Cultuureducatie in tijden van verkiezingen

Op het puntje van mijn stoel volg ik de debatten. We kunnen er niet omheen: het is verkiezingstijd! Jammer dat ik het woord cultuur nog nauwelijks heb gehoord, behalve misschien 'graaicultuur' of 'angstcultuur', laat staan dat cultuureducatie in de fractieleidersdebatten aan de orde komt.

Toch leeft het politieke debat hierover! Dinsdag presenteerde D66 Amsterdam een plan voor een nieuw cultuureducatiestelsel in de hoofdstad. Ondanks de mooie nazomerdag zat de zaal vol en werd er fel gediscussieerd over de beste voorwaarden voor kwalitatief goede cultuureducatie. In de zaal ook vertegenwoordigers van VVD en PvdA. Volgend jaar strijden zij in de gemeenteraad over de juiste keuze voor goed cultuureducatiebeleid. Toekomstig D66-Kamerlid Vera Bergkamp beloofde het thema ook landelijk op de agenda te zetten. En net zo goed als dit plan verdient ook het recente advies van de Raad voor Cultuur en de Onderwijsraad landelijk alle aandacht.

Ook in het Paradisodebat, zondag een week geleden, gingen cultuurbestuurders en politici met elkaar in debat over cultuur. De SP is de enige partij die de bezuinigingen wil repareren en 100 miljoen extra wil investeren. Als het aan GroenLinks ligt wordt de rijksbegroting met 200 miljoen verhoogd; D66 en PvdA trekken elk 50 miljoen extra uit. De VVD bezuinigt 50 miljoen euro door een ophoging van de inkomstennorm voor culturele instellingen. Het CDA is budgetneutraal en de PVV wil helemaal af van de cultuursubsidies. Dat werd bevestigd in de doorberekeningen van de verkiezingsprogramma's door het Centraal Planbureau.

Berenschot en de Volkskrant becijferden voorafgaand aan het Paradisodebat dat de overheden vanaf 2013 ca. 500 miljoen euro ofwel 10% op cultuur bezuinigen. De gemeenten bezuinigen relatief weinig met 9% (Rijk: 24%; provincies: 20%). Cultuureducatie komt er slecht vanaf met een gemiddelde van 12% gemeentelijke bezuinigingen. Dit heeft vooral te maken met forse bezuinigingen op centra voor de kunsten; op cultuureducatie in het onderwijs wordt niet bezuinigd. Eind augustus sloegen de twintig grootste centra voor de kunsten en branchevereniging Kunstconnectie dan ook alarm. Zij vrezen dat ruim een kwart van de centra en muziekscholen verdwijnt en dat op de overige ernstig wordt beknibbeld.

Laat u cultuur en cultuureducatie meewegen in uw stem? Kijk dan ook naar ons Dossier Politiek, over de verkiezingen, het publieke debat en de standpunten over cultuureducatie van politieke partijen. Of volg vanmiddag het alternatieve debat over cultuurpolitiek, georganiseerd door een aantal cultuurprominenten. En heeft u morgenmiddag tijd, luister dan naar het Opium Radio Cultuurdebat.

Cultuureducatie, hoe dan ook

Bij alle somberte over het beleid voor cultuureducatie van sommige provincies en gemeenten zoek ik naarstig naar lichtpuntjes. Met de Kamerverkiezingen in aantocht heb ik in verkiezingsprogramma's mijn heil gezocht. Alle Kamerpartijen presenteerden onlangs hun programma, behalve VVD en PVV. En, lichtpuntje, de meeste politieke partijen vinden cultuureducatie in het onderwijs belangrijk.

De SP, die in de peilingen met de VVD een nek-aan-nek-race aangaat, zegt: 'Cultuureducatie in het onderwijs is van groot belang. De cultuurkaart verdient daarom ondersteuning'. De PvdA vindt dat cultuuronderwijs op school begint. 'Onderwijs in kunst en cultuur heeft een enorme betekenis voor de persoonlijke ontwikkeling van het kind. [ … ] Alle gesubsidieerde culturele instellingen (theaters, musea, etcetera) moeten educatie als een van hun kerntaken opnemen'.

Ook de partijen van het 'lente-akkoord' breken een lans voor cultuureducatie. GroenLinks pleit voor 'extra ondersteuning voor kunst- en cultuureducatie, jeugdtheater en de ontwikkeling van nieuw cultureel talent'. D66 zegt dat elk kind kennis moet kunnen maken met cultuur. 'Daarom wil D66 aandacht voor cultuur op elke basisschool. En wordt de cultuurkaart in nieuwe vorm voortgezet'. Ook de ChristenUnie vindt het belangrijk dat kinderen en jongeren met kunst en cultuur in aanraking komen. 'Kunst- en cultuureducatie is een belangrijk onderdeel van hun vorming en een waardevolle aanvulling op het reguliere onderwijs. Scholen kunnen hier heel goed in vrijheid een eigen invulling aan geven. Provinciale instellingen voor kunst- en cultuureducatie kunnen hierbij behulpzaam zijn door een breed aanbod van lespakketten samen te stellen'.
Het CDA zegt te 'staan voor een samenleving waarin mensen al op jonge leeftijd via educatie en participatie met cultuur in aanraking komen', met 'aandacht voor cultuur en sport voor kinderen in de leeftijd van 4 tot 12 jaar'.
En van de VVD weten we het nog niet. Uitgaande echter van de opvattingen van de huidige VVD-staatssecretaris mag je verwachten dat hij bij zijn programmacommissie een flinke lans voor cultuureducatie breekt. Om ook zelf die lans te breken heb ik samen met collega's van andere landelijke instellingen het belang van kunst- en cultuureducatie en participatie nog eens in een visiedocument onderbouwd.

Overigens maakt de christelijk-rechtse SGP zoals gebruikelijk geen woord vuil aan cultuur - behalve dat 'de EU zich daar niet mee moet bemoeien'. De PvdD daarentegen vindt dat cultuur mensen helpt 'buiten de gebaande paden te denken; en dat heeft de samenleving hard nodig'.

En als de PVV de verkiezingen en de formatie wint rest ons nationalistisch geschiedenisonderwijs, getuige het programma uit 2010: 'De Canon van de Nederlandse geschiedenis wordt verplicht. Kinderen leren nu over hoe mooi de islam is en dat het een verrijking is van Nederland, maar wat de Tachtigjarige Oorlog was, is hen onbekend. Onze heroïsche vaderlandse geschiedenis mag meer in het zonnetje worden geplaatst'. Ook een lichtpuntje, toch?

Coalitie Berkelland: laat meer aan de mensen zelf!?

Met Pinksteren op bezoek in de gemeente Berkelland, in de zonovergoten Achterhoek. Voor de muziekschool en ook voor de openbare bibliotheek ziet het er daar minder zonnig uit. De nieuwe coalitie van CDA, D66 en VVD zet flink het mes in de subsidies voor muziekschool De Triangel met als argument dat het geen taak van de lokale overheid is om muziekonderwijs te subsidiëren. Ook de bibliotheek moet eraan geloven. Dat betekent, aldus de muziekschool, het begin van een culturele ijstijd in deze gemeente.

De gemeente Berkelland is in 2005 ontstaan door de samenvoeging van de gemeenten Borculo, Eibergen, Neede en Ruurlo. De nieuwe politieke coalitie kiest met zijn programma 'Samen Anders' voor een gemeente die 'stimuleert, ontwikkelingen mogelijk maakt en begeleidt, veel ruimte biedt voor eigen initiatief van inwoners en bedrijven en zeer terughoudend is in het onderhouden van collectieve voorzieningen. Het uitgangspunt voor de komende tijd is dan ook: laat meer aan de mensen zelf!' Op grond daarvan wordt de subsidie aan de muziekschool grotendeels geschrapt en de bijdrage aan de bibliotheek fors verminderd.

De woordvoerder van D66 beargumenteerde het coalitiestandpunt in de gemeenteraadsvergadering met de opmerking dat 'via het basismuziekonderwijs al vele kinderen les op school krijgen. In plaats van dit aan een individueel kind aan te bieden, biedt een muziekleraar dit aan een klas vol met kinderen aan. Indien een kind daarnaast verder muzikaal ontwikkeld wil worden, is dit een keuze van het kind en zijn opvoeders.' Een totaal andere insteek dan deze partij vóór de gemeentelijke verkiezingen innam. In het lokale D66-verkiezingsprogramma was opgenomen dat 'D66 de afgelopen jaren heeft laten zien dat zij De Triangel steunt en dat zij dit in de toekomst zal blijven doen'! En over de bibliotheek: 'D66 gaat voor een professionele bibliotheek met ruimere openingstijden'.

Gelukkig wil D66 landelijk 'dat kunst en cultuur in het onderwijs en in de samenleving een significante rol spelen. Zowel het jong kennismaken met kunstbeoefening als het leren van een kunstzinnig ambacht moet toegankelijk zijn en van hoge kwaliteit.' Hopelijk houdt D66 bij landelijke coalitieonderhandelingen wel de rug recht op dit punt.

Overigens verleende de gemeente Berkelland daags voor de verkiezingen de opdracht voor de bouw van een nieuw gemeentehuis aan een bouwbedrijf uit de regio. De kosten daarvan bedragen 15,5 miljoen euro. Daar werd al in leegstand voorzien die nu nog groter wordt omdat het aantal ambtenaren op grond van het coalitieakkoord met 20,0 fte wordt teruggebracht.

Coalitieakkoord 2010-2014: Samen Anders

Coalitie zet mes in muziekschool en bieb (De Weekkrant)

Verkiezingsprogramma D66 Tweede Kamer 2010: Anders Ja D66

Oproep van Stichting De Triangel om petitie tegen coalitieplannen te ondertekenen

Ontwerp nieuw gemeentehuis Berkelland (pdf)