Is Oss de weg kwijt?

Zondagmiddag in Oss bij het politieke café Zout. Als oud-directeur uitgenodigd voor een debat over Museum Jan Cunen. Nu, na twintig jaar, terug om over het belang van het museum te discussiëren. Er is onrust in Oss over het museum. De klimaatbeheersing is niet optimaal. Verbetering kost extra geld. Het huidige pand barst uit zijn voegen en er bestaan kennelijk plannen voor een groter museum. In de gemeenteraad gaan stemmen op om het museum te privatiseren. En waar draait het uiteindelijk allemaal om? Om geld. Het belangrijkste onderwerp is gewoon geld. Oss moet immers net als andere gemeenten bezuinigen.

Over het algemeen blijken, landelijk bezien, de bezuinigingen op kunst en cultuur wat minder zwaar te zijn dan een jaar geleden werd gevreesd. In totaal gaan inkomsten - overheidssubsidies én eigen inkomsten - vanaf volgend jaar 'maar' met 10 procent omlaag. Dat is de helft minder dan vorig jaar werd voorzien. Uit gezamenlijk onderzoek van bureau Berenschot en de Volkskrant blijkt dat dat vooral komt omdat gemeenten aanzienlijk minder op kunst en cultuur korten dan het Rijk.

Oss (vooral bekend van worst, Organon en Marijnissen) is een gemeente van bijna 90.000 inwoners. Het heeft een stadskern met daaromheen kleinere stadjes en dorpen, als Lith en Ravenstein. Volgens de VNG, Vereniging van Nederlandse Gemeenten, hoort bij een stad als Oss gewoon een museum, naast andere culturele accommodaties. En gek genoeg wordt dat tijdens het debat in café Zout niet betwist. Mijn opponent deelt aan het begin ervan zelfs mee dat hij een museum hoogstnoodzakelijk vindt; een goed museum in een goed gebouw, voor zowel kunst als erfgoed. Om vervolgens kort en bondig vast te stellen dat het gebouw van het huidige museum niet aan de eisen voldoet. Het moet volgens hem dan ook een tijdje gesloten worden, want daarmee bespaar je kosten voor personeel en programmering. De collectie kan gedurende die tijd – hij spreekt over 'bijvoorbeeld drie jaar' - in het archief opgeslagen worden. Dat komt hem op enig hoongelach te staan: het archief is vele malen kleiner en beschikt dat dan wel over een goed klimaatbeheersingssysteem?

Ik vind dat de Osse gemeenschap over een geweldige collectie beschikt, die bovendien al vele jaren op uitstekende wijze voor het onderwijs toegankelijk wordt gemaakt. Het is niet voor niks dat bijna alle scholen jaarlijks het museum bezoeken. Die mooie collectie moet voor iedereen zichtbaar zijn, ook in deze economisch wat mindere jaren. Culturele vorming moet overal mogelijk blijven, zodat het gehele onderwijs naar zijn aard en functie gebruik kan blijven maken van culturele voorzieningen en de rijkdom die deze hen kunnen bieden.

Kabinet in museumvitrine?

Een museum voor gevallen kabinetten? Dat zijn er in Nederland nu vijf in tien jaar! Leuk voor het Museum of Broken Relationships in Zagreb. Een van mijn collega's met een fascinatie voor bijzondere collecties wees me er op, en al eerder ook op het Museum of Bad Art (blog 30 maart), de Gallery of Lost Art - virtueel, want de kunstwerken zijn kwijt - en het Nonseum, met onzinnige uitvindingen.

Aan het Museum of Broken Relationships kan iedereen bijdragen. Je kunt er letterlijk én figuurlijk de scherven van je verbroken relatie kwijt. En of dat nu is uit exhibitionisme, wraak of in de hoop dat het een therapeutisch effect heeft, populair is het in ieder geval. Het museum is de derde meest geliefde attractie in Zagreb en de bijdragen aan de collectie stromen binnen.

Woensdag hebben we gestemd en daarmee is het demissionaire kabinet bijna voorbij. Het kan daarna zo naar Zagreb. Dan een nieuw kabinet, zonder gedoogpartners, want zo'n constructie wil niemand meer. En een kabinet dat vier jaar blijft. Dat scheelt ook in de kosten, want stemmen heeft zo zijn prijs: 50 miljoen, zo leerde ik vorige week van De Rekenkamer. Ironisch voor een kabinet dat viel over bezuinigingen.

Terugblikkend op twee jaar cultuurbeleid krijg ik opnieuw last van relatiestress. Het beleid van Halbe Zijlstra was naar mijn mening overtrokken en rigoureus en het is nog niet goed te overzien wat de consequenties hiervan zijn. Hij deed echter wel wat hij aankondigde en – voor mij belangrijk - hij zette serieus in op de inhoud van cultuureducatie. Nog nooit heeft het landelijke cultuurbeleid zo uitgebreid, samenhangend en gefundeerd ingezet op de inhoudelijke kwaliteit van cultuureducatie.

Sinds woensdag is er opnieuw tijd voor (binnen)hofmakerij. Ik hoop dat het nieuwe kabinet, of dat nou een combinatie van VVD en PvdA wordt of een combinatie met meerdere partijen, die serieuze aandacht voor cultuureducatie overneemt en liefst met een wat groter budget. Als dat kabinet nu echt vier jaar blijft, houdt het de 50 miljoen die niet nodig zijn voor tussentijdse verkiezingen in ieder geval over. Stop die alvast maar in cultuur en educatie, en kies dan voor deskundigheidsbevordering van de leerkracht of van cultuurmedewerkers, of voor de Cultuurkaart, en zet geld in op een duurzame relatie tussen onderwijs en cultuur.

Bliv frivillig, og gør en forskel!

Bliv frivillig, og gør en forskel! is de slogan van het Europese jaar van de vrijwilliger in het Deens. En in het Frans is die: 'Changez les choses: devenez bénévole!' Wij zeggen: 'Vrijwilligers maken het verschil'. Volgens de cijfers van het CBS is een op de vijf Nederlanders actief als vrijwilliger. Het gaat in 2011 niet meer alleen om de mantelzorger of de lijnentrekker; je vindt vrijwilligers net zo goed in de amateurkunstensector, in een museum of in een andere culturele instelling.

De vrijwilliger maakt het verschil! Zonder vrijwilligers zou er een heleboel niet meer gebeuren. Lucas Meijs – hoogleraar vrijwilligerswerk aan de Rotterdam school of Management - rekende uit dat alle vrijwilligers in Nederland goed zijn voor 560.000 voltijdsbanen: een economische waarde tussen de 5 en 20 miljard euro! Vrijwilligers zijn ook waardevol voor de sociale cohesie in buurt en wijk, voor een soepel verloop van voorleesuren in de bibliotheek, voor het organisatiewerk van amateurkunstverenigingen, voor kunstschooldagen of rondleidingen in het museum.

Veel culturele instellingen, zoals kleinere theaters, poppodia, musea en filmhuizen, kunnen niet zonder de inzet van vrijwilligers. Ook individuele kunstenaars maken gebruik van deze groep. Vaak zijn vrijwilligers volwassenen tussen de 45 en 55 jaar en meestal zijn ze 65 en ouder. In de erfgoedsector bijvoorbeeld is driekwart ouder dan 60 jaar. Het werven van jongere vrijwilligers is een probleem, ook al worden er genoeg pogingen gedaan om jongeren aan te trekken. De amateurkunstensector kampt met een tekort aan vrijwilligers. Vooral in de disciplines beeldende kunst en instrumentale muziek wordt dit gevoeld.
Een bijzonder voorbeeld van een geslaagd vrijwilligersproject is de 11 Kernenopera van Dario Fo. Met meer dan 1.500 vrijwilligers van alle leeftijden maakte Dario Fo in twaalf maanden tijd elf opera's voor het Westland. En dit is slechts één voorbeeld.
Op de ranglijst van populair vrijwilligerswerk staat kunst en cultuur op plaats 7, de sportvereniging al jaren op nummer 1. Ik denk dat vrijwilligerswerk voor kunst en cultuur een stijger met stip is en als gevolg van het huidige overheidsbeleid misschien wel snel op nummer 1 terecht zal komen.

De grootste vrijwilligersactie van Nederland is NL DOET. Op 18 en 19 maart 2011 kan iedereen de handen uit de mouwen te steken. Een leuk voorbeeld is werken voor het afvalmuseum in Utrecht.

Zie discussie over vrijwilligerswerk en cultuureducatie op LinkedIn - Netwerk Cultuureducatie.