Vier blijft vier: plus of min voor kunstonderwijs

Vrijdag in de trein naar Tilburg. Blader wat gedachteloos door het nieuws op internet. De kop 'Havo en vwo houden vier profielen' klinkt als magie voor ingewijden: de bovenbouw van het voortgezet onderwijs houdt vier studieprofielen. Wiskunde wordt in alle profielen verplicht. CKV, Culturele en kunstzinnige vorming, hoeft niet meer in zijn huidige vorm te worden uitgevoerd. Ik twitter mijn tweet. Wat staat er nog meer in de brief die de minister op 2 maart naar de Tweede Kamer stuurde?

Eind 2010 wilde Van Bijsterveldt met haar Actieplan Beter Presteren het aantal studieprofielen in de bovenbouw van havo en vwo terugbrengen van vier naar twee om zo meer ruimte te maken voor wiskunde, Nederlands en Engels. Dat was nodig, vond zij, omdat onze 15-jarige leerlingen op het gebied van lezen, wiskunde en science, slechts tot de subtop van de wereld behoren. Dat diezelfde 15-jarigen - na die uit Finland - het hoogst scoren van alle Europese landen, was blijkbaar niet voldoende! Op haar adviesvraag antwoordde de Onderwijsraad dat naast de kernvakken Nederlands, Engels en wiskunde vier clusters van vakken onmisbaar zijn voor een goede voorbereiding van leerlingen op de samenleving. En een cluster met de kunstvakken hoort daar volgens de Raad ook bij! Ik besteedde hier al eerder aandacht aan.

De minister zegt in haar brief nu dat er andere mogelijkheden zijn om ruimte te maken in het programma. Scholen bieden immers meer vakken aan dan wettelijk voorgeschreven is omdat zij zich willen profileren of hun leerlingen veel keuze willen bieden. Als scholen dat extra aanbod efficiënter inbouwen in het bovenbouwprogramma is een vermindering van het aantal profielen niet nodig.

De minister maakt nog op een andere manier ruimte. In de Kamerbrief zegt zij dat de vormende opdracht van het voortgezet onderwijs ook kennis van de maatschappij en cultuur omvat. Zij vraagt zich af of het huidige vak CKV 'met zijn voorgeschreven aantal activiteiten' scholen wel voldoende ruimte geeft om aan deze opdracht te voldoen en 'culturele vorming naar eigen inzicht en op een bij de school passende manier vorm te geven'. Volgens haar moet het anders. Culturele vorming moet leiden tot meer kwaliteit met meer ruimte voor eigen invulling door de scholen. Hoe precies? Dat wil de minister graag samen met het onderwijs nader uitwerken. Mijn vraag is dan of de minister met de veranderde vormgeving van CKV ook de financiële problemen wil oplossen waar de scholen door de afschaffing van de Cultuurkaart tegen aan lopen?

Bij lezing van de brief speelt nog iets anders door mijn hoofd. De minister verplicht het vak wiskunde voor alle havo- en vwo-leerlingen om een betere doorstroming naar het hoger onderwijs te garanderen. Bovendien zegt ze - en daar ben ik het mee eens - zijn wiskundige vaardigheden niet alleen belangrijk voor techniek en wetenschap, maar ook voor kunst, filosofie en architectuur.
Voor het havo-profiel Cultuur & Maatschappij betekent dit dat wiskunde er als verplicht profielvak bij komt en dat havo-leerlingen het met een keuzevak minder moeten doen. Bedoelt de minister met 'efficiënter', dat scholen binnen de keuzevakken een van de kunstvakken beeldende vormgeving, muziek, drama of dans gaan schrappen?

Voor discussie over 'meer of minder ruimte voor culturele en kunstzinnige vorming', zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Boeken, de bron voor professioneel denken en doen

'Boeken houden van mensen', zo hoorde ik laatst een zwoele vrouwenstem in een radiospotje zeggen. Zou dat ook wederzijds zijn? Volgens een recent onderzoek houden mensen steeds minder van boeken en steeds meer van leuke en nuttige dingen op het internet. Toch, om deel te kunnen nemen aan de kennissamenleving, is het hard nodig dat men kan lezen. Voor de meeste mensen geldt dat ze voor hun werk moeten kunnen lezen en schrijven, en dat gaat meestal verder dan de beheersing van Jip-en-Janneke-taal.

Stichting Lezen liet onderzoek doen naar hoe Nederlanders over lezen denken. Het blijkt dat we wel heel graag lezen, maar dat de waardering voor het internet, als leukste en nuttigste medium, hoger ligt. Onze houding tegenover lezen is positief, maar gek genoeg kopen we wel steeds minder boeken. We lezen hoofdzakelijk omdat we dat ontspannend vinden en zo'n twintig procent van ons doet dat ook voor zijn ontwikkeling, studie of werk. Iedereen kiest er zelf bijvoorbeeld voor om zijn vakliteratuur bij te houden om zo verdergaand te professionaliseren.
Maar laten we er nu eens een keertje vanuit gaan dat je als professional veel tijd hebt. Wat zou je dan per se willen lezen, of nog eens willen lezen? Welke keus zou je dan maken?

Ik ben benieuwd naar de boeken of artikelen die je dan noemt. Welke publicaties hebben je denken over kunst, erfgoed, media en educatie beïnvloed, gevormd of prettig verrast? Welke denkers of theorieën vormen het fundament voor jouw professioneel denken en handelen? Als we in het nieuwe kennisinstituut een boekenkast neerzetten met de belangrijkste publicaties, welke moeten er dan volgens jou in?
Je kunt je inspiratie putten uit de catalogus van onze bibliotheek, uit je eigen kast of waar dan ook, en vervolgens je top vijf met ons delen. Ik vind de LinkedIn groep Cultuureducatie daarvoor een mooi platform, omdat we het daar allemaal kunnen volgen. Of je stuurt je keuze gewoon aan mij. Ik ben daar erg nieuwsgierig naar en kom er over een paar weken zeker op terug!

Laat op het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn weten welke boeken u vindt dat elke cultuureducatieprofessional gelezen moet hebben.

Gemeenten korten op bibliotheekwerk

Alle kinderen zaten naar Pippi te kijken die naar hartelust op de vloer zat te tekenen. 'Ja, maar Pippi,' zei juffrouw ongeduldig, 'waarom teken je niet op het papier?'
'Dat is al vol en mijn paard kan lang niet helemaal op dat prutspapiertje,' zei Pippi. 'Ik ben nu bezig met zijn voorbenen, maar als ik bij zijn staart ben, moet ik wel op de gang verdergaan!'*

De 56e Kinderboekenweek wordt deze week afgetrapt door kinderheld Pippi Langkous. Het thema is beeldtaal in kinderboeken en, zoals Langkous hier laat zien, is illustreren een vak apart. Bibliotheken, basisscholen, kinderdagverblijven, culturele instellingen en boekwinkels organiseren in deze week tentoonstellingen en allerlei kunstzinnige activiteiten. Vooral ook om het lezen aan te moedigen. Want kinderen plezier in het lezen bijbrengen begint al vroeg en een goede plek daarvoor is op dit moment nog de dichtstbijzijnde bibliotheek.

Maar: ruim 93% van de bibliotheken krijgt dit jaar of de komende jaren te maken met bezuinigingen door één of meer van de gemeenten in hun verzorgingsgebied. Slechts bij een krappe 7% van de bibliotheken zijn géén bezuinigingen aangekondigd of vastgesteld. 30% van de bibliotheken heeft feitelijk al met bezuinigingen te maken. Bij het overgrote deel van de bibliotheken (63%) zijn vooralsnog alleen bezuinigingen aangekondigd. Of dit daadwerkelijk tot bezuinigingen leidt zal moeten blijken.
Op veel plaatsen neemt de bereikbaarheid van de bibliotheek af en gaan de tarieven omhoog. Openingsuren worden verminderd en vestigingen worden gesloten. Gebruikers moeten naar verder weggelegen vestigingen om boeken te lenen. De collectie wordt kleiner en mogelijk minder vaak vernieuwd, het activiteitenaanbod minder breed en sommige diensten van de bibliotheek komen te vervallen. Er is minder personeel aan de balie en het krijgen van inlichtingen kan langer duren.

Zijn daarmee alle activiteiten om kinderen tot lezen te brengen straks ook voorbij? Ga ten aanval om leesbevordering, kunstzinnige themaweken en tentoonstellingen vanuit de rebelse filosofie en denkwijze van Pippi Langkous ook straks mogelijk te houden.

*Astrid Lindgren, Pippi Langkous. Amsterdam: Uitgeverij Ploegsma.