Inspiratie met TED

Zijn jullie ook fan van TED? TED is een ideële organisatie met als doelstelling het wereldwijd verspreiden van waardevolle ideeën. Een conferentie in 1984 was de start, voor een publiek vanuit drie domeinen: Technology, Entertainment, Design (=TED). Sinds die tijd is het bereik steeds breder geworden.

Deze organisatie houdt wereldwijd al jarenlang inspirerende conferenties en produceert on line lessen en lezingen over maatschappelijke vraagstukken voor een groot publiek. Mogelijk is het je ontgaan maar waarschijnlijk ken je TED al van de immer populaire lezing van Ken Robinson die zich afvraagt of scholen de creativiteit van kinderen en jongeren niet vernietigen. Of van Robinsons geanimeerd verhaal over het instituut school dat hard aan verandering toe is!

Aan creatieve geesten geen gebrek bij TED. Laatst stuitte ik op een enthousiaste en inspirerende TED-conferentie met een meisje van een jaar of elf, Adora Svitak, dat een zaal vol volwassenen toespreekt en zich afvraagt wat volwassenen van kinderen kunnen leren. Haar antwoord is dat volwassenen weer kinderachtig moeten leren denken - creatief, irrationeel, dromend van perfectie, vol verbazing zonder beperkingen en zonder een spoor van doemdenken. Je begrijpt dat in deze context 'kinderachtig' positief bedoeld is. In mijn oren klinkt dit als een pleidooi om nog eens goed na te denken over wat we zoal met de kunstvakken doen in de basisschool? Houden we rekening met het 'kinderachtige' in het kind en geven we kinderen genoeg kunstzinnige middelen om authentiek te leren?

Sinds 2010 heeft TEDxAmsterdam een eigen versie voor onze Nederlandse jongeren: TEDxYouth, speciaal voor een nieuwe generatie creatieve denkers en doeners. TEDxYouth wil ook in 2012 inspirerende jongeren een podium bieden om hun stem te laten horen. Scholen die een project willen starten dat aansluit bij TEDxYouth, zoals een spreekbeurtenbattle of een community art project, kunnen hun leerlingen wijzen op de TEDxYouth schoolkit vol wereldideeën. De schoolkit is in combinatie met de lesideeën op Cultuurplein.nl zeker ook bruikbaar voor kunst en cultuur op school!

Zie voor discussie over hoe 'kinderachtig' de kunstvakken op de basisschool zijn, ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Een goed voornemen: begrippen klaren

Afgelopen jaar moest ik soms denken aan het sneeuwwoordenverhaal van de Inuit. Zij zouden immers ruim twintig woorden voor sneeuw hebben. Tijdens de intensieve sessies van de afgelopen maanden met Kunstfactor om het nieuwe kennisinstituut vorm te geven, bleek steeds dat we hier een ongelooflijk aantal woorden hebben voor cultuureducatie, amateurkunst en cultuurparticipatie. Regelmatig merkten we tijdens de werksessies dat we wel dezelfde termen gebruikten, maar net niet helemaal hetzelfde bedoelden.

In de ruim tien jaar als directeur van Cultuurnetwerk Nederland heb ik vele termen voorbij zien komen. Kunstzinnige vorming werd kunsteducatie, kunsteducatie werd cultuureducatie en in beleid en onderzoek wordt de binnenschoolse cultuureducatie steeds vaker cultuuronderwijs genoemd. Voor die tijd gebruikte men ook termen als vrije expressie, muzische vorming en ook creatieve vorming. Dat lijkt op 'terminologische wildgroei', maar hoewel veel termen synoniemen lijken, zijn ze dat zelden. Soms betreft het nuanceverschillen, soms liggen betekenissen verder uit elkaar. En in de ontwikkeling van de terminologie is de ontwikkeling van beleid en visie op ons vakgebied af te lezen. We gingen niet 'per ongeluk' van kunsteducatie naar cultuureducatie, maar zagen de inhoudelijke verbanden tussen kunsteducatie, erfgoededucatie en media-educatie. Kunsteducatie werd daarom onderdeel van cultuureducatie.

Tijdens de werksessies met Kunstfactor merkte ik hoe belangrijk en waardevol het was om langer bij die termen stil te staan. Noodgedwongen moesten we nadenken over wat we nou precies bedoelden, waar de grenzen van termen liggen en welke termen echt goed uitdrukken wat we willen bereiken. Voor ons als kennisinstituut was dat een nuttige en boeiende opgave. Ik kan me echter voorstellen dat de steeds veranderende terminologie voor velen verwarrend is. Heb je als cultuurcoördinator net je team overtuigd van het belang van cultuureducatie, zou je ze dan nu moeten uitleggen dat we het misschien toch liever over cultuuronderwijs hebben? Het maakt de overtuigingskracht van ons vakgebied er niet sterker op. In beleid en onderzoek zijn de nuanceverschillen vaak noodzakelijk, maar is het in de praktijk ook handig?

Op Oudjaar, met een stevig glas Vlaams bier in mijn hand, nam ik me voor om deze discussie ook met u te voeren. Laten we samen ons vakgebied duidelijk(er) definiëren om krachtig te kunnen stellen waar we voor staan. Op onze website besteden we er aandacht aan en we blijven met u in gesprek over de begrippen en definities, nu en in het nieuwe instituut.

Of u nu in cultuureducatie, cultuuronderwijs of cultuur(enzovoort) werkt, ik wens u namens heel Cultuurnetwerk een goed, inspirerend en cultureel 2012!

Voor discussie over begrippen en definities, zie ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Kunstbeoefening en kunsteducatie, nu en in de toekomst

Elke dag van de week – en dus niet alleen op werkdagen - is gemiddeld 4% van de bevolking (circa 600.000 mensen) bezig met kunstzinnige activiteiten. Individueel of in groepsverband, tijdens een cursus, in een vereniging of club.

Uit het onlangs gepubliceerde drieluik van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat bijna de helft van de bevolking (van 16 jaar en ouder) aan een of meer vormen van kunstbeoefening doet. Bijna driekwart van hen is minstens eens per maand kunstzinnig actief. Ruim de helft zelfs eens per week of vaker. Een kwart van de bevolking had eerder in het leven een kunstzinnige hobby. Het resterende kwart doet en deed niets kunstzinnigs.

Het SCP verwacht dat hier in de komende twintig jaar weinig aan verandert. Wat wel anders zal worden is de manier waarop mensen hun kunsthobby beoefenen. Mensen worden steeds mondiger, hebben het steeds drukker, zijn beter geïnformeerd, hangen minder aan tradities, hebben lossere omgangs- en organisatievormen en - tot slot - veel meer mogelijkheden tot kunstbeoefening dankzij alle nieuwe ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologie. Ik kan me zo voorstellen dat vrijwel iedereen over 20 jaar een mobieltje heeft met de functionaliteit van een pc-telefoon-gps-krant-camera, met daarbij een uitvouwbaar scherm dat te bedienen is via een beamerstraaltje in de bril. Veel mogelijkheden biedt dat. Kunst uitwisselen en beoefenen, op elk willekeurig moment, met meerdere mensen, op grotere afstand.

Het is de vraag wat al deze ontwikkelingen en verwachtingen betekenen voor aanbieders, onderwijs, culturele instellingen en overheden. Hoe gaan we met z’n allen inspelen op deze trends? Hoe zullen kunsteducatie en kunstbeoefening er in de (nabije) toekomst uitzien? Hoe ga je om met de grilligheid van huidige en toekomstige kunstbeoefenaars, met tijds- en aandachtsconcurrentie? Komen we elkaar nog wel tegen bij cursussen, optredens, tentoonstellingen, festivals? Of wordt alles nu digitaal? En zou een enkeling het over twintig jaar nog steeds hebben over linkse hobby's waar de overheid niet op in hoeft te zetten?
Vragen genoeg! Denkt u mee? Ik hoor het graag!

PS Overigens is dit mijn laatste bijdrage voor de zomer! Op vrijdag 27 augustus meld ik mij weer!