Leraren met kwaliteit

Foto: Cultuurwerkplaats Willem deKooning, Academie Rotterdam

Komende weken ronden we af en bouwen we weer op. Nog anderhalve maand en dan houdt Cultuurnetwerk Nederland op te bestaan. Helaas! We stoppen met onze projecten en ook met die van Cultuur en School. Vanaf 1 januari gaan we verder in het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA). Naast veel nieuwe initiatieven bouwen we voort op eerder behaalde resultaten. En met het Fonds voor Cultuurparticipatie en andere betrokkenen werken we straks aan het nieuwe landelijke programma Cultuureducatie met Kwaliteit.

Twee flinke projecten ronden we nu af met de pabo's en de lerarenopleidingen: Verankering cultuureducatie pabo's en Cultuuronderwijs lerarenopleidingen VO. Bovendien zijn we druk in overleg met het Fonds om deze projecten een vervolg te geven. Ook omdat bij het nieuwe programma Cultuureducatie met Kwaliteit vanzelfsprekend leerkrachten en docenten met kwaliteit horen. En de basis voor leraren met kwaliteit ligt uiteraard bij de opleidingen.

De afgelopen jaren hebben we samen met de lerarenopleidingen voor basis- en voortgezet onderwijs gewerkt in cultuurwerkplaatsen. In deze werkplaatsen werkten pabo's en lerarenopleidingen VO aan praktijkvragen uit eigen opleiding of uit de basisschool of voortgezet onderwijs. Om cultuureducatie meer zichtbaar te maken in het werkplan van de opleiding, om samenwerking met culturele instellingen te versterken, om het curriculum te vernieuwen of om verbindingen tussen vakken te leggen… Maar vooral om de competenties te verbeteren van studenten, onze aankomende leraren. En daarmee is er een enorme schat aan kennis en vaardigheden verkregen waar wij de komende jaren samen op verder kunnen bouwen.

Op 4 december presenteren de lerarenopleidingen VO in Ede hun resultaten van de cultuurwerkplaatsen tijdens de conferentie Cultuur Leert Anders VI. Alle bezoekers krijgen dan een bundel mee met portretten van deze cultuurwerkplaatsen. En op 6 december zijn de pabo's aan de beurt tijdens de Eindconferentie in Utrecht. Ook zij sluiten af met een publicatie waarin de belangrijkste thema's van de afgelopen jaren worden belicht.

Wij vieren met beide conferenties dan ook een feestje. Om trots te zijn op wat we samen hebben bereikt en om vooruit te kijken naar de toekomstmogelijkheden. Na beide feestjes komen de resultaten van de cultuurwerkplaatsen online te staan op Cultuurplein.nl, zodat u ze kunt lezen en gebruiken. U kunt natuurlijk ook gewoon komen! Iedereen is van harte welkom.

Voor meer discussie over hoe de kennis en vaardigheden van (aankomende) leraren te verbeteren, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Goed gesprek over kwaliteit van cultuureducatie

Het was lekker druk in de Marnixzaal van het UCK. Het programma was er ook naar. De Raad voor Cultuur was er, en de Onderwijsraad. En ook de cultuurwethouder van Amsterdam en de directeur-generaal van OCW. Dat maakt sowieso nieuwsgierig. Het begon met Joop Daalmeijer en Thea Meijer, die hun gezamenlijk advies toelichtten over cultuureducatie in de basisschool. Daarna sprak Carolien Gehrels over haar cultuureducatie-aanpak in de hoofdstad. Marjan Hammersma sloot af met de reactie van OCW op het advies van beide raden. En geloof me, iedereen wil graag van cultuureducatie in de basisschool een succes maken.

Volgens beide raden hoort cultuureducatie thuis in het hart van het onderwijs: daar wordt immers het fundament gelegd voor de culturele ontwikkeling van kinderen. Vervolgens doen de raden drie stevige uitspraken over de kwaliteit van cultuureducatie: geef scholen meer grip op de inhoud met een referentiekader; bevorder de deskundigheid in de school van zowel aankomende als zittende leraren; en stel de culturele infrastructuur in dienst van de school: werk als school vraaggericht.

In drie groepen werd daarna gediscussieerd over wat deze drie aanbevelingen concreet inhouden en welke acties dit van diverse betrokken partijen vraagt. Mijn groep was gevarieerd met bestuurders, schoolleiders, cultuurcoaches, lerarenopleiders van pabo en kunstvakonderwijs, educatiemedewerkers van culturele instellingen en de PO-Raad. Ons onderwerp was de deskundigheid van de leerkracht.

Het was een goed gesprek over wat wij nodig vonden om deskundig genoemd te worden: vakkennis, vaardigheden, organisatievermogen en natuurlijk een positieve attitude. Over wat de schoolleiding moet bieden aan ondersteuning, zoals tijd en geld. Over het schoolbestuur dat in beleid ruimte geeft om cultuureducatie met kwaliteit te realiseren. Over scholing door lerarenopleidingen en culturele instellingen door middel van teach de teacher-programma's, specifiek samengestelde nascholingsprogramma's, training on the job en gewoon als leerkracht meedoen aan een cultureel programma van een instelling.

Kritische kanttekeningen waren er voor provincies en gemeenten die het soms onmogelijk maken om de deskundigheid van de leerkracht te versterken. Provinciaal worden culturele instellingen hier en daar immers wegbezuinigd en ook gemeenten verminderen hun budgetten voor kunst en cultuur.

De algemene opvatting was dat we de kwaliteit van cultuureducatie sámen moeten verbeteren. Dat we het niet alleen van de leerkracht moeten laten afhangen. Die is vaak al minder goed voor de kunstvakken toegerust en bovendien zwaar belast door alle andere taken die hij in de school heeft. En, laat de leerkracht zelf kunst en cultuur ervaren en leren kennen, dan komt het goed.

Voor meer discussie over hoe we sámen de kwaliteit van cultuureducatie kunnen verbeteren, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

CKV-bevlogen reünie

Ik hou niet van reünies. Alsof het plezierig is terug te kijken naar mensen en gebeurtenissen die je soms net zo lief weer snel vergeet. Het overviel me dan ook hoe warm het was, en hoe ver het terug ging. Mensen van toen en nu die zich nog steeds heel erg bevlogen toonden zo gauw het over de kunstvakken in het onderwijs ging.

We hadden het over onze persoonlijke levens, en ik trof oude vrienden die mij zeer dierbaar waren, maar het ging toch vooral over de ontwikkelingen in ons vakgebied. Over de gelukkige keus van OCW om eindelijk eens iets aan de kwaliteit van de kunstvakken in de basisschool te doen. En over de dreigende afschaffing van CKV. En natuurlijk ook over het wegpoetsen van het vak kunst uit het profiel Cultuur & Maatschappij door er verplicht wiskunde aan toe te voegen. De spoeling voor de keuzevakken – waaronder kunst – wordt dan wel heel dun.

Het ging ook over de CKV-inhoud. Boudewijn Korsmit, een van de reünisten, stuurde me de eindevaluatie van een kunstdossier. Dat sloot af met: 'Ik denk dat CKV daarom zeker haar doel heeft bereikt: een blijvende interesse opwekken voor allerlei vormen van kunstuitingen. Ik besef nu dat ik pas aan het begin van mijn leven sta, dat ik in de toekomst nog veel ga leren maar dat ik hier altijd wijzer van wordt [...] Ik ga nog veel kunst ervaren, maar zou dat niet ten volle kunnen zonder de basisvorming die CKV me heeft gegeven. Ik had niet verwacht dat ik dit ging zeggen toen ik net aan het vak begon, maar CKV heeft me echt iets geleerd. Ik dank u.'

De laatste onderwijsjaren als CKV-coördinator waren zijn meest enerverende: 'Ik was er dag en nacht mee bezig: lesgeven, organiseren van concert- en theaterbezoeken, het maken van een digitale leeromgeving en ga zo maar door. Men nam mij serieus, door goede resultaten, tevreden leerlingen en geen geharrewar over budget. En ook voor ouders en anderen gaf het de school cachet, een extra identiteit, want we werkten aan de persoonlijke ontwikkeling van het kind. Want zo moet je CKV positioneren, met veel elan zoals het de kunsten kenmerkt, inspirerend en vooral niet saai of duf.' En wat Boudewijn schreef, vertelden ook Leo en Marie-Louise. En ook Bert, Martien, Geert en nog veel meer (oud-)docenten die ik daar sprak.

Dat is toch wel iets anders dan de ervaringen van onze (ex-)minister die in de Tweede Kamer zei: 'Ik noem zonen die aan mij vragen: mam, mag ik het kaartje van de Doelen? Heel veel kinderen vragen dat aan hun ouders [...] want dan kunnen zij bewijzen dat zij een bepaalde activiteit hebben gedaan.' Daar geef je als ouder toch niet aan toe?

Het is goed voor CKV dat het nieuwe kabinet de cultuurkaart wil behouden en dat het de krachten in het onderwijs en de cultuursector wil bundelen voor [waardevolle] cultuureducatie in het basis- én voortgezet onderwijs.

Inspiratie met TED

Zijn jullie ook fan van TED? TED is een ideële organisatie met als doelstelling het wereldwijd verspreiden van waardevolle ideeën. Een conferentie in 1984 was de start, voor een publiek vanuit drie domeinen: Technology, Entertainment, Design (=TED). Sinds die tijd is het bereik steeds breder geworden.

Deze organisatie houdt wereldwijd al jarenlang inspirerende conferenties en produceert on line lessen en lezingen over maatschappelijke vraagstukken voor een groot publiek. Mogelijk is het je ontgaan maar waarschijnlijk ken je TED al van de immer populaire lezing van Ken Robinson die zich afvraagt of scholen de creativiteit van kinderen en jongeren niet vernietigen. Of van Robinsons geanimeerd verhaal over het instituut school dat hard aan verandering toe is!

Aan creatieve geesten geen gebrek bij TED. Laatst stuitte ik op een enthousiaste en inspirerende TED-conferentie met een meisje van een jaar of elf, Adora Svitak, dat een zaal vol volwassenen toespreekt en zich afvraagt wat volwassenen van kinderen kunnen leren. Haar antwoord is dat volwassenen weer kinderachtig moeten leren denken - creatief, irrationeel, dromend van perfectie, vol verbazing zonder beperkingen en zonder een spoor van doemdenken. Je begrijpt dat in deze context 'kinderachtig' positief bedoeld is. In mijn oren klinkt dit als een pleidooi om nog eens goed na te denken over wat we zoal met de kunstvakken doen in de basisschool? Houden we rekening met het 'kinderachtige' in het kind en geven we kinderen genoeg kunstzinnige middelen om authentiek te leren?

Sinds 2010 heeft TEDxAmsterdam een eigen versie voor onze Nederlandse jongeren: TEDxYouth, speciaal voor een nieuwe generatie creatieve denkers en doeners. TEDxYouth wil ook in 2012 inspirerende jongeren een podium bieden om hun stem te laten horen. Scholen die een project willen starten dat aansluit bij TEDxYouth, zoals een spreekbeurtenbattle of een community art project, kunnen hun leerlingen wijzen op de TEDxYouth schoolkit vol wereldideeën. De schoolkit is in combinatie met de lesideeën op Cultuurplein.nl zeker ook bruikbaar voor kunst en cultuur op school!

Zie voor discussie over hoe 'kinderachtig' de kunstvakken op de basisschool zijn, ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Cultuureducatie met kwaliteit

Vorige week donderdag in basisschool De Rietkraag in Nieuwkoop, een landelijke gemeente in Zuid-Holland. In de speelzaal een kring met muziekmakende kinderen en op de rij daarachter een aantal meelevende en observerende dames en heren. De school doet mee aan het Samsamsamba-project van Kunstgebouw. De Kunstgebouwmuziekdocent doet het goed. De kinderen zijn geïnteresseerd en spelen samen geconcentreerd sambaritmes op instrumenten als snaredrum, conga, kokiriko, bongo en claves. Zij leren een heleboel. Ik, op de achterste rij, kijk, luister, word vrolijk en leer ook.

We waren uitgenodigd door Kunstgebouw, de provinciale organisatie voor kunst en cultuur, om met elkaar te spreken over de kwaliteit van cultuureducatie. En Kunstgebouw had het goed voor elkaar. De directeur van de school was er, de wethouder was er en de bovenschools manager was er. Verder de Onderwijsraad, de Raad voor Cultuur, OCW en het Fonds voor Cultuurparticipatie. En ik.

De discussie spitst zich toe op de kwaliteit van de leerkracht en zijn bekwaamheid om kunstlessen te verzorgen. 'Vroeger werden leerkrachten er veel beter voor opgeleid', aldus de schooldirecteur. 'Nu moeten ze het op de pabo met veel minder vakuren doen. Bovendien ontbreekt een passende basisschoolmethode voor muziek en beeldende vorming. Als je die hebt kun je tenminste ook zorgen voor een goede vakinhoudelijke opbouw van de ene groep naar de andere.' De school wil graag, maar kan dit niet alleen.
Wij willen eraan meewerken dat de school het straks beter kan. En dan graag wel samen met andere organisaties zoals Kunstgebouw, het Fonds voor Cultuurparticipatie, Pabo's, culturele instellingen en het kunstvakonderwijs. Want in Nieuwkoop zag ik weer eens aan den lijve waarom kunstvakken in de school zo belangrijk zijn en wat ze teweeg kunnen brengen.

Woensdag leverden wij ons beleidsplan 2013-2016 in bij het ministerie van OCW. Cultuureducatie in het onderwijs is voor ons een speerpunt. Naast de aandacht voor de leerkracht en voor de inhoud van de schoolvakken willen we de kwaliteit van het kunstaanbod op school stimuleren en verbinden met de buitenschoolse kunsteducatie en amateurkunst. Vanaf volgend jaar werken wij – Cultuurnetwerk Nederland en Kunstfactor - daar samen aan, gefuseerd in het kennisinstituut voor cultuureducatie en amateurkunst.

Voor meer discussie over de kwaliteit van de leerkracht en zijn bekwaamheid om kunstlessen te verzorgen, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.