Cultuureducatie in tijden van verkiezingen

Op het puntje van mijn stoel volg ik de debatten. We kunnen er niet omheen: het is verkiezingstijd! Jammer dat ik het woord cultuur nog nauwelijks heb gehoord, behalve misschien 'graaicultuur' of 'angstcultuur', laat staan dat cultuureducatie in de fractieleidersdebatten aan de orde komt.

Toch leeft het politieke debat hierover! Dinsdag presenteerde D66 Amsterdam een plan voor een nieuw cultuureducatiestelsel in de hoofdstad. Ondanks de mooie nazomerdag zat de zaal vol en werd er fel gediscussieerd over de beste voorwaarden voor kwalitatief goede cultuureducatie. In de zaal ook vertegenwoordigers van VVD en PvdA. Volgend jaar strijden zij in de gemeenteraad over de juiste keuze voor goed cultuureducatiebeleid. Toekomstig D66-Kamerlid Vera Bergkamp beloofde het thema ook landelijk op de agenda te zetten. En net zo goed als dit plan verdient ook het recente advies van de Raad voor Cultuur en de Onderwijsraad landelijk alle aandacht.

Ook in het Paradisodebat, zondag een week geleden, gingen cultuurbestuurders en politici met elkaar in debat over cultuur. De SP is de enige partij die de bezuinigingen wil repareren en 100 miljoen extra wil investeren. Als het aan GroenLinks ligt wordt de rijksbegroting met 200 miljoen verhoogd; D66 en PvdA trekken elk 50 miljoen extra uit. De VVD bezuinigt 50 miljoen euro door een ophoging van de inkomstennorm voor culturele instellingen. Het CDA is budgetneutraal en de PVV wil helemaal af van de cultuursubsidies. Dat werd bevestigd in de doorberekeningen van de verkiezingsprogramma's door het Centraal Planbureau.

Berenschot en de Volkskrant becijferden voorafgaand aan het Paradisodebat dat de overheden vanaf 2013 ca. 500 miljoen euro ofwel 10% op cultuur bezuinigen. De gemeenten bezuinigen relatief weinig met 9% (Rijk: 24%; provincies: 20%). Cultuureducatie komt er slecht vanaf met een gemiddelde van 12% gemeentelijke bezuinigingen. Dit heeft vooral te maken met forse bezuinigingen op centra voor de kunsten; op cultuureducatie in het onderwijs wordt niet bezuinigd. Eind augustus sloegen de twintig grootste centra voor de kunsten en branchevereniging Kunstconnectie dan ook alarm. Zij vrezen dat ruim een kwart van de centra en muziekscholen verdwijnt en dat op de overige ernstig wordt beknibbeld.

Laat u cultuur en cultuureducatie meewegen in uw stem? Kijk dan ook naar ons Dossier Politiek, over de verkiezingen, het publieke debat en de standpunten over cultuureducatie van politieke partijen. Of volg vanmiddag het alternatieve debat over cultuurpolitiek, georganiseerd door een aantal cultuurprominenten. En heeft u morgenmiddag tijd, luister dan naar het Opium Radio Cultuurdebat.

Cultuureducatie, hoe dan ook

Bij alle somberte over het beleid voor cultuureducatie van sommige provincies en gemeenten zoek ik naarstig naar lichtpuntjes. Met de Kamerverkiezingen in aantocht heb ik in verkiezingsprogramma's mijn heil gezocht. Alle Kamerpartijen presenteerden onlangs hun programma, behalve VVD en PVV. En, lichtpuntje, de meeste politieke partijen vinden cultuureducatie in het onderwijs belangrijk.

De SP, die in de peilingen met de VVD een nek-aan-nek-race aangaat, zegt: 'Cultuureducatie in het onderwijs is van groot belang. De cultuurkaart verdient daarom ondersteuning'. De PvdA vindt dat cultuuronderwijs op school begint. 'Onderwijs in kunst en cultuur heeft een enorme betekenis voor de persoonlijke ontwikkeling van het kind. [ … ] Alle gesubsidieerde culturele instellingen (theaters, musea, etcetera) moeten educatie als een van hun kerntaken opnemen'.

Ook de partijen van het 'lente-akkoord' breken een lans voor cultuureducatie. GroenLinks pleit voor 'extra ondersteuning voor kunst- en cultuureducatie, jeugdtheater en de ontwikkeling van nieuw cultureel talent'. D66 zegt dat elk kind kennis moet kunnen maken met cultuur. 'Daarom wil D66 aandacht voor cultuur op elke basisschool. En wordt de cultuurkaart in nieuwe vorm voortgezet'. Ook de ChristenUnie vindt het belangrijk dat kinderen en jongeren met kunst en cultuur in aanraking komen. 'Kunst- en cultuureducatie is een belangrijk onderdeel van hun vorming en een waardevolle aanvulling op het reguliere onderwijs. Scholen kunnen hier heel goed in vrijheid een eigen invulling aan geven. Provinciale instellingen voor kunst- en cultuureducatie kunnen hierbij behulpzaam zijn door een breed aanbod van lespakketten samen te stellen'.
Het CDA zegt te 'staan voor een samenleving waarin mensen al op jonge leeftijd via educatie en participatie met cultuur in aanraking komen', met 'aandacht voor cultuur en sport voor kinderen in de leeftijd van 4 tot 12 jaar'.
En van de VVD weten we het nog niet. Uitgaande echter van de opvattingen van de huidige VVD-staatssecretaris mag je verwachten dat hij bij zijn programmacommissie een flinke lans voor cultuureducatie breekt. Om ook zelf die lans te breken heb ik samen met collega's van andere landelijke instellingen het belang van kunst- en cultuureducatie en participatie nog eens in een visiedocument onderbouwd.

Overigens maakt de christelijk-rechtse SGP zoals gebruikelijk geen woord vuil aan cultuur - behalve dat 'de EU zich daar niet mee moet bemoeien'. De PvdD daarentegen vindt dat cultuur mensen helpt 'buiten de gebaande paden te denken; en dat heeft de samenleving hard nodig'.

En als de PVV de verkiezingen en de formatie wint rest ons nationalistisch geschiedenisonderwijs, getuige het programma uit 2010: 'De Canon van de Nederlandse geschiedenis wordt verplicht. Kinderen leren nu over hoe mooi de islam is en dat het een verrijking is van Nederland, maar wat de Tachtigjarige Oorlog was, is hen onbekend. Onze heroïsche vaderlandse geschiedenis mag meer in het zonnetje worden geplaatst'. Ook een lichtpuntje, toch?

Cultuureducatie en partijprogramma's

PvdA: 'Analoog aan taal en rekenen komen er referentieniveaus voor wat een kind op welke leeftijd moet weten en kunnen op het gebied van cultuur.'

Druk bezig met de verkiezingsprogramma's werd ik gebeld door Claudia Kammer, redacteur van de NRC. Wat ik vond van de standpunten van de politieke partijen over kunst en cultuur en wat me daarin opviel, was haar vraag.

De meeste programma's klinken redelijk en positief; twee uitspraken vond ik echter opmerkelijk. Een afwijzende van de VVD over de cultuurkaart en een opbouwende van de PvdA over referentieniveaus voor cultuur. Over de cultuurkaart wil ik kort zijn. De VVD ziet er geen toegevoegde waarde in. De werking ervan is niet aangetoond en de uitvoeringskosten zijn veel te hoog. De kaart echter verschaft alle leerlingen in het voortgezet onderwijs toegang tot culturele activiteiten, zoals kijken of theater of een dansvoorstelling wat voor hen is of een museum bezoeken waar ze over gelezen hebben. En dit schooljaar hebben meer dan veertienhonderd scholen de kaart aangevraagd voor bijna een miljoen leerlingen. Dat zegt mij genoeg!

De PvdA wijdt niet veel woorden aan kunst en cultuur, de inhoud ervan is daarentegen veelzeggend. 'Scholen zijn er in de eerste plaats weer om kinderen taal, rekenen en kennis van de wereld bij te brengen. Dat moet doorlopen tot aan het hoger onderwijs. De vastgestelde referentieniveaus voor taal en rekenen zetten de standaard waarnaar scholen en docenten streven. […] Van groep 1 tot het examenjaar van de middelbare school moeten kunst en cultuur in het onderwijs worden ingebed. Analoog aan taal en rekenen komen er referentieniveaus voor wat een kind op welke leeftijd moet weten en kunnen op het gebied van cultuur.' Omdat de teksten op verschillende plaatsen in het programma staan verlies je de relatie tussen een en ander haast uit het oog.

De PvdA-opvatting sluit prima aan bij de ontwikkeling van de kennisbases voor de lerarenopleidingen basisonderwijs en voortgezet onderwijs. Voor een aantal vakgebieden – zoals taal en rekenen - zijn die al in 2009 gereed gekomen, in 2010 komen die ook voor de resterende vak- en vormingsgebieden klaar, dus ook voor de kunstvakken en voor cultuureducatie. De invoering van referentieniveaus om van basisonderwijs tot eind voortgezet onderwijs te toetsen wat kinderen op het gebied van kunst en cultuur kennen en kunnen past daar heel goed bij. Het gaat dan ook om effecten van het onderwijs in de kunst- en cultuurvakken; een kwaliteitsslag dus!


Verwijzingen

Na ons werk willen we met kunst ontspannen (Claudia Kammer, NRC 24 april 2010)

Kennisbases voor de pabo. kans of bedreiging voor cultuur?

De waarde van kunst en cultuur (verkiezingsspecial Cultuurnetwerksite)

De Cultuurkaart