Ook in VO werken aan cultuureducatie met kwaliteit!

Dinsdag druk met petities in de Tweede Kamer. Naast een pleidooi van het Jeugdcultuurfonds voor kunst en cultuur voor kinderen in minimumgezinnen, ook een verzoekschrift van kunstvakdocenten voor het behoud van het schoolvak Culturele en Kunstzinnige Vorming. Aanleiding was het nog door de vorige minister van OCW ingediende concept wetsvoorstel 'profielen havo en vwo' met daarin het nauwelijks onderbouwde voorstel om het schoolvak CKV af te schaffen.

De door OCW gestarte internetconsultatie over dit onderwerp leverde meer dan tweeduizend reacties op van schoolleiders, docenten, ouders, culturele instellingen en ook leerlingen, die allemaal vrezen dat afschaffing tot kwaliteitsverlies en kapitaalvernietiging leidt. De ondertekenaars van de petitie vragen de Tweede Kamer en OCW-minister Bussemaker dan ook dringend rekening te houden met het gebrek aan draagvlak. De onderwijsverenigingen voor de kunstvakken willen graag met minister Bussemaker en staatssecretaris Dekker in gesprek om samen met hen te werken aan een nieuw voorstel dat echte oplossingen biedt voor kwaliteitsverbetering en geen schijnmaatregelen oplevert.

Een brief van een van de vierdeklassers van het Amsterdamse Pieter Nieuwland College onderstreept dit pleidooi: 'Het vak ckv moet blijven. Het is leuk, leerzaam en ik leer daar veel van. Door ckv heb ik geleerd naar kunst te kijken en met cultuur bezig te zijn. Als het gaat om taal en rekenen moet daar op de basissschool al extra aandacht aan worden besteed. Op de middelbare school in de vierde klas is dit te laat. Ik zeg nee! tegen het afschaffen van ckv.'

Dat de kwaliteit van de kunstvakken in het voortgezet onderwijs van groot belang is blijkt ook uit de dinsdag gehouden conferentie Cultuur Leert Anders VI, waar de Cultuurprofielscholen zich presenteerden. Ook werden ervaringen en resultaten van de cultuurwerkplaatsen lerarenopleidingen VO gepresenteerd. Met een publicatie over de in deze werkplaatsen ontwikkelde kennis.

In de cultuurwerkplaatsen werkten de lerarenopleidingen aan praktijkvragen uit de eigen opleiding of uit het onderwijs. Doel was vooral de competenties van aankomende leraren te verbeteren. Daarnaast kwamen zaken aan bod als het meer zichtbaar maken van cultuureducatie in het werkplan van de opleiding, het versterken van de samenwerking met culturele instellingen, het vernieuwen van het curriculum en het leggen van verbindingen tussen schoolvakken. Concrete opbrengsten – zoals eindverslagen en lesmaterialen - zijn te vinden op Cultuurplein.

Ook voor het voortgezet onderwijs geldt dat we het samen moeten doen. Als we de kwaliteit van de kunst- en cultuurvakken in het voortgezet onderwijs willen behouden en verbeteren zullen we er samen met het voortgezet onderwijs, de lerarenopleidingen, de culturele instellingen én met de onderwijsverenigingen voor moeten knokken dat de politiek keuzes maakt die daaraan bijdragen. Met deze aandacht voor ckv willen we politici en beleidsmakers verleiden zich in het kunstonderwijs te verdiepen. Niet voor ons, maar voor onze leerlingen!

Voor discussie over de kwaliteit van cultuureducatie in het VO, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

De Academie van de Toekomst

Alice Mennen, Academie voor Beeldende Vorming, Tilburg

Een zaal vol mensen, een hel verlicht podium en daarop vier rode stoelen en een lessenaar. Glazen water onder handbereik en microfoons open. Op die stoelen twee oud-directeuren en oud-studenten. Achter de lessenaar de gespreksleider: het debat kan beginnen. De locatie is de Tilburgse Academie voor Beeldende Vorming en het onderwerp: hoe moet de Academie van de Toekomst eruitzien.

Voorafgaand aan dit debat was er een polemische briefwisseling tussen de podiumzitters. Chris Manders en ik discussieerden over de rol die beeldende kunst en vormgeving kan vervullen in vorming en scholing van kinderen en jongeren. Twee oud-studenten, Edwin Jacobs en Ad de Visser, over de vraag of een academie in zijn huidige vorm nog toekomst heeft. Het debat gold als een moment van reflectie in het honderdjarige bestaan van deze kunstvakopleiding, en was gericht op onderwijs en educatie én kunst- en cultuuroverdracht.

Wat vonden wij belangrijk aan de academie voor beeldende vorming? Waar waren we trots op? Wat heeft die voor ons betekend? Wat mag je van een kunstvakopleiding als deze verwachten? Hoe ziet de ideale academie eruit? Is het een nieuw 'Bauhaus', zoals Jacobs utopisch stelt, met een samengaan van academie, museum en universiteit? Moet vooral het ambachtelijk kennen en kunnen aandacht krijgen?
Of moet de Academie van de Toekomst eerder een Academie van het Heden zijn - dan hebben de huidige studenten er ook nog iets aan -, gevoed vanuit de praktijk van het werkveld. Met kennis van het beeldend proces, van de vakinhoud – in theorie en praktijk - en met aandacht voor het reflectief vermogen. Gekoppeld aan de kennis en kunde om die vakinhoud te kunnen overdragen, te stimuleren en te begeleiden, om zo de lerende tot leren te motiveren. Natuurlijk moet de docent ook beschikken over kennis van onderwijzen, van leren én van de lerende en zijn leefwereld.

In het voortgezet onderwijs lijken de kunstvakken weerloos, nu voorgesteld wordt het schoolvak CKV af te schaffen en de plaats van kunst in bovenbouw van het voortgezet onderwijs te marginaliseren. Heeft de nieuwe minister daar wellicht ook nieuwe ideeën over? Jet Bussemaker is daar nog niet zo duidelijk over. In haar brief van dinsdag aan de Tweede Kamer staat dat ze nu vooral inzet op kunst en cultuur in het basisonderwijs, omdat ze niet voldoende geld heeft voor zowel basis én voortgezet onderwijs.

En ze herhaalt wat in regeerakkoord Rutte II staat: het onderwijs en de cultuursector moeten samen de krachten bundelen voor cultuureducatie in het basis- én voortgezet onderwijs. Het behoud van het schoolvak CKV kost geen geld extra. Ik ga er dan ook van uit dat de minister op grond van alle reacties het wetsvoorstel wijzigt en daarmee kinderen én jongeren alle kansen geeft tot vorming in kunst en cultuur. Want daar leiden ze op alle Academies van de Toekomst goede docenten voor op.

1500 CKV-docenten, hup op straat!!

Massaontslag bij Organon in Oss. NedCar in Born ontslaat alle medewerkers. Dikke verhalen en flink veel aandacht in de media. Nu dreigen er 1500 vakdocenten voor CKV op straat te komen en je hoort er niks over – behalve vandaag een kort bericht in de Volkskrant, pagina 11*). Dat verbaast me, want zelfs de leerlingen zijn erop tegen dit vak af te schaffen. Hoe zit dat? Waarom komen de kranten er niet mee?

Mijn blog vorige week heeft veel reacties opgeleverd, maar lang niet genoeg. Voelt men zich overvallen door het wetsvoorstel om CKV af te schaffen? Toch stuurde de minister eerder een brief over haar voornemen CKV niet meer verplicht te stellen naar de Kamer - die deze ook behandelde – en zegt zij de onderwijsverenigingen geraadpleegd te hebben. Maar dat is niet waar. Die zijn nu juist hard doende haar van dit rare idee af te helpen. Want hoe kun je met droge ogen zeggen dat je de kwaliteit van een vak wilt verhogen als je dat vak vervolgens afschaft en er niets voor in de plaats stelt. Excuus, Van Bijsterveldt stelt er wel iets voor in de plaats: ruimte!

Veel ruimte voor vakdocenten omdat hun werk ophoudt! Met een rekensommetje zie je dit direct. Het vak afschaffen: (geen vak=geen lesuren) + (geen lesuren=geen docentenformatie) + (geen docentenformatie=geen docenten) + (geen docenten=geen kwaliteit) = 0 kwaliteitsverbetering + zo'n 1500 vakdocenten op straat. En ruimte in veel culturele instellingen, omdat die een stuk minder bezocht zullen worden als CKV wegvalt.

Half deze week telde ik al ruim honderd reacties op de internetconsultatie. Op een enkeling na pleit iedereen voor behoud van Culturele en Kunstzinnige Vorming. Gewezen wordt op het advies van de Verkenningscommissie waarop de minister nog geen antwoord heeft. En op het feit dat, in een wereld vol krachten en crossovers van culturen en subculturen, het gros van de leerlingen nauwelijks iets weet van cultuur en kunst. Vandaar ook de kreet: behoud 'Bildung' in het voortgezet onderwijs. CKV-docenten vinden het ook een lachertje om bij Nederlands of geschiedenis dan maar iets aan CKV te gaan doen. Die collega's zijn niet geschoold in kunstvormen als film, beeldende kunst, muziek, dans of theater, de basis van het vak CKV. En hoe zit het dan met de opdracht van het onderwijs creatieve, zelf nadenkende jonge mensen op te leiden die de broodnodige vernieuwing in onze maatschappij kunnen brengen; in staat ook met authentieke en originele oplossingen te komen voor de problemen in onze wereld? Daar draagt CKV toch aan bij?

Van Bijsterveldt-Vliegenthart over CKV in de Tweede Kamer: 'Daar ga ik naar kijken, want voordat ik het loslaat, voordat ik mijn oude schoenen weggooi, wil ik wel even nieuwe schoenen aangeschaft hebben.' Gezien haar wetsvoorstel loopt de minister nu barrevoets rond, samen met die 1500 CKV-docenten.

*) Hé, en nu word ik gebeld door Radio 1, dus wie weet komt er nog meer beweging in de zaak!

Voor discussie over de ruimte die CKV-docenten en culturele instellingen krijgen door afschaffing van het vak CKV, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Culturele vorming havo/vwo: de Van-Bijsterveldt-Paradox!

Van Bijsterveldt, demissionair onderwijsminister, kondigde het in maart al aan. Op de valreep dient zij nu met collegaminister Verhagen een wetsvoorstel in om culturele en kunstzinnige vorming (CKV) als verplicht examenvak in de tweede fase van havo/vwo af te schaffen. In plaats daarvan komt er in de wet een algemene bepaling dat culturele vorming aan alle leerlingen aangeboden moet worden. Dat lijkt iets heel moois en nobels. In werkelijkheid schaft de onderwijsminister een examenvak af, dat verplicht is voor iedereen, en wordt vrijheid blijheid.

Waarom wil Van Bijsterveldt dit? Zij wil havo- en vwo-scholen meer ruimte bieden zodat die in de tweede fase meer aandacht kunnen besteden aan de zogenoemde 'kernvakken' Nederlands, Engels en wiskunde/rekenen. Kunst en cultuur moeten dan wijken voor deze kernvakken. Gek eigenlijk als je weet dat kunstvakken ook het creatief en divergent denken bevorderen. En dan vindt Van Bijsterveldt ook nog dat dit wetsvoorstel een kwaliteitsimpuls biedt voor de culturele en vormende taak van het onderwijs. Het zou meer ruimte bieden voor een schooleigen invulling van de culturele vorming dan nu met het verplichte vak CKV het geval is. Maar, kunnen we dan niet beter alle verplichte vakken afschaffen? Dat geeft nog eens een kwaliteitsimpuls! We bieden dan de school nog meer ruimte voor eigen invullingen.

De vraag is wat de afschaffing van het vak CKV in de praktijk gaat betekenen voor de culturele vorming van leerlingen. Waarom betekent ruimte voor een schooleigen invulling van culturele vorming een kwaliteitsimpuls? Er is nu immers ook al veel ruimte voor een schooleigen invulling bij CKV. Van Bijsterveldt stelt dat scholen culturele vorming kunnen opnemen in andere vakken. Scholen kunnen het vak CKV blijven aanbieden in het vrije deel, of er op een andere wijze vorm aan geven. Voor mij is dit de Van-Bijsterveldt-Paradox.

En er komt een handreiking! Opgesteld door SLO in opdracht van OCW en in samenwerking met de vakinhoudelijke verenigingen. Met diverse mogelijkheden om vorm te geven aan de culturele vorming. Een boterzachte kwaliteitsgarantie, zo'n handreiking. En welke vakvereniging werkt hieraan mee? En wie controleert de kwaliteit en de uitvoering straks?

Tot eind november kunt u reageren op dit wetsvoorstel. Is het vreemd dat ik CKV wil behouden? De vakdocenten zijn er voor opgeleid en doen het goed, culturele instellingen zijn er op ingespeeld en veel leerlingen vinden het vak verder prima. Ik zie ze immers niet meer staan op het Malieveld!

Daarom vraag ik iedereen met argumenten te reageren. Laten we redden, wat er te redden valt!

Voor discussie over de gevolgen van het afschaffen van CKV als verplicht examenvak, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.