkeling van leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs én hun leraren. Hiermee biedt hij kinderen kansen om competenties te verwerven die de minister van onderwijs hen lijkt te onthouden. Zij wil immers extra aandacht voor taal en rekenen in het basisonderwijs, en voor Nederlands, Engels, wiskunde en Sciences in het voortgezet onderwijs. Alleen op die manier, zo betoogt zij, kan Nederland tot de top vijf van kenniseconomieën gaan behoren. Zij vraagt de Onderwijsraad om hierover te adviseren.

Zoals ik eerder zei kunnen kinderen juist via kunstonderwijs allerlei vaardigheden verwerven die buiten school in een competitieve kenniseconomie van levens(lang)belang zijn. Er reageerden heel wat mensen en organisaties op deze blog. Daarom bespreken we vandaag, samen met deze mensen, hoe en waar we een bredere discussie over dit onderwerp kunnen organiseren. Verder schrijven we de Onderwijsraad een brief om duidelijk te maken dat de kunstvakken wel degelijk een belangrijk onderdeel zijn van het onderwijs. Ook deze vakken bereiden leerlingen voor op een volwaardige deelname aan de maatschappij en kwalificeren hen voor allerlei vervolgstudies. Dus ook voor de kunstvakken moet voldoende onderwijstijd worden gereserveerd. Een keuze voor slechts twee bredere uitstroomprofielen (alfa en bèta), zoals de minister voorstelt, doet te weinig recht aan het belang van de kunstvakken.

Onlangs organiseerden wij ook een discussiemiddag over het onderzoeksproject Cultuur in de Spiegel. Kern van cultuuronderwijs, volgens dit project, is het menselijk vermogen een cultureel zelfbewustzijn te ontwikkelen. Deze visie vormt het uitgangspunt voor de ontwikkeling van een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs. De zaal vroeg zich enigszins misnoegd af hoe deze algemene opvatting van cultuuronderwijs zich verhoudt tot vakspecifieke benaderingen. Concreter: wat gebeurt er met geschiedenis en de kunstvakken als ze onderdeel worden van een algemene leerlijn cultuuronderwijs? Is het niet juist belangrijk ook doelen en vaardigheden uit te werken voor de deelterreinen kunst-, erfgoed- en mediaonderwijs?

Wat de uitkomsten van Cultuur in de Spiegel in 2012 ook zullen zijn, de staatssecretaris maakt gelukkig in een door hem ondertekende brief aan de Cultuurprofielscholen duidelijk dat de cultuurvakken voor hem een vast onderdeel vormen van het schoolcurriculum. Op die manier, zo vervolgt hij, is cultuur in het onderwijs stevig verankerd. Hij voelt er blijkbaar niets voor om daar verandering in te brengen.

*) Zijlstra over belang van cultuur in onderwijs:
Brief Zijlstra uitgangspunten Cultuurbeleid
Adviesaanvraag Cultuurbeleid (van Zijlstra aan Raad voor Cultuur)
Reactie Zijlstra op Denk Einstein

En verder:
Leerlijn cultuur VO
Leerlijn cultuur PO

Inwerken voor kwaliteit onderwijs én cultuur

'Die combinatie van charme en onverzettelijkheid, daar kunnen weinig mensen tegenop.' ScienceGuide, het online nieuwsmagazine voor de kennissector, waarschuwt voor Marja van Bijsterveldt. Ik hou er wel van als charme en onverzettelijkheid samengaan, maar of deze persoonsgebonden strategie van de nieuwe minister van OCW voordelig uitpakt voor de toekomst van het onderwijs én de cultuur – ik heb er een hard hoofd in. Van Bijsterveldt zegt dat onderwijs haar hart heeft, maar hoe charmant en onverzettelijk is onze nieuwe minister als het gaat om cultuur?

Het CDA-verkiezingsprogramma was helder: 'Het CDA staat voor een overheid die condities schept voor kunst en cultuur, kwaliteit verhoogt en zorgt voor spreiding en toegankelijkheid.' En: 'Cultuur(geschiedenis) in het onderwijs is vanzelfsprekend. Het CDA is voorstander van actieve cultuurparticipatie en wil amateur- en volkskunst stimuleren.'

Cultuur(geschiedenis) in het onderwijs, volkscultuur, cultuurparticipatie en daarmee cultuureducatie zijn voor het CDA dus vanzelfsprekend... Dat wilde ik wel eens bevestigd zien op de pagina van (toen nog staatssecretaris) Van Bijsterveldt op de CDA-site. Ik klik door naar 'Thema's' en vind Onderwijs, Wetenschap en Cultuur. Dat ziet er veelbelovend uit. Maar als ik bij de laatste twee thema's helemaal geen tekst vind, zakt de moed me in de schoenen. Of moet ik zeggen in de klompen? Het beeld bij het thema Cultuur is een foto van vier paar klompen, aflopend van groot naar klein. Misschien is het maar goed dat cultuur in de portefeuille van staatssecretaris Halbe Zijlstra (VVD) terecht is gekomen. Het gaat Halbe immers om één ding: de kwaliteit. Iedereen moet volgens hem een kans krijgen, zonder dat iedereen per se hetzelfde niveau hoeft te bereiken.

Het is mij duidelijk, hij krijgt de kans. Vandaar mijn voorstel onze nieuwe minister en staatssecretaris goed in te werken. Bij Cultuurnetwerk Nederland zijn zij van harte welkom voor een spoedcursus cultuureducatie, wie helpen er verder mee aan hun inwerkprogramma?