Beste keuze: cultuureducatie is willen en kunnen

De afgelopen maand stond voor mij in het teken van het advies van de Raad voor Cultuur over het nieuwe kennisinstituut én het landelijke programma Cultuureducatie met kwaliteit, met vooral de rol van gemeenten en provincies daarin. Want over dat laatste ging het op de Unesco conferentie, op onze eigen CultuureducatieBELEIDdag en op de voorjaarsconferentie van het Fonds voor Cultuurparticipatie (FCP).

Het waren dagen met boeiende keynotes, presentaties, discussies en goede gesprekken met beleidsmedewerkers. En wat zijn de belangrijkste uitkomsten? Het meest in het oog sprong de aanbeveling, door meerderen naar voren gebracht, om beleid en activiteiten niet te richten op 'alles en iedereen'. Gemeenten en provincies moeten bescheiden zijn in hun ambities, omdat zowel hun invloed op inhoud en kwaliteit van het onderwijs als hun financiële middelen beperkt zijn. Wel moeten ze bij wat ze doen 'doortastend, doelgericht én selectief' zijn. Bijvoorbeeld door middelen uit het landelijke stimuleringsbeleid in te zetten voor de voorhoedescholen die echt werk willen en kunnen maken van kunstzinnige oriëntatie, zoals Joost Kuggeleijn van de C van OCW voorstelde.

Frans Geurts, algemeen directeur van een grote scholenstichting waar cultuureducatie hoog op de agenda staat, vindt dat ook basisscholen keuzes moeten maken in wat ze goed willen doen. Vanuit hun onderwijsvisie zijn zij zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van cultuureducatie. Natuurlijk kunnen culturele instellingen scholen ondersteuning bieden met hun expertise en hun aanbod. Maar uiteindelijk zijn het de basisscholen zelf die op basis van de kerndoelen Kunstzinnige Oriëntatie eigen doelen stellen en eigen onderwijsinhoud bepalen voor hun curriculum.

Juist het stimuleren van het werken met een doorgaande leerlijn voor cultuureducatie is een van de vier doelen van het programma Cultuureducatie met kwaliteit. Hoe stimuleer je dit als gemeente of provincie? Misschien door net als in Breda een raamwerk voor een doorlopende leerlijn cultuureducatie te laten ontwikkelen, gebaseerd op de kerndoelen en tussendoelen van SLO, die zowel scholen als instellingen een basis biedt. Of door net als in Emmen het primaat te leggen bij het onderwijs, en scholen zelf middelen te geven om cultureel aanbod te kiezen dat past binnen hun curriculum. Of door duurzame samenwerking tussen scholen en culturele instellingen te bewerkstelligen via creatief partnerschap zoals in de gemeente Utrecht.

Waar je als beleidsmaker ook voor kiest, een keuze voor leerlijnen vind ik de verantwoordelijkheid van de school. Het werkt natuurlijk wel prikkelend als beleidsmakers dit activeren en ondersteunen. Baseer je dan op kennis die er is en kijk ook vooral de kunst bij elkaar af! Wij helpen daar graag bij; u weet ons te vinden!

Discussieer ook mee op LinkedIn over de noodzaak van bescheiden ambities, waar het gaat om gemeentelijk en provinciaal beleid ten aanzien van de kwaliteit van cultuureducatie.

UNESCO, overheden en kunsteducatie met kwaliteit

Maandag. Lekker druk in de Amsterdamse Rode Hoed met ruim honderd enthousiaste mensen in de zaal. Het onderwerp: 'Kunst- en cultuureducatie van kwaliteit' en 'Wat is de rol dan van de overheid?'. Waarom? We organiseerden het symposium om het vrijblijvende karakter waarmee kunstlessen wel gegeven worden aan de orde te stellen. Onze partners: UNESCO Nederland, Fonds voor Cultuurparticipatie en Jeugdcultuurfonds.

Dat alle Nederlandse kinderen op school les krijgen in tekenen, schilderen of muziek weten we. Ook dat ze soms drama- of danslessen krijgen. En dat de lessen op de basisschool moeten voldoen aan de kerndoelen kunstzinnige oriëntatie. Wat de inhoud van die lessen is en of die ook kwaliteit hebben weten we in veel gevallen niet. Maar net zo goed als het bij rekenen en taal om leeropbrengsten gaat, moet het daar bij de kunstlessen ook om gaan.

Een van de inleiders, Anke van Kampen van UNESCO Nederland, ziet de kwaliteit van kunsteducatie als een drieslag. De school moet zorgen voor vakdeskundigheid van de groepsleerkracht, de culturele instellingen voor kunstaanbod op maat en de gemeente voor de regie en voor facilitering in de vorm van icc'ers en combinatiefunctionarissen of subsidies. Tenminste, als die culturele instellingen binnenschoolse educatie serieus nemen, zoals Zijlstra ook eist van landelijk gesubsidieerde instellingen.

Er waren drie referenten: Floor Ockers - Teldersstichting (VVD), Frans Becker - Wiardi Beckmanstichting (PvdA) en Edwin van Meerkerk - Radbouduniversiteit Nijmegen. Floor stelt dat kunstonderwijs in deze tijd van economische schaarste kinderen moet leren hun creativiteit te ontwikkelen waardoor zij ook andere competenties verwerven en nieuwe paden durven inslaan. Creativiteit en actieve kunstbeoefening moeten een centralere rol krijgen in het curriculum: 'Geef kinderen een stuk hout en laat ze een beeld maken, zonder spijkers, zonder hamer of wat dan ook'. Frans legt het accent op het vakmanschap van de leerkracht: 'Maak de leerkracht deskundiger, er zijn teveel kunstenaars die ik zeker niet voor de klas zou willen zien', en 'hervorm op basis van goede praktijkervaringen'. Belangrijk voor kwaliteit zijn stimulansen van gemeenten, aldus Edwin: 'Per slot van rekening speelt kunsteducatie zich af op het gemeentelijk niveau.' Gemeenten moeten zich verantwoordelijk weten voor de kwaliteit van kunsteducatie en daarover overleg voeren met scholen en culturele instellingen. Zij moeten bekijken welke instelling er toe doet en of die de scholen ook het best bereikt. Zulke instellingen moet je ten koste van alles in stand zien te houden. Er wordt nu teveel afgebroken wat tientallen jaren heeft gekost om op te bouwen en dat geldt, aldus Frans, ook voor de Cultuurkaart.

De zaal discussieert flink mee en vindt dat leerkrachten ervoor moeten zorgen dat kinderen van kunst gaan houden, dat ze ervoor gaan! Maar, denk ik dan, als kinderen rekenen niks vinden dan moeten ze dat toch gewoon leren. Geldt wat voor rekenen geldt, niet net zo goed voor alle andere vakken?

Voor discussie over leeropbrengsten kunstlessen, zie Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.