Ook in VO werken aan cultuureducatie met kwaliteit!

Dinsdag druk met petities in de Tweede Kamer. Naast een pleidooi van het Jeugdcultuurfonds voor kunst en cultuur voor kinderen in minimumgezinnen, ook een verzoekschrift van kunstvakdocenten voor het behoud van het schoolvak Culturele en Kunstzinnige Vorming. Aanleiding was het nog door de vorige minister van OCW ingediende concept wetsvoorstel 'profielen havo en vwo' met daarin het nauwelijks onderbouwde voorstel om het schoolvak CKV af te schaffen.

De door OCW gestarte internetconsultatie over dit onderwerp leverde meer dan tweeduizend reacties op van schoolleiders, docenten, ouders, culturele instellingen en ook leerlingen, die allemaal vrezen dat afschaffing tot kwaliteitsverlies en kapitaalvernietiging leidt. De ondertekenaars van de petitie vragen de Tweede Kamer en OCW-minister Bussemaker dan ook dringend rekening te houden met het gebrek aan draagvlak. De onderwijsverenigingen voor de kunstvakken willen graag met minister Bussemaker en staatssecretaris Dekker in gesprek om samen met hen te werken aan een nieuw voorstel dat echte oplossingen biedt voor kwaliteitsverbetering en geen schijnmaatregelen oplevert.

Een brief van een van de vierdeklassers van het Amsterdamse Pieter Nieuwland College onderstreept dit pleidooi: 'Het vak ckv moet blijven. Het is leuk, leerzaam en ik leer daar veel van. Door ckv heb ik geleerd naar kunst te kijken en met cultuur bezig te zijn. Als het gaat om taal en rekenen moet daar op de basissschool al extra aandacht aan worden besteed. Op de middelbare school in de vierde klas is dit te laat. Ik zeg nee! tegen het afschaffen van ckv.'

Dat de kwaliteit van de kunstvakken in het voortgezet onderwijs van groot belang is blijkt ook uit de dinsdag gehouden conferentie Cultuur Leert Anders VI, waar de Cultuurprofielscholen zich presenteerden. Ook werden ervaringen en resultaten van de cultuurwerkplaatsen lerarenopleidingen VO gepresenteerd. Met een publicatie over de in deze werkplaatsen ontwikkelde kennis.

In de cultuurwerkplaatsen werkten de lerarenopleidingen aan praktijkvragen uit de eigen opleiding of uit het onderwijs. Doel was vooral de competenties van aankomende leraren te verbeteren. Daarnaast kwamen zaken aan bod als het meer zichtbaar maken van cultuureducatie in het werkplan van de opleiding, het versterken van de samenwerking met culturele instellingen, het vernieuwen van het curriculum en het leggen van verbindingen tussen schoolvakken. Concrete opbrengsten – zoals eindverslagen en lesmaterialen - zijn te vinden op Cultuurplein.

Ook voor het voortgezet onderwijs geldt dat we het samen moeten doen. Als we de kwaliteit van de kunst- en cultuurvakken in het voortgezet onderwijs willen behouden en verbeteren zullen we er samen met het voortgezet onderwijs, de lerarenopleidingen, de culturele instellingen én met de onderwijsverenigingen voor moeten knokken dat de politiek keuzes maakt die daaraan bijdragen. Met deze aandacht voor ckv willen we politici en beleidsmakers verleiden zich in het kunstonderwijs te verdiepen. Niet voor ons, maar voor onze leerlingen!

Voor discussie over de kwaliteit van cultuureducatie in het VO, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Leraren met kwaliteit

Foto: Cultuurwerkplaats Willem deKooning, Academie Rotterdam

Komende weken ronden we af en bouwen we weer op. Nog anderhalve maand en dan houdt Cultuurnetwerk Nederland op te bestaan. Helaas! We stoppen met onze projecten en ook met die van Cultuur en School. Vanaf 1 januari gaan we verder in het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA). Naast veel nieuwe initiatieven bouwen we voort op eerder behaalde resultaten. En met het Fonds voor Cultuurparticipatie en andere betrokkenen werken we straks aan het nieuwe landelijke programma Cultuureducatie met Kwaliteit.

Twee flinke projecten ronden we nu af met de pabo's en de lerarenopleidingen: Verankering cultuureducatie pabo's en Cultuuronderwijs lerarenopleidingen VO. Bovendien zijn we druk in overleg met het Fonds om deze projecten een vervolg te geven. Ook omdat bij het nieuwe programma Cultuureducatie met Kwaliteit vanzelfsprekend leerkrachten en docenten met kwaliteit horen. En de basis voor leraren met kwaliteit ligt uiteraard bij de opleidingen.

De afgelopen jaren hebben we samen met de lerarenopleidingen voor basis- en voortgezet onderwijs gewerkt in cultuurwerkplaatsen. In deze werkplaatsen werkten pabo's en lerarenopleidingen VO aan praktijkvragen uit eigen opleiding of uit de basisschool of voortgezet onderwijs. Om cultuureducatie meer zichtbaar te maken in het werkplan van de opleiding, om samenwerking met culturele instellingen te versterken, om het curriculum te vernieuwen of om verbindingen tussen vakken te leggen… Maar vooral om de competenties te verbeteren van studenten, onze aankomende leraren. En daarmee is er een enorme schat aan kennis en vaardigheden verkregen waar wij de komende jaren samen op verder kunnen bouwen.

Op 4 december presenteren de lerarenopleidingen VO in Ede hun resultaten van de cultuurwerkplaatsen tijdens de conferentie Cultuur Leert Anders VI. Alle bezoekers krijgen dan een bundel mee met portretten van deze cultuurwerkplaatsen. En op 6 december zijn de pabo's aan de beurt tijdens de Eindconferentie in Utrecht. Ook zij sluiten af met een publicatie waarin de belangrijkste thema's van de afgelopen jaren worden belicht.

Wij vieren met beide conferenties dan ook een feestje. Om trots te zijn op wat we samen hebben bereikt en om vooruit te kijken naar de toekomstmogelijkheden. Na beide feestjes komen de resultaten van de cultuurwerkplaatsen online te staan op Cultuurplein.nl, zodat u ze kunt lezen en gebruiken. U kunt natuurlijk ook gewoon komen! Iedereen is van harte welkom.

Voor meer discussie over hoe de kennis en vaardigheden van (aankomende) leraren te verbeteren, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Zijlstra op bezoek bij de sector cultuureducatie

Gisteren was het werkbezoek van Halbe Zijlstra een feit. Met een flinke vertegenwoordiging van het cultuureducatieve werkveld ontvingen wij de staatssecretaris van cultuur in de gastvrije Haagse Gelderlandschool. Wij lieten hem daar zien hoe het onderwijs kinderen en jongeren laat kennismaken met kunst, erfgoed en media en wat dat teweeg brengt. Lokale, provinciale en landelijke culturele en ondersteunende instellingen – zoals Kunstgebouw, SKVR en Cultuurnetwerk – presenteerden hun rol hierbij.

Met dit werkbezoek wilden we Halbe Zijlstra laten zien dat de cultuureducatieve infrastructuur een bouwwerk is waarin jarenlang flink is geïnvesteerd. En dat die nodig is om kinderen en jongeren op school – en ook daarbuiten - te helpen bij hun culturele loopbaan. Beleidsmakers, scholen en cultuurinstellingen zijn immers al decennia lang bezig om kunst- en cultuureducatie te verankeren in het onderwijs, van basisschool tot lerarenopleidingen. Daar hoort natuurlijk ook een structurele samenwerking bij tussen school en culturele instellingen. En in veel gevallen ook een kwalitatieve versteviging van het curriculum en de lesinhoud.

Het OCW-programma Cultuur en School stimuleert cultuuronderwijs aan de ruim 1,6 miljoen kinderen op circa 7.500 basisscholen en de 900.000 leerlingen in het voortgezet onderwijs. Cultuurcoaches stimuleren het aanbod van cultuur op brede scholen en vormen een brug naar culturele instellingen. Pabo's en lerarenopleidingen vo bereiden aanstaande docenten voor op hun cultuureducatieve lestaak, verankeren cultuureducatie in hun curriculum en werken samen met culturele instellingen. Basisschoolleerkrachten worden bijgeschoold tot interne cultuurcoördinator (icc'er). Inmiddels zijn bijna 4.000 icc'ers opgeleid, die samen een landelijk netwerk vormen. Centra voor de kunsten, provinciale ondersteunende instellingen en culturele organisaties verzorgen een aanbod voor het onderwijs, al dan niet op maat gemaakt.

De staatssecretaris wees op het risico van versnippering van het cultuurbudget. 'Wat heeft het veld liever, een gericht budget toegespitst op een discipline, bijvoorbeeld muziek of beeldende kunst, of budget voor losse projecten van heel veel verschillende instellingen?' Men was het erover eens dat versnippering onwenselijk is en dat het er om gaat een bepaald niveau van culturele competenties te ontwikkelen bij kinderen. Bovendien werd het aangaan van duurzame 'creative partnerships' tussen een culturele instelling en een school van groot belang gevonden.

Zijlstra voegde daaraan toe dat de focus in het onderwijs – zijn inziens terecht – nadrukkelijker komt te liggen op de resultaten. Maar dat geldt wat hem betreft net zo goed voor de kunstvakken. En creatief bezig zijn kun je volgens hem goed verbinden met taal en rekenen. 'Leraren kunnen en moeten er als team voor zorgen dat leerlingen kennismaken met kunst en cultuur.'
Daarbij merkte Zijlstra wel op dat het ministerie zal moeten zorgen voor prikkels, zodat op alle scholen structureel voldoende tijd, geld en aandacht wordt besteed aan culturele vorming.

Verder wees hij erop dat hij in het nieuwe subsidiestelsel van culturele instellingen eist dat zij beleid hebben op het gebied van cultuureducatie en publieksbereik. 'De vraag is dus hoe ik kan toetsen of culturele instellingen scholen met succes weten te bereiken.'

Zijlstra sloot de discussie af met de opmerking dat het in het onderwijs gaat om het juiste evenwicht tussen autonomie voor de scholen en accountability. Het lastige van cultuureducatie is dat effecten moeilijk meetbaar lijken. Maar het onderwijs móet aan de kerndoelen en eindtermen voldoen en daarover verantwoording afleggen.

Lees hier het volledige verslag van het werkbezoek.

Zie hier een foto-impressie (foto's Antoine Gerrits).

Meer reacties en discussie naar aanleiding van het werkbezoek op Linked In-Netwerk Cultuureducatie.

Cultuureducatie en partijprogramma's

PvdA: 'Analoog aan taal en rekenen komen er referentieniveaus voor wat een kind op welke leeftijd moet weten en kunnen op het gebied van cultuur.'

Druk bezig met de verkiezingsprogramma's werd ik gebeld door Claudia Kammer, redacteur van de NRC. Wat ik vond van de standpunten van de politieke partijen over kunst en cultuur en wat me daarin opviel, was haar vraag.

De meeste programma's klinken redelijk en positief; twee uitspraken vond ik echter opmerkelijk. Een afwijzende van de VVD over de cultuurkaart en een opbouwende van de PvdA over referentieniveaus voor cultuur. Over de cultuurkaart wil ik kort zijn. De VVD ziet er geen toegevoegde waarde in. De werking ervan is niet aangetoond en de uitvoeringskosten zijn veel te hoog. De kaart echter verschaft alle leerlingen in het voortgezet onderwijs toegang tot culturele activiteiten, zoals kijken of theater of een dansvoorstelling wat voor hen is of een museum bezoeken waar ze over gelezen hebben. En dit schooljaar hebben meer dan veertienhonderd scholen de kaart aangevraagd voor bijna een miljoen leerlingen. Dat zegt mij genoeg!

De PvdA wijdt niet veel woorden aan kunst en cultuur, de inhoud ervan is daarentegen veelzeggend. 'Scholen zijn er in de eerste plaats weer om kinderen taal, rekenen en kennis van de wereld bij te brengen. Dat moet doorlopen tot aan het hoger onderwijs. De vastgestelde referentieniveaus voor taal en rekenen zetten de standaard waarnaar scholen en docenten streven. […] Van groep 1 tot het examenjaar van de middelbare school moeten kunst en cultuur in het onderwijs worden ingebed. Analoog aan taal en rekenen komen er referentieniveaus voor wat een kind op welke leeftijd moet weten en kunnen op het gebied van cultuur.' Omdat de teksten op verschillende plaatsen in het programma staan verlies je de relatie tussen een en ander haast uit het oog.

De PvdA-opvatting sluit prima aan bij de ontwikkeling van de kennisbases voor de lerarenopleidingen basisonderwijs en voortgezet onderwijs. Voor een aantal vakgebieden – zoals taal en rekenen - zijn die al in 2009 gereed gekomen, in 2010 komen die ook voor de resterende vak- en vormingsgebieden klaar, dus ook voor de kunstvakken en voor cultuureducatie. De invoering van referentieniveaus om van basisonderwijs tot eind voortgezet onderwijs te toetsen wat kinderen op het gebied van kunst en cultuur kennen en kunnen past daar heel goed bij. Het gaat dan ook om effecten van het onderwijs in de kunst- en cultuurvakken; een kwaliteitsslag dus!


Verwijzingen

Na ons werk willen we met kunst ontspannen (Claudia Kammer, NRC 24 april 2010)

Kennisbases voor de pabo. kans of bedreiging voor cultuur?

De waarde van kunst en cultuur (verkiezingsspecial Cultuurnetwerksite)

De Cultuurkaart