De Academie van de Toekomst

Alice Mennen, Academie voor Beeldende Vorming, Tilburg

Een zaal vol mensen, een hel verlicht podium en daarop vier rode stoelen en een lessenaar. Glazen water onder handbereik en microfoons open. Op die stoelen twee oud-directeuren en oud-studenten. Achter de lessenaar de gespreksleider: het debat kan beginnen. De locatie is de Tilburgse Academie voor Beeldende Vorming en het onderwerp: hoe moet de Academie van de Toekomst eruitzien.

Voorafgaand aan dit debat was er een polemische briefwisseling tussen de podiumzitters. Chris Manders en ik discussieerden over de rol die beeldende kunst en vormgeving kan vervullen in vorming en scholing van kinderen en jongeren. Twee oud-studenten, Edwin Jacobs en Ad de Visser, over de vraag of een academie in zijn huidige vorm nog toekomst heeft. Het debat gold als een moment van reflectie in het honderdjarige bestaan van deze kunstvakopleiding, en was gericht op onderwijs en educatie én kunst- en cultuuroverdracht.

Wat vonden wij belangrijk aan de academie voor beeldende vorming? Waar waren we trots op? Wat heeft die voor ons betekend? Wat mag je van een kunstvakopleiding als deze verwachten? Hoe ziet de ideale academie eruit? Is het een nieuw 'Bauhaus', zoals Jacobs utopisch stelt, met een samengaan van academie, museum en universiteit? Moet vooral het ambachtelijk kennen en kunnen aandacht krijgen?
Of moet de Academie van de Toekomst eerder een Academie van het Heden zijn - dan hebben de huidige studenten er ook nog iets aan -, gevoed vanuit de praktijk van het werkveld. Met kennis van het beeldend proces, van de vakinhoud – in theorie en praktijk - en met aandacht voor het reflectief vermogen. Gekoppeld aan de kennis en kunde om die vakinhoud te kunnen overdragen, te stimuleren en te begeleiden, om zo de lerende tot leren te motiveren. Natuurlijk moet de docent ook beschikken over kennis van onderwijzen, van leren én van de lerende en zijn leefwereld.

In het voortgezet onderwijs lijken de kunstvakken weerloos, nu voorgesteld wordt het schoolvak CKV af te schaffen en de plaats van kunst in bovenbouw van het voortgezet onderwijs te marginaliseren. Heeft de nieuwe minister daar wellicht ook nieuwe ideeën over? Jet Bussemaker is daar nog niet zo duidelijk over. In haar brief van dinsdag aan de Tweede Kamer staat dat ze nu vooral inzet op kunst en cultuur in het basisonderwijs, omdat ze niet voldoende geld heeft voor zowel basis én voortgezet onderwijs.

En ze herhaalt wat in regeerakkoord Rutte II staat: het onderwijs en de cultuursector moeten samen de krachten bundelen voor cultuureducatie in het basis- én voortgezet onderwijs. Het behoud van het schoolvak CKV kost geen geld extra. Ik ga er dan ook van uit dat de minister op grond van alle reacties het wetsvoorstel wijzigt en daarmee kinderen én jongeren alle kansen geeft tot vorming in kunst en cultuur. Want daar leiden ze op alle Academies van de Toekomst goede docenten voor op.

Cultuureducatie met kwaliteit

Gisteren vond alweer de vijfde editie van de Conferentie Onderzoek in Cultuureducatie plaats, dit jaar in samenwerking met het lectoraat Kunsteducatie van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. Met deze conferentie biedt Cultuurnetwerk Nederland de diverse groepen onderzoekers in kunst- en cultuureducatie een plek om elkaar te ontmoeten. En geïnteresseerden in het werkveld krijgen de kans kennis te nemen van recent onderzoek.

Het was gisteren een extra feestelijke dag omdat de Max van der Kamp Scriptieprijs voor de beste masterscriptie op het gebied van cultuureducatie voor de tweede maal is uitgereikt. De gelukkige winnaar is Hilde Braet (VU Brussel) met een scriptie over de inzet van fotografie voor educatie. Zij onderzoekt hoe fotografie een bijdrage kan leveren aan emancipatorische processen, weerbaarheid en welbevinden. Volgens de jury 'een originele en overtuigende scriptie, die bruikbaar is voor verschillende groepen en zelfs de potentie heeft het veld anders te laten nadenken!'

Om u een beeld te geven van de veelheid aan onderwerpen die verder aan bod kwamen op deze dag, heb ik, geholpen door de techniek, een kleine tekstanalyse gemaakt van de inhoud van de verschillende sessies. Het resultaat ziet u als beeld hierboven. Wat opvalt, naast de aandacht voor muziek, is de grootte van het woord kwaliteit. En er was gisteren inderdaad veel aandacht voor vakinhoud en kwaliteit. Zo ontwikkelde Bureau Oberon - samen met praktijkexperts - een 'basisset kwaliteitsindicatoren', een theoretisch instrument dat culturele instellingen helpt om de kwaliteit van activiteiten te beoordelen. Ook werd er onderzoek gepresenteerd dat liet zien hoe verschillend leken en experts kwaliteit beoordelen, en was er een sessie over hoe beleid, gericht op duurzame relaties tussen scholen en culturele instellingen, kan bijdragen aan de kwaliteit en verankering van cultuureducatie. En natuurlijk werd er gediscussieerd, bijvoorbeeld over de vraag of de kwaliteit van cultuureducatie eigenlijk te meten is en wat de rol van de onderzoeker is bij het onderzoek hiernaar.

Staatssecretaris Zijlstra, die onlangs een programma Cultuureducatie met kwaliteit aankondigde, heeft dus over belangstelling van onderzoekers voor het onderwerp niets te klagen.

Een deel van de door hem gevraagde onderzoeksagenda cultuureducatie en amateurkunst ligt ook al klaar. Deze is zeker niet alleen belangrijk voor de beleidsontwikkeling, maar juist ook voor de kwaliteit van de kunsteducatiepraktijk op school en daarbuiten. Wij organiseren in december van dit jaar een werkconferentie om de onderzoeksagenda cultuureducatie van 2008 te evalueren. De conferentie is bestemd voor onderzoekers, onderwijsprofessionals, beleidsmakers en opdrachtgevers. Tijdens diezelfde conferentie wordt ook een start gemaakt met het gesprek over de kennisagenda cultuureducatie en amateurkunst voor de periode 2013-2016. Het nieuwe kennisinstituut is al aan het werk!

Zie ook de discussie over het meten en beoordelen van de kwaliteit van cultuureducatie op het Netwerk cultuureducatie op LinekdIn.