Blog Piet Hagenaars

Hoofd, hart en handen

2012-02-10T09:35:00.005+01:00

Woensdag 25 januari was ik in Ede op onze Culturele onderwijstentoonstelling. Ik hoorde daar een paar keer de opmerking 'Cultuureducatie, dat doe je met hoofd, hart en handen'. Je hoofd voor beschouwing en kennisopbouw, je hart om te zeggen wat je er van vindt en je handen voor zelf doen en techniek. Leren met hoofd, hart en handen was het motto van de achttiende-eeuwse pedagoog Johann Heinrich Pestalozzi. Deze 'Kräfte' ontwikkelen zich volgens hem in stadia en leerkrachten moeten deze ontwikkeling bij kinderen stimuleren. Meetbare doelen laten zien wat leerlingen leren en hoe ze zich ontwikkelen; ook in de kunstvakken.

Opbrengstgericht werken speelt in de huidige actieplannen voor het onderwijs een grote rol. Dit betekent dat de Onderwijsinspectie meer aandacht heeft voor prestaties en systematisch nagaat of die worden geleverd. Dit kan via toetsing of een leerlingvolgsysteem. En daar hoort ook het observeren van leerlingen en het beoordelen van werk bij. Scholen moeten bovendien hun leerstofaanbod beter op elkaar afstemmen om een doorgaande leerlijn tot stand te brengen.

Misschien heeft de overheid momenteel een te grote hang naar cijfers. Niet alles wat er gerealiseerd wordt kan immers weergegeven worden in cijfers of tabellen. Maar we kunnen wel meer en meer onderbouwd laten zien wat de leerling in de kunstvakken leert. En daar hoort de beoordeling van het werk van leerlingen bij. Die wens heeft het Ministerie van OCW ook. Via de Regeling prestatiebox primair onderwijs krijgen scholen vanaf 2012 subsidie 'voor het versterken van de kwaliteit van het onderwijs gericht op het bereiken van de kerndoelen voor het leergebied Kunstzinnige oriëntatie'.

Kijk nu eens met die blik naar de bron van de afbeelding boven deze blog. Dit hoofd-hart-handen-beeld is te vinden op de weblog van de kunstvakdocenten van het Osse Hooghuiscollege. Deze school vindt het beeldend werk van haar leerlingen belangrijk, en dat zie je aan de weblog.
Technische vaardigheden, inzicht, samenwerken, verantwoordelijkheidsgevoel, besef van cultureel erfgoed en creativiteit vormen de basis van het beeldend onderwijs. En hoe laat je als school de buitenwereld zien dat leerlingen dit ook daadwerkelijk ontwikkelen, hoe leg je hun vooruitgang vast? In beargumenteerde beoordelingen of in portfolio's waardoor het werkproces duidelijk wordt?
Deze docentenblog maakt alvast de concrete opbrengsten tastbaar. Moeten we dat niet veel meer doen?

Voor discussie over leeropbrengsten kunstvakken, zie ook de groep Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Cultuureducatie met kwaliteit

2012-02-03T08:50:00.001+01:00

Vorige week donderdag in basisschool De Rietkraag in Nieuwkoop, een landelijke gemeente in Zuid-Holland. In de speelzaal een kring met muziekmakende kinderen en op de rij daarachter een aantal meelevende en observerende dames en heren. De school doet mee aan het Samsamsamba-project van Kunstgebouw. De Kunstgebouwmuziekdocent doet het goed. De kinderen zijn geïnteresseerd en spelen samen geconcentreerd sambaritmes op instrumenten als snaredrum, conga, kokiriko, bongo en claves. Zij leren een heleboel. Ik, op de achterste rij, kijk, luister, word vrolijk en leer ook.

We waren uitgenodigd door Kunstgebouw, de provinciale organisatie voor kunst en cultuur, om met elkaar te spreken over de kwaliteit van cultuureducatie. En Kunstgebouw had het goed voor elkaar. De directeur van de school was er, de wethouder was er en de bovenschools manager was er. Verder de Onderwijsraad, de Raad voor Cultuur, OCW en het Fonds voor Cultuurparticipatie. En ik.

De discussie spitst zich toe op de kwaliteit van de leerkracht en zijn bekwaamheid om kunstlessen te verzorgen. 'Vroeger werden leerkrachten er veel beter voor opgeleid', aldus de schooldirecteur. 'Nu moeten ze het op de pabo met veel minder vakuren doen. Bovendien ontbreekt een passende basisschoolmethode voor muziek en beeldende vorming. Als je die hebt kun je tenminste ook zorgen voor een goede vakinhoudelijke opbouw van de ene groep naar de andere.' De school wil graag, maar kan dit niet alleen.
Wij willen eraan meewerken dat de school het straks beter kan. En dan graag wel samen met andere organisaties zoals Kunstgebouw, het Fonds voor Cultuurparticipatie, Pabo's, culturele instellingen en het kunstvakonderwijs. Want in Nieuwkoop zag ik weer eens aan den lijve waarom kunstvakken in de school zo belangrijk zijn en wat ze teweeg kunnen brengen.

Woensdag leverden wij ons beleidsplan 2013-2016 in bij het ministerie van OCW. Cultuureducatie in het onderwijs is voor ons een speerpunt. Naast de aandacht voor de leerkracht en voor de inhoud van de schoolvakken willen we de kwaliteit van het kunstaanbod op school stimuleren en verbinden met de buitenschoolse kunsteducatie en amateurkunst. Vanaf volgend jaar werken wij – Cultuurnetwerk Nederland en Kunstfactor - daar samen aan, gefuseerd in het kennisinstituut voor cultuureducatie en amateurkunst.

Voor meer discussie over de kwaliteit van de leerkracht en zijn bekwaamheid om kunstlessen te verzorgen, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Immaterieel erfgoed in Nederland

2012-01-27T09:50:00.001+01:00

Dit jaar is er veel aandacht voor immaterieel erfgoed. Binnenkort ratificeert staatsecretaris Zijlstra namens ons land het UNESCO Verdrag ter Bescherming van het Immaterieel Erfgoed. Bovendien riep het Nederlands Centrum voor Volkscultuur het jaar 2012 uit tot Jaar van het Immaterieel Erfgoed om de Nederlandse bevolking bewust te maken van dit thema. Wellicht dat ook de uitkomsten van de internationale conferentie 'Kansen en mogelijkheden', die half februari over dit thema in Deurne gehouden wordt daaraan bijdragen.

Immaterieel erfgoed raakt ook aan ons werk, zeker nu we alvast een aantal taken van Erfgoed Nederland hebben overgenomen. We voerden altijd al erfgoededucatie-activiteiten uit, maar sinds de overname van genoemde taken werken we intensiever samen met de provinciale erfgoedconsulenten en besteden we beleidsmatig extra aandacht aan erfgoededucatie in het Erfgoedplatform. We hanteren daarbij een brede definitie van erfgoed die ook immaterieel erfgoed omvat. Op onze site is de aandacht voor erfgoededucatie zichtbaarder nu de content van Erfgoed Nederland daarin is geïntegreerd. Bovendien namen we het beheer van de LinkedIn-groep Erfgoededucatie over, evenals de aanvullende informatie behorend bij de geschiedenismethode Feniks.

Eerder dit jaar had ik het al over mijn voornemen om helderheid te scheppen in de begrippen die gangbaar zijn in onze sector. Ook als het gaat om erfgoed is het nodig begripsverwarring tegen te gaan. De term immaterieel of 'levend' cultureel erfgoed is pas na het aannemen van de UNESCO-conventie (2003) in zwang geraakt. Het gaat hierbij om erfgoed dat onderdeel uitmaakt van ons leven en dat we willen doorgeven aan latere generaties, zoals tradities, rituelen, zang, theater, dialecten of ambachten. De term gebruikt men vaak ten onrechte als synoniem voor 'volkscultuur', maar niet alle volkscultuur is per definitie erfgoed dat de moeite van het behouden waard is. De intentie van de conventie is juist bedreigde tradities, rituelen en gebruiken te beschermen. Het initiatief voor de conventie komt uit de hoek van derdewereldlanden, die hun cultuuruitingen bedreigd zien. Deze bezorgdheid over de vluchtigheid en kwetsbaarheid van waardevol immaterieel cultureel erfgoed in vooral niet-westerse landen is voor Nederland een belangrijke reden om de conventie te ratificeren.

Welk 'levend erfgoed' zou Nederland kunnen voordragen voor de internationale UNESCO-lijst van het immaterieel erfgoed? Wat zou volgens u een volwaardige plaats kunnen innemen naast bijvoorbeeld de Franse keuken en de Spaanse flamenco? Ik hoor het graag via onze LinkedIn groepen.

Voor uitgebreidere informatie over de conventie en de terminologie, zie het themadossier Zicht op… volkscultuur (2010).

Boeken, de bron voor professioneel denken en doen

2012-01-20T09:07:00.006+01:00

'Boeken houden van mensen', zo hoorde ik laatst een zwoele vrouwenstem in een radiospotje zeggen. Zou dat ook wederzijds zijn? Volgens een recent onderzoek houden mensen steeds minder van boeken en steeds meer van leuke en nuttige dingen op het internet. Toch, om deel te kunnen nemen aan de kennissamenleving, is het hard nodig dat men kan lezen. Voor de meeste mensen geldt dat ze voor hun werk moeten kunnen lezen en schrijven, en dat gaat meestal verder dan de beheersing van Jip-en-Janneke-taal.

Stichting Lezen liet onderzoek doen naar hoe Nederlanders over lezen denken. Het blijkt dat we wel heel graag lezen, maar dat de waardering voor het internet, als leukste en nuttigste medium, hoger ligt. Onze houding tegenover lezen is positief, maar gek genoeg kopen we wel steeds minder boeken. We lezen hoofdzakelijk omdat we dat ontspannend vinden en zo'n twintig procent van ons doet dat ook voor zijn ontwikkeling, studie of werk. Iedereen kiest er zelf bijvoorbeeld voor om zijn vakliteratuur bij te houden om zo verdergaand te professionaliseren.
Maar laten we er nu eens een keertje vanuit gaan dat je als professional veel tijd hebt. Wat zou je dan per se willen lezen, of nog eens willen lezen? Welke keus zou je dan maken?

Ik ben benieuwd naar de boeken of artikelen die je dan noemt. Welke publicaties hebben je denken over kunst, erfgoed, media en educatie beïnvloed, gevormd of prettig verrast? Welke denkers of theorieën vormen het fundament voor jouw professioneel denken en handelen? Als we in het nieuwe kennisinstituut een boekenkast neerzetten met de belangrijkste publicaties, welke moeten er dan volgens jou in?
Je kunt je inspiratie putten uit de catalogus van onze bibliotheek, uit je eigen kast of waar dan ook, en vervolgens je top vijf met ons delen. Ik vind de LinkedIn groep Cultuureducatie daarvoor een mooi platform, omdat we het daar allemaal kunnen volgen. Of je stuurt je keuze gewoon aan mij. Ik ben daar erg nieuwsgierig naar en kom er over een paar weken zeker op terug!

Laat op het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn weten welke boeken u vindt dat elke cultuureducatieprofessional gelezen moet hebben.

Een goed voornemen: begrippen klaren

2012-01-13T08:50:00.002+01:00

Afgelopen jaar moest ik soms denken aan het sneeuwwoordenverhaal van de Inuit. Zij zouden immers ruim twintig woorden voor sneeuw hebben. Tijdens de intensieve sessies van de afgelopen maanden met Kunstfactor om het nieuwe kennisinstituut vorm te geven, bleek steeds dat we hier een ongelooflijk aantal woorden hebben voor cultuureducatie, amateurkunst en cultuurparticipatie. Regelmatig merkten we tijdens de werksessies dat we wel dezelfde termen gebruikten, maar net niet helemaal hetzelfde bedoelden.

In de ruim tien jaar als directeur van Cultuurnetwerk Nederland heb ik vele termen voorbij zien komen. Kunstzinnige vorming werd kunsteducatie, kunsteducatie werd cultuureducatie en in beleid en onderzoek wordt de binnenschoolse cultuureducatie steeds vaker cultuuronderwijs genoemd. Voor die tijd gebruikte men ook termen als vrije expressie, muzische vorming en ook creatieve vorming. Dat lijkt op 'terminologische wildgroei', maar hoewel veel termen synoniemen lijken, zijn ze dat zelden. Soms betreft het nuanceverschillen, soms liggen betekenissen verder uit elkaar. En in de ontwikkeling van de terminologie is de ontwikkeling van beleid en visie op ons vakgebied af te lezen. We gingen niet 'per ongeluk' van kunsteducatie naar cultuureducatie, maar zagen de inhoudelijke verbanden tussen kunsteducatie, erfgoededucatie en media-educatie. Kunsteducatie werd daarom onderdeel van cultuureducatie.

Tijdens de werksessies met Kunstfactor merkte ik hoe belangrijk en waardevol het was om langer bij die termen stil te staan. Noodgedwongen moesten we nadenken over wat we nou precies bedoelden, waar de grenzen van termen liggen en welke termen echt goed uitdrukken wat we willen bereiken. Voor ons als kennisinstituut was dat een nuttige en boeiende opgave. Ik kan me echter voorstellen dat de steeds veranderende terminologie voor velen verwarrend is. Heb je als cultuurcoördinator net je team overtuigd van het belang van cultuureducatie, zou je ze dan nu moeten uitleggen dat we het misschien toch liever over cultuuronderwijs hebben? Het maakt de overtuigingskracht van ons vakgebied er niet sterker op. In beleid en onderzoek zijn de nuanceverschillen vaak noodzakelijk, maar is het in de praktijk ook handig?

Op Oudjaar, met een stevig glas Vlaams bier in mijn hand, nam ik me voor om deze discussie ook met u te voeren. Laten we samen ons vakgebied duidelijk(er) definiëren om krachtig te kunnen stellen waar we voor staan. Op onze website besteden we er aandacht aan en we blijven met u in gesprek over de begrippen en definities, nu en in het nieuwe instituut.

Of u nu in cultuureducatie, cultuuronderwijs of cultuur(enzovoort) werkt, ik wens u namens heel Cultuurnetwerk een goed, inspirerend en cultureel 2012!

Voor discussie over begrippen en definities, zie ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Naar een gedeelde onderzoeksagenda

2011-12-23T10:07:00.000+01:00

Een van de drie kerntaken van het kennisinstituut dat in 2013 in de plaats komt van Cultuurnetwerk Nederland en Kunstfactor, betreft Onderzoek en Monitoring. Staatssecretaris Zijlstra noemt in zijn hoofdlijnenbrief bij die taak ook al een specifieke activiteit. Namelijk de nadere uitwerking en actualisering van een onderzoeksagenda voor cultuureducatie én amateurkunst. Plus de zorg voor de uitvoering van deze agenda in de periode 2013-2016. Een onderzoeksagenda voor cultuureducatie verscheen al in 2008, onder de naam Bouwstenen voor curricula cultuureducatie. In de aanloop naar de vorming van het nieuwe kennisinstituut nemen beide instituten nu gezamenlijk het initiatief voor de totstandkoming van een nieuwe, gedeelde agenda.

Vorige week vrijdag organiseerden we een verkenningsconferentie als eerste stap op weg naar deze onderzoeksagenda. Zo'n zeventig mensen kwamen naar Utrecht met voorstellen en ideeën voor een krachtige onderzoeksprogrammering op het terrein van cultuureducatie en amateurkunst: onderzoekers, beleidsmakers en mensen uit de praktijk die zich allemaal terdege hadden voorbereid. In drie kleinere groepen ging men aan de slag. In elke groep noemde iedereen twee onderzoeksvragen die werden gegroepeerd in overkoepelende thema's. Dit leverde honderddertig onderzoeksvragen op, geordend in vierentwintig thema's. Daar kunnen we verder mee aan de slag!

In het verdere traject – na deze inventariserende ronde – spreken we individueel of in kleine kring verder met de door ons genodigde betrokkenen. Dit om diepgaander over thema’s te kunnen spreken en ze nader uit te werken. Resultaatgerichte afstemming van onderzoek is ons doel. Onderzoeksinspanningen op het terrein van cultuureducatie en amateurkunst blijken nu nog te versnipperd. Er is te weinig sprake van cumulatie van kennis voor, over en uit de praktijk van de cultuureducatie en de amateurkunst.

Cijfers over cultuureducatie kunt u nalezen op de pagina Cultuureducatieonderzoek in Nederland: kenmerken en trends op het vernieuwde onderzoeksdeel van de Cultuurnetwerk website. Deze pagina under construction biedt tevens een overzicht van de organisaties waar onderzoek naar cultuureducatie wordt gedaan, gepresenteerd, gepubliceerd en gedocumenteerd.

Voor nu wens ik u prettige feestdagen, ik meld mij daarna weer!

Over hoe praktijkkennis cultuureducatie en amateurkunst opgebouwd kan worden en onderzoeksinspanningen daartoe afgestemd, zie ook discussie bij Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Het staat of valt met de leraar

2011-12-16T09:51:00.001+01:00

Ons jubileumjaar is bijna voorbij. Het was vooral een jaar van hard werken en vooruit kijken; naar het nieuwe kennisinstituut voor cultuureducatie én amateurkunst. Toch keek ik af en toe ook trots stiekempjes terug. Terecht, als ik de meningen hoor van de geïnterviewden in de filmpjes op onze website. En, wat mensen misschien niet weten is dat we ons vanaf het begin ook hebben ingezet voor cultuureducatie op de pabo's. Vanuit het idee dat cultuureducatie in de basisschool op de pabo begint.

In 2001 startte het kersverse Cultuurnetwerk in opdracht van OCW met de uitvoering van onderdelen van het landelijke beleidsprogramma Cultuur en School. Bij de pabo's was het doel cultuureducatie te versterken. De eerste jaren stonden in het teken van uitwisseling, visievorming, samenwerking en verankering van cultuureducatie in de pabo's. Vanaf 2006 verdiepten we ons met de pabo's in de kwaliteit van cultuureducatie in de lerarenopleiding. We ontwikkelden samen het Handboek voor cultuureducatie en de Cultuurmonitor Pabo. Hiermee konden pabo's cultuureducatie koppelen aan beroepstaken en competenties van aankomende leraren. Ook werd de cursus icc door veel pabo's ingebed in minoren.

Een aantal pabo's werkt met subsidie van het ministerie in cultuurwerkplaatsen waarin zij specifieke vraagstukken uit de praktijk onderzoeken. Zo keek de pabo van de Hanzehogeschool Groningen naar de rol van de leraar bij cultuureducatie in een krimpgebied. Op de Iselinge Hogeschool in Doetinchem ontwikkelde de academische pabo lesmateriaal waarin kunst en filosofie samenkomen. En de Academie voor educatie in Vlissingen draagt met de cultuurwerkplaats bij aan de ontwikkeling van een Kinderkunstweek in heel Zeeland. En dankzij onze bijeenkomsten is er in tien jaar tijd een hecht kennisnetwerk ontstaan waarin wij van elkaar leren. De voortgang daarvan kun je op Cultuurplein volgen.

Twee termen staan en stonden steeds centraal: de leraar als cultuurdrager en als cultuuroverdrager. Want voordat je als leraar in kunst- of erfgoedonderwijs kunt onderwijzen, moet je je eigen culturele bagage kennen. Je hoeft deze vakken niet zelf diepgaand te beheersen, daarvoor zet je collega's of partners in, maar je moet wel de waarde van kunst en cultuur ervaren hebben. Goede cultuureducatie staat of valt met de houding van de leraar. Ik was dan ook blij dat de staatssecretaris sterk in wil zetten op cultuureducatie in de basisschool en op pabo's. Wij werken daar verder aan, samen met de pabo's, en niet alleen nu maar ook straks in ons nieuwe kennisinstituut.

Voor discussie over wat leraren in hun opleiding moeten meekrijgen, zie het Netwerk Cultuuredcuatie op LinkedIn.

Museumbezoek door kinderen

2011-12-09T08:51:00.003+01:00

Onlangs presenteerde de Museumvereniging Kinderen en Museumbezoek. Staatssecretaris Zijlstra nam het onderzoeksrapport tevreden in ontvangst. Volgens hem spelen musea een sleutelrol bij cultuureducatie in het primair onderwijs, want museumbezoek is voor heel veel kinderen hun eerste kennismaking met de wereld van kunst en cultuur. Het is niet voor niks dat het rapport begint met: 'Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst.'

Jaarlijks krijgen musea 20 miljoen keer bezoek, waarvan 3,2 miljoen van kinderen in zowel gezins- als schoolverband. De Museumvereniging onderzocht of gratis toegang en vervoer tot meer gezins- en schoolbezoeken leidt. Dit blijkt niet het geval. Hoge kosten en een lastige bereikbaarheid zijn wel belemmerend voor een museumbezoek. Onderzoek van Drentse musea laat overigens zien dat gratis entree en gratis vervoer in die provincie wel degelijk leiden tot meer museumbezoek van basisschoolkinderen.

Wat kunnen musea doen om kinderen te verleiden vaker naar een museum te gaan? Onderzoekers brachten in kaart welke activiteiten kinderen tussen 4 en 12 stimuleren een museum te bezoeken. In rangorde gaat het om educatieve programma's voor het basisonderwijs (33%), speciale activiteiten tijdens vakanties en evenementen (21%), ondersteunend aanbod, zoals speurtochten en kinderrondleidingen (16%) en alle kinderactiviteiten en -producten die onder één 'merk' gepresenteerd worden, zoals Ridder Hoen in Kasteel Hoensbroek (11%). Het rapport geeft ook adviezen, hoewel die nogal voor de hand liggend zijn. Zo zal niemand schrikken van de boodschap dat musea met goed doordachte en uitgewerkte activiteiten meer kinderen en scholen trekken dan andere. En dat museaal-pedagogische uitgangspunten van belang zijn. Je doet kinderen er dus niet 'even bij'!

Scholen laten zich bij de keuze voor een museum primair leiden door inhoudelijke overwegingen: is de museumcollectie interessant, zijn de activiteiten op de kinderen gericht en sluiten die aan op ons lesprogramma? Scholen maken vaak gebruik van vervoer door ouders. Uit het onderzoek blijkt verder het belang van lokaal en regionaal ondersteunende instellingen omdat zij het aanbod van musea en de vraag van scholen succesvol bij elkaar brengen.

Het is leuk om dit rapport te lezen en af te zetten tegen mijn eigen ervaringen als voormalig directeur van het Osse Museum Jan Cunen. Met een gratis entree ontvingen we in de tachtiger jaren zo'n tienduizend kinderen en jongeren per jaar. Het vervoer regelden de scholen met de ouders. We kenden een onderwijsgroep waarmee we het museumprogramma vooraf doorspraken. En in aparte bijeenkomsten bereidden we samen met de leerkrachten de museumlessen voor. En zover ik weet doet het museum in Oss dit nog steeds zo!

Voor discussie over hoe musea meer kinderen en scholen kunnen trekken, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Bruggenbouwende combifuncties

2011-12-02T08:48:00.001+01:00

In Nederland tref je, naast de vakleerkracht, de icc'er en de kunstenaar in de klas, allerlei soorten experts, zoals de cultuurintendant, cultuuraanjager, cultuurmakelaar, cultuurverkenner, cultuurcoach, cultuurscout, kwartiermaker, urban curator, community manager, mediacoach en programmamanager cultuur en ruimte. Deze begrippen staan voor bruggenbouwers, die nieuwe verbindingen leggen tussen cultuur en diverse andere partijen. Een van die bruggenbouwers is de combinatiefunctionaris, met als taak onderwijs met sport of cultuur te verbinden. Deze functie ging eind 2007 van start en krijgt steeds meer bekendheid in gemeenten, op scholen, bij verenigingen en bij culturele instellingen.

Volgens de Monitor Combifuncties Onderwijs 2011 hebben schoolbestuurders veel waardering voor de werkzaamheden van deze functionarissen. Zij krijgen bijvoorbeeld een heel goed rapportcijfer van de scholen: een 7,8. Oberon deed in opdracht van De Cultuurformatie specifiek onderzoek naar de combinatiefunctionarissen cultuur (cultuurcoaches). In Nederland zijn er momenteel 125 aan het werk. Scholen vinden dat zij vooral bijdragen aan de inhoudelijke kwaliteit van het cultuuronderwijs. Daarnaast bieden ze veel expertise en zorgen ze voor uitbreiding van het netwerk. Bovendien hebben ze een coachende rol voor leerkrachten en icc'ers. Ook leidt de aanwezigheid van een cultuurcoach meestal tot extra uren cultuureducatie op school. Voor leerlingen betekenen de activiteiten van de cultuurcoach een belangrijke eerste kennismaking met cultuur, een verdieping van kennis en vaardigheden, en een grotere maatschappelijke betrokkenheid.

Het Oberon-onderzoek is positief over de cultuurcoach en geeft constructieve aanbevelingen voor de inhoudelijke inzet ervan. Toch is het beroepsperspectief niet rooskleurig. Belemmeringen zijn vooral de beperkte financiële middelen, een beperkt aantal uren per coach en een versnippering van inzet.
De combinatiefunctie sport heeft daarentegen een steviger fundament. Minister Schippers steekt vanaf volgend jaar zelfs 70 miljoen euro extra in een vergelijkbare functionaris: de sportbuurtcoach, die naast de sportvereniging ook in onderwijs, welzijnsinstellingen of kinderopvang aan de slag kan.

Wellicht komt er nu ook ruimte voor de cultuurbuurtcoach, die meer bruggen bouwt dan enkel de brug tussen onderwijs en cultuur? We horen het op 8 december, op de vierde Nationale Kennisdag Combinatiefuncties, waar deskundigen op allerlei terreinen discussiëren over de toekomst van de combinatiefunctionaris.

Voor discussie over cultuurcoaches in het algemeen en cultuurbuurtcoaches in het bijzonder, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Herkansing voor de Cultuurkaart?

2011-11-25T08:51:00.002+01:00

Woensdagmorgen wakker met Nederland 4, de beste manier om uit bed te komen. Walter Groenen, directeur CJP, vertelt - terecht trots - over het vijftigjarig bestaan van het Cultureel Jongeren Paspoort. Een miljoen kaarthouders hebben ze nu, geen wonder, want jongeren vinden cultuur belangrijk. CJP viert dit feest samen met de culturele sector door het ondertekenen van het convenant 'Cultuurkaart voor jongeren moet blijven.'

Met de komst van het kabinet Rutte ligt de succesvolle Cultuurkaart onder vuur. De kaart kost het rijk een kleine zestien miljoen euro en vanaf het schooljaar 2013 wil het ministerie van OCW van die kosten af. Met andere cultuurbezuinigingen heeft dit veel terechte reacties opgeroepen van scholen, culturele instellingen, politici en vele anderen.

De Cultuurkaart is door Maria van der Hoeven (CDA) ingevoerd in 2008 als een soort creditkaart met een tegoed van vijftien euro om het bezoek aan culturele activiteiten te betalen. Alle leerlingen van het voortgezet onderwijs krijgen de kaart en voor leerlingen met het vak Culturele en Kunstzinnige Vorming (CKV) legde het VSBfonds er tot dit schooljaar nog eens tien euro bij. De Cultuurkaart geldt ook als kortingskaart voor tal van andere activiteiten.

Maandag, tijdens de behandeling van de Cultuurbegroting 2012 in de vaste Tweede Kamercommissie Cultuur lijkt het erop dat de Cultuurkaart toch een doorstart krijgt, ook zonder rijkssubsidie. Zijlstra is enthousiast over het CJP-plan om activiteiten die met de Cultuurkaart worden ondernomen vrij te stellen van BTW. Hij doet een beroep op collega Weekers van financiën daaraan mee te werken. Daarnaast vraagt het CJP scholen om 5% van het bedrag, dat zij van OCW krijgen voor gratis leermiddelen, in te zetten voor cultuur. Bovendien wil het CJP een Fonds voor Cultuur en School waarin loterijen, vermogensfondsen en andere financiers donaties storten. Of Zijlstra ook ingaat op de vraag van het CJP om als eerste een flink bedrag in dit Fonds te storten is nog niet duidelijk.

Vorig jaar wilde een groot deel van de Tweede Kamer de Cultuurkaart al behouden. Het lijkt er nu op dat dat gaat lukken. Een meerderheid van de Kamer en ook de culturele instellingen staan achter het CJP-voorstel. Maar het succes zal ook afhangen van het onderwijs. Uit eerder onderzoek bleek dat de meeste scholen niet zelf alle wegvallende kosten voor de kaart wilden opvangen. Het nieuwe plan vraagt de scholen om een kleinere bijdrage. Dus toch een herkansing?

Kunsteducatie en leren

2011-11-18T09:18:00.008+01:00

Leren, wat is dat eigenlijk? Een woord dat we snel in de mond nemen en dat vanzelfsprekend lijkt. Maar als iemand je vraagt wat je de afgelopen week geleerd hebt vereist dit toch enige denkkracht. In eerste instantie denken we bij leren vaak aan 'school'. Maar leren gebeurt overal; in alledaagse situaties thuis, op het werk of via de media. Binnen de kunsten zijn er vele verbanden waarin mensen informeel van elkaar leren. Educatie is daarentegen altijd doelgericht van aard. Leerprocessen worden bewust georganiseerd om kennis, inzicht en vaardigheden te vergroten.

Leerprocessen, veroorzaakt door kunsteducatie, krijgen nu veel aandacht. Met een nadruk op leren als creatief proces, waarbij leerlingen een onderzoekende geest ontwikkelen. Cultuurnetwerk Nederland en Toeval Gezocht organiseerden samen een drukbezochte bijeenkomst over de relatie tussen kunst en leren. Robbert Dijkgraaf gaf een presentatie over de combinatie verbeelding en wetenschap. Over hoe de briljante natuurkundige Richard Feynman een 'blikwisseling' doormaakte en een revolutie ontketende door de interactie tussen elektronen in simpele tekeningetjes vast te leggen, in plaats van ellenlange gecompliceerde berekeningen. Bert van Oers sprak over zijn opvatting van leren als blijvende kwalitatieve verandering van menselijk handelen. En van creativiteit als het bedenken van vragen en antwoorden, en het vermogen om nieuwe combinaties te maken. De docent is begeleider van het creatieve leerproces en relateert oplossingen van leerlingen aan bestaande kennis en denkbeelden. Een belangrijke conditie voor leren is volgens Van Oers dat betekenisvolle vragen van de leerling als startpunt genomen worden.

Dit laatste sluit direct aan bij authentieke kunsteducatie in het onderwijs. Een begrip dat door Folkert Haanstra tegenover 'schoolkunst' wordt geplaatst. Schoolkunst is kunst(beoefening) die alleen functioneel is binnen het instituut school en daarbuiten nauwelijks betekenis heeft . En dat komt in het onderwijs helaas nog te vaak voor! Bij het 'authentieke' in de kunsteducatie wordt zowel een verbinding gelegd met de persoonlijke inbreng van de leerling (puttend uit eigen kunstervaringen buiten school) als met de vaktaal van de professionele kunstwereld. Samen met het lectoraat Kunst- en cultuureducatie aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten organiseert Cultuurnetwerk Nederland aanstaande maandag een conferentie over authentieke kunsteducatie voor docenten, opleiders, onderzoekers en studenten. Genoeg stof tot nadenken, en mogelijkheden om te leren!

Voor discussie over (authentieke) kunsteducatie en leren, zie Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Zoujuist verschenen: Cultuur + Educatie 31, geheel gewijd aan het thema Authentieke cultuureducatie.

Publiek betrekken doe je zo

2011-11-11T09:15:00.003+01:00

Vorige maand presenteerde Koers Kunst de eindconclusies over vernieuwing van de cultuursector. Culturele instellingen moeten immers een antwoord verzinnen op ontwikkelingen als de terugtredende overheid, bezuinigingen, digitalisering en commerciële vrijetijdsaanbieders. En op de vraag hoe je het draagvlak voor cultuur onder het publiek kunt verbreden.

Van april tot juli konden deskundigen en cultuurliefhebbers hun ideeën opperen. Belangrijkste conclusie is dat culturele instellingen van de toekomst - meer dan nu het geval is - cultuurmakers met het publiek moeten zien te verbinden. Koers Kunst schetst drie routes om te komen tot een 21e eeuwse cultuurinstelling.
Cultuurinstellingen moeten bezoekers niet alleen laten consumeren maar hen juist aanzetten tot nadenken, interpreteren en begrijpen, want dat is bepalend voor de kwaliteit van de cultuurervaring, aldus filosoof Thijs Lijster. Zorg dus voor begrijpelijke en aantrekkelijke teksten, aansprekende filmpjes, en recensies op toegangskaartjes, smartphones of groot op de muur.
Cultuurinstellingen moeten een relatie opbouwen met hun publiek. Zij moeten hen niet eenzijdig bestoken, maar hen juist bij hun producten betrekken. Publiek, amateurkunstenaars en partners zouden de kans moeten krijgen om te reageren en mee te doen (co-creatie).
Tenslotte zouden cultuurinstellingen hun aanbod niet moeten wegstoppen in gebouwen, aldus architect Francine Houben, maar meer buitenshuis zichtbaar moeten maken: zoek het publiek op met voorproefjes, materialen en verhalen.

Opmerkelijk is dan dat op website en in eindpublicatie nergens expliciet het woord cultuureducatie genoemd wordt, terwijl de Koers-Kunst-conclusies genoeg aanleiding geven om dat wel te doen.
Zeg nu zelf: hoe kun je publiek nu beter verbinden met cultuur, cultuurmakers en cultuuruitingen, hoe kun je hen beter laten nadenken, interpreteren en begrijpen dan door educatie? En dan niet incidenteel, maar juist structureel. Je kunt er niet vroeg genoeg mee beginnen. Op school zit immers het publiek van de toekomst. Culturele instellingen kunnen een culturele relatie voor het leven opbouwen met kinderen en jongeren. Op die manier raken zij vertrouwd met kunst en cultuur, met kunstenaars en instellingen, en met leeropbrengsten als verwonderen, ervaren, interpreteren en meedoen.

Niet voor niets moeten culturele instellingen in de landelijke basisinfrastructuur hun visie op en uitwerking van cultuureducatie geven in hun aanvraag voor de komende cultuurplanperiode. Voor de meeste mensen geldt uiteindelijk dat als je zelf kunst beoefent, je vaker naar voorstellingen, tentoonstellingen en concerten gaat dan wanneer dat je dat niet doet.

Zie voor discussie over het effectief betrekken van publiek ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Bepaalt de school de kwaliteit van cultuureducatie?

2011-11-04T09:14:00.002+01:00

Maandagmiddag gespreksleider van een discussiebijeenkomst voor genodigde culturele instellingen. Onderwerp was de kwaliteit van cultuureducatie én een kwaliteitskader om die kwaliteit te toetsen. Claudy Oomen – van Oberon - was duidelijk in haar verhaal: 'Meet je kwaliteit om die te verbeteren en gebruik het kwaliteitskader als instrument voor zelfevaluatie'.

De referenten vertelden daarna kort wat zij van het kwaliteitskader vonden. Vanuit haar ervaring als cultureel partner van Amsterdamse scholen accentueerde Karlien Pijnenborg van de Toneelmakerij, het belang van duurzame samenwerking met scholen. Noortje Driessen van de Tilburgse basisschool Bibit hecht aan goede afspraken met culturele instellingen over inhoud en opbrengst. En Teunis IJdens van Cultuurnetwerk Nederland houdt de school verantwoordelijk voor de kwaliteit van een cultuureducatieve activiteit.

Aan de hand van stellingen, stemmingen en op scherm geprojecteerde stemuitslagen discussieerden we, met een kleine vijftig deelnemers, betrokken en gedreven over dit onderwerp. Ter illustratie enkele voorbeelden van de stellingen: 'Een culturele instelling die aan alle indicatoren van het kwaliteitskader voldoet, moet een kwaliteitskeurmerk krijgen'. Of: 'Dit kwaliteitskader moet culturele instellingen dwingen de kwaliteit van cultuureducatie voor het onderwijs te verbeteren.' En als laatste: 'Er had beter een kwaliteitskader cultuureducatie voor het onderwijs ontwikkeld kunnen worden'. U begrijpt dat het meningsverschil dan groot kan zijn. Over één stelling was bijna iedereen het eens: 'Dit kwaliteitskader inspireert culturele instellingen om werk te maken van kwaliteit'.

De monitoren cultuureducatie in het basis- en voortgezet onderwijs concludeerden dat het de goede kant op ging. Er is echter ook kritiek op die kwaliteit. In het Jaarboek 2010 van het Fonds voor Cultuurparticipatie schreef Ton Bevers: hoe kun je de kwaliteit verbeteren als er niet meer lesuren zijn. Als er in het basisonderwijs steeds minder vakleerkrachten zijn. En als de deskundigheid van de groepsleerkracht voor de kunst- en erfgoedvakken niet optimaal is. Dat klopt allemaal, maar aan de andere kant weten we natuurlijk niet hoe het echt met de kwaliteit van het cultuuronderwijs gesteld is, omdat we niet weten wat er in de les zelf gebeurt.

Dat goede cultuureducatie van groot belang is, spreekt voor zich. Dat die kwaliteit het best te beoordelen is door onderwijsprofessionals zelf is minder vanzelfsprekend. Wat mij maandag opviel is dat culturele instellingen vooral de wow-ervaring belangrijk vinden: de vonk die oplicht tussen kunstwerk en leerling, tussen activiteit en lerende. Het is mooi als dat gebeurt, maar ook zonder deze voorwaarde kunnen en moeten leeropbrengsten gerealiseerd worden.

Dat vraagt om een goed gesprek tussen school en instelling, met als uitgangspunt het onderwijs, het onderwijsleerplan en de onderwijspraktijk. Vervolgens komt de vraag of, wat en hoe externe organisaties, zoals culturele instellingen, kunnen bijdragen aan de kwaliteit van cultuureducatie.

Vandaar dan ook dat ik nieuwsgierig ben naar het oordeel van de scholen over dit kwaliteitskader.

Zie voor reacties ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Cultuureducatieveld in Vlaanderen

2011-10-28T08:47:00.001+02:00

Goed nieuws over cultuureducatie uit Vlaanderen; en daar word ik blij van! Terwijl heel België op een regering wacht, timmert Vlaanderen aan zijn cultuur- en cultuureducatiebeleid. Sinds haar aantreden is Joke Schauvliege, minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur, met deskundigen uit de culturele sector in gesprek over haar beleid. Via het zogenoemde Cultuurforum 2020 zijn er bijeenkomsten met diverse werkgroepen, waaronder een voor cultuureducatie.

Niet alleen startte Schauvliege dit forum, ook gaf zij vanuit haar beleid opdracht tot de studie 'Veldtekening cultuureducatie'. Toen ik die in handen kreeg, bladerde ik eerst wat, maar begon al snel geboeid te lezen. Het is een degelijke, beschrijvende studie die uitgaat van de vraag: 'welke spelers bieden cultuureducatie aan in een niet-formele context, en hoe doen ze dat?' Vanuit de aanbodkant gaat de publicatie in op een groot aantal onderwerpen, zoals de maatschappelijke voedingsbodem voor cultuureducatie, de groei van cultuureducatief aanbod, de zich ontwikkelende netwerken, de opleiding van leraren, en de op handen zijnde veranderingen van het deeltijdskunstonderwijs (te vergelijken met onze lokaal gesubsidieerde instellingen voor kunsteducatie).

De integrale studie met onderzoeksresultaten, SWOT-analyse, conclusies en aanbevelingen vormt de basis voor een nog te verschijnen beleidskader cultuureducatie van de ministers Joke Schauvliege (cultuur) en Pascal Smet (onderwijs). Het lijkt me dat zij voor scholen snel een oplossing moeten vinden voor de wettelijk vastgestelde 'maximumfactuur': voor het organiseren van activiteiten mogen scholen ouders om een bijdrage vragen. Die bijdrage mag echter niet hoger zijn dan een wettelijk vastgesteld maximumbedrag. Scholen en leerkrachten zijn daardoor terughoudender dan ze zouden willen als het gaat om het organiseren van culturele en educatieve activiteiten.
Wat mij dan positief stemt is de grote aandacht voor cultuureducatie in de cultuur- en jeugdsector en de plaats ervan in het Vlaamse culturele bestel (56,8% van de instellingen werkt daaraan). En ook dat er in de nabije toekomst meer instellingen dan nu al het geval is cultuureducatie willen aanbieden (65,1%). Wel valt me op dat er maar weinig informatie- en expertise-uitwisseling is, ondanks dat negen van de tien instellingen met een cultuureducatief aanbod met elkaar samenwerken.

Veel aanbevelingen die ik lees, zie ik ook terug in de junibrief van Halbe Zijlstra aan de Kamer, zoals aandacht voor het onderwijs, professionalisering van de educatiefunctie van culturele instellingen, uitwisseling van informatie en kennis, en aandacht voor evaluatie en monitoring van de kwaliteit van cultuureducatieve processen. Naast meer geld, een wens van bijna elke sector, wil de cultuursector voorts een expertisenetwerk oprichten om van elkaar te leren. De LinkedIn groep die Cultuurnetwerk Nederland modereert wordt daarbij als voorbeeld aangehaald.

Ik vind het meer dan de moeite waard om het ene beleid eens met het andere te vergelijken. Wat doen wij goed, wat doet Vlaanderen beter en wat kunnen we nog meer van elkaar leren voor een cultuur(educatie)rijke toekomst? Reacties van Nederlandse en Vlaamse zijde zijn welkom!

Zie voor reacties het Netwerk Cultuureducatie op Linked In.

Wat is goede cultuureducatie?

2011-10-21T08:34:00.003+02:00

Wanneer is er sprake van goede cultuureducatie? Wanneer kun je zeggen dat cultuureducatie resultaat heeft. En wat is dan dat resultaat? Essentiële vragen voor culturele instellingen met een educatief aanbod.

Hardop denkend lijken cultuureducatieve activiteiten geslaagd als deelnemers er ook wat van leren en dit positief waarderen. Dus vragen culturele instellingen daarnaar bij hun deelnemers. Maar om gefundeerd vast te stellen wat de kwaliteit van cultuureducatie is en hier grip op te krijgen, dat is een stuk complexer. Natuurlijk is dit ook voor de subsidiegever van belang, zoals het ministerie van OCW. Het ministerie vroeg onderzoeksbureau Oberon dan ook na te gaan hoe gesubsidieerde culturele instellingen invulling geven aan cultuureducatieve activiteiten voor scholen en wat de indicatoren zijn voor de kwaliteit daarvan. Op grond van de onderzoeksuitkomsten verdeelde Oberon de indicatoren in drie categorieën: randvoorwaarden die goede cultuureducatie mogelijk maken, inhoudelijke karakteristieken van de activiteiten en tot slot de opbrengsten ervan.

Uit een enquête die Oberon dit jaar hield onder gesubsidieerde culturele instellingen blijkt dat zij voor een deel andere prioriteiten stellen dan Oberon formuleert en ook andere dan bovengenoemde indicatoren bepalend vinden voor de kwaliteit van hun educatieve aanbod. Daarnaast verklaart een aanzienlijk deel van de respondenten dat sommige van de indicatoren niet van toepassing zijn.
Het meest positief zijn de instellingen over de opbrengsten van hun educatieve activiteiten. Passie en plezier teweegbrengen voor kunst en cultuur vinden verreweg de meeste instellingen het belangrijkst. Van de randvoorwaarden beoordelen ze de professionaliteit en inbreng van hun medewerkers het meest positief. Ongeveer de helft van de instellingen beoordeelt de eigen inhoudelijke kwaliteit als goed. Aansluiten bij de doelgroep en het bieden van een podium zien de meeste instellingen als inhoudelijk het belangrijkst.

Werken aan de kwaliteit van eigen educatieve activiteiten is natuurlijk voor alle culturele instellingen van belang. Dit geldt in verhevigde mate voor instellingen in de landelijke basisinfrastructuur, omdat zij in hun subsidieaanvragen voortaan duidelijk moeten maken op welke manier zij binnenschoolse cultuureducatie vormgeven. En volgens staatssecretaris Zijlstra is dat een zwaarwegend beoordelingscriterium. Instellingen moeten zich dan de vraag stellen: doen we de dingen die we doen ook goed?

Dit kwaliteitsvraagstuk staat centraal op de discussiebijeenkomst 'Kwaliteit van cultuureducatie'die Cultuurnetwerk Nederland samen met Kunstfactor binnenkort op verzoek van OCW organiseert voor instellingen in de landelijke basisinfrastructuur. Leidraad daarbij vormt 'Kwaliteitskader cultuureducatie door culturele instellingen' van Oberon dat binnenkort verschijnt.

Natuurlijk kan iedereen die er op 31 oktober niet bij is - hier of op LinkedIn - een waardevolle bijdrage leveren aan de discussie!

Zie voor meer discussie over de kwaliteit van cultuureducatie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Stekkerkunsteducatie, makkelijker dan je denkt

2011-10-14T08:41:00.001+02:00

Na hardware en software, maakte ik eind vorige week kennis met easyware, een vondst van Michiel Koelink, mediakunstenaar en docent. Software en hardware zijn meestal duur, compleet en complex en er rust vaak copyright op de bronnen. Easyware is het tegenovergestelde: het is gratis, makkelijk, onvolledig, en met vrij te gebruiken online bronnen. Het heeft een begrensd aantal functies en je raakt daardoor niet verdwaald in de technologie. Het daagt je uit de beperkte mogelijkheden ervan creatief toe te passen en vooral naar de inhoud van je werk te kijken. En omdat easyware online en gratis is, kan iedereen thuis verder werken aan de opdrachten.

Koelink was vrijdag 7 oktober een van de workshopleiders op het symposium Skills 21 Kunsten over kunstonderwijs en 21ste eeuwse vaardigheden. Het gebruik van media in de school zou volgens hem vanzelfsprekend moeten zijn. En toch besteden de meeste kunstvakdocenten hier weinig of geen tijd aan. Hij wijt dit aan angst onder de docenten. Veel docenten denken dat het gebruik van deze media moeilijk, complex en prijzig is. En dat is heel jammer, want ICT-vaardigheden horen thuis in het 21ste eeuwse onderwijs en dus ook in de kunstvakken. En dat vond niet alleen Koelink, maar ook onze keynotespreker Joke Voogt.

Hoe eenvoudig het easyware-werken is, bleek al snel toen we in de workshop zelf aan de slag gingen. Er bleken verschillende vormen van easyware zoals fotobewerkingsprogramma's, geluids- en videoprogramma's. Wij werkten met de video-editor van YouTube. De opdracht was simpel: zoek in de database van creative commons video's naar beeldmateriaal aan de hand van twee tegengestelde zoektermen. Gebruik vervolgens de editor om dit materiaal zo aan elkaar te monteren dat er een nieuwe betekenis ontstaat in de combinatie van die zoektermen.

En, het klopt: we zijn nauwelijks tijd kwijt geweest aan de techniek. Omdat je met de editor zo weinig kunt, word je gedwongen goed na te denken over wat je wilt verbeelden. De beeldende inhoud van de boodschap stond zo voorop. En dat was pittig, uitdagend en creatief, en tegelijkertijd verslavend. Gelukkig kunnen we thuis verder.

Een goede uitleg over de YouTube editor

Voor discussie over easyware, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Het moet anders: kunstvakken tweede fase voortgezet onderwijs

2011-10-07T10:11:00.006+02:00

Alles moet anders, zei OCW. Een tweedeling in examenvakken 'oude' en 'nieuwe' stijl kan niet meer, zei OCW. Het is veel te duur, zei OCW. Kom met een voorstel, zei OCW. Er moet wel een breed draagvlak voor zijn, zei OCW. En denk erom: geen centrale praktijkexamens voor de kunstvakken! Dat was in een notendop de opdracht van het ministerie aan de Verkenningscommissie Kunstvakken in april 2010.
Juli 2011 was het zover. De commissie was eruit. Het zware werk was gedaan en het preadvies klaar voor discussie. Je kon er op reageren door te vertellen wat je sterk vond, waar je twijfels bij had en welke andere opmerkingen je nog had. Op 1 oktober kwamen een kleine veertig mensen bij elkaar om over het advies te praten. Zij waren er speciaal voor uitgenodigd. Het waren deskundigen uit het voortgezet onderwijs en van kunstvakdocentenopleidingen. Plus deskundigen van universitaire docentenopleidingen en kunstvakverenigingen, Cultuurnetwerk Nederland, CITO, SBKV, CJP en SLO.

Kort samengevat stelt de commissie voor vier kunstvakken te blijven onderscheiden: beeldende vormgeving, dans, drama/theater en muziek. Elk kunstvak bestaat uit een praktijkdeel, vaktheorie en 'elementen' uit de cultuurhistorie van de 20ste en 21ste eeuw. Om theorie en praktijk met elkaar te verbinden gaan leerlingen met een centraal thema aan de slag. Dat thema wordt in principe voor drie jaar vastgesteld, geïnspireerd op hedendaagse kunst en cultuur.

De discussie met belanghebbenden en belangstellenden spitst zich toe op de invulling van de vaktheorie, de afbakening van het centrale thema, de reflectie-schrijfopdracht en de negen keer in het advies naar voren komende wens om interdisciplinair samen te werken. Dit laatste is vooral merkwaardig, omdat de commissie tegelijkertijd zegt uit te gaan van die vier kunstvakken. Wat betekent die interdisciplinaire kunstpraktijk dan precies? Waar moeten we aan denken? Aan samenwerkingspraktijken in het Bauhaus, een Gesamtkunstwerk of de schoolmusical? Diepgaand werken vanuit één kunstdiscipline lijkt me al pittig genoeg voor een examenkunstvak.
Bij het begrip 'vaktheorie' wordt in het advies de suggestie gewekt dat de formalistische kunstbeschouwing voorop staat en dat met de kunstgeschiedenis slechts een opsomming van stijlen bedoeld is. Dat zou een onwenselijke verarming zijn vergeleken met de huidige inhoudelijke aandacht voor theorie en praktijk!
En de reflectie-schrijfopdracht wordt een onzinnige extra belasting voor docent en leerling. Natuurlijk, elke leerling moet zich mondeling en schriftelijk kunnen uitdrukken (en het liefst in elk vak), maar moet dit in het examen getoetst worden? Wat je aan de ene kant als belasting weghaalt wordt aan de andere kant nieuw ingevoerd!

Ik heb respect voor het werk van de commissieleden. Van hen worden nu beslissingen verwacht die voldoende draagvlak hebben voor veranderingen. Mocht dit niet lukken dan neemt OCW misschien weer de kans het zelf te beslissen, geen of weinig rekening houdend met welk draagvlak dan ook.

Reacties op het preadvies.

Voor discussie over interdisicplinair werken bij eindexamen kunstvakken, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Kulturhusen en cultuureducatie

2011-09-30T09:06:00.006+02:00

Ga je mee naar Irene? Irene huist in Notter, gelegen op het platteland tussen Wierden en de Huurne, Rectum, Rijssen, Zuna, Noetsele en Nijverdal. Irene is een van de tientallen kulturhusen van Nederland. Het eerste is elf jaar geleden gebouwd in Overijssel. Ondertussen zijn er daar veertig en staan er nog zestig op stapel.

De achterliggende gedachte van kulturhusen is de leefbaarheid in kleine kernen en dorpen te vergroten. De laatste jaren heeft er op het platteland een verschraling van diensten plaatsgevonden en met de bouw van een kulturhus poogt men deze negatieve ontwikkeling te stoppen. De provincies Overijssel, Utrecht en Gelderland kennen inmiddels ook een subsidieregeling voor het opzetten van een kulturhus. De naam kulturhus suggereert dat er cultuur, en wellicht ook cultuureducatie, wordt aangeboden, maar is dat ook zo?

De meeste kulturhusen staan in kleine kernen, zijn zeer verschillend van aard en werken doorgaans onder één dak met meerdere lokale organisaties en welzijnsinstellingen. In de onlangs gepresenteerde KUSA-(kulturhus/samenwerkings)scan onderscheidt onderzoekster Ineke van Enk zelfs vijf verschillende typen, waaronder ook een 'cultureel kulturhus'. In zo'n kulturhus kunnen de lokale instellingen zoals de bibliotheek, een kunstencentrum, de muziekschool, de oudheidskamer of een kunstuitleen de krachten bundelen. Door het samenwonen besparen de kulturhuspartners op beheerskosten, benutten ze elkaars doelgroepen en expertise en bevorderen ze zo de sociale samenhang. Zoals culturele voorzieningen een stad aantrekkelijk maken voor de bewoners, zo heeft de aanwezigheid van een kulturhus een positief effect op de leefbaarheid van kleine kernen.

Dus, inderdaad, een kulturhus kan op het platteland de aanjager zijn van een breed en rijk cultuureducatief aanbod voor jong en oud. In Olst-Wijhe is dat al zo. Daar bevordert de lokale overheid de programmering van het kulturhus op zo’n manier dat de bewoners verzekerd zijn van een aanbod op het gebied van kunst en cultuur. En dat is mooi!

Voor discussie over kulturhusen, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Verder lezen:
- Kennisknooppunt Kulturhusen

- Artikel Binnenlands Bestuur over kulturhusen en multifunctionele centra

'Wat nu kapot wordt gemaakt gaat onherstelbaar verloren'

2011-09-23T08:37:00.002+02:00

'Politici, praat met ons!', zo luidt de dramatische oproep in de krant deze week van acht Nederlandse kunstmusea, uit acht verschillende steden. Daarmee wenden ze zich rechtstreeks tot politiek Den Haag om alsnog te praten over de aangekondigde bezuinigingen op kunst waarvan de musea de dupe dreigen te worden. En dinsdag in NRC: 'Geen reactie op advertentie van musea'......

Al tijden wordt de kunstwereld verweten een gesloten elitaire club te zijn. Kunst begrijpen is immers voorbehouden aan ingewijden en experts, zo is de stelling. Joost Swanborn deed er begin augustus nog een schepje bovenop met zijn stuk in NRC over de ‘potsierlijke vaagtaal’ waarin de kunstwereld via zaalteksten en catalogi ‘uitlegt’ wat een kunstwerk goed maakt. Geen wonder dat veel Nederlanders achter de bezuinigingen op kunst staan, zo stelt Swanborn, want ‘Met prietpraat verdedig je het belang van musea niet’. Swanborn raakt een pijnlijk punt, maar geeft geen volledig beeld. Dat musea allang niet meer enkel voor de ingewijde elite zijn, bewijst Over Passie en Professie, een onderzoek naar honderd jaar museumeducatie. Met de komst van begrijpelijke begeleidende teksten, rondleidingen en onderwijsprogramma's worden musea toegankelijker voor niet-ingewijden.

Dat het ook interactief kan, bewijzen drie recente tentoonstellingen met ruimte voor de interpretatie van de toeschouwer. Bezoekers van het Groninger Museum kunnen online ervaringen delen. Bij binnenkomst krijg je een GM Collector, een sleutelhanger waarmee je online informatie kunt verzamelen over favoriete kunstwerken. Ook kun je in één term je eigen interpretatie van een kunstwerk geven. Op de website van het museum kun je op je persoonlijke pagina de werken die je verzameld hebt nog eens bekijken en er meer over lezen. Zeker zo leuk is het om reacties van anderen te lezen.
Afgelopen voorjaar was er in het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (MuHKA) een expositie van Gillick en Weiner. Deze bestond uit één werk: een linoleumvloer met vlakken en teksten. Bezoekers werden uitgenodigd foto's te maken van hun ervaring. Het succes blijkt uit de vele reacties op Flickr en Facebook. Daar staat een lange lijst met foto's van springende, liggende, dansende en figuren makende mensen. En de tentoonstelling eindigde niet in het museum, maar ging verder in de reacties online.
Een collega was onlangs in Tate Modern in Liverpool. Daar waren de reacties van bezoekers zelfs al verwerkt in de tentoonstelling. Op de muur werden denkbeelden en opvattingen geprojecteerd die bezoekers tijdens hun rondgang door de tentoonstelling op een computer noteerden. Kinderen konden reacties achterlaten op een prikbord waarop het museum dan weer reageerde. Favoriet waren overigens de filmpjes waarin een kunstwerk door bezoekers besproken wordt, zoals dit van een Britse schoolklas, geconfronteerd met werk van Dan Flavin.

Deze voorbeelden laten zien dat musea heus niet elitair en gesloten hoeven te zijn. Musea zijn sexy en vormen een avontuurlijk venster op een complexe en kleurrijke wereld. Een confronterend of speels proces van kijken, denken en verwerken leidt tot nieuwe meningen en tot de uitwisseling van kennis. Daarom alleen al moeten musea blijven.

Voor discussie over al dan niet elitaire of interactieve musea, zie ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Volle kracht vooruit!

2011-09-16T09:23:00.013+02:00

Dit jaar wordt voor mij en heel Cultuurnetwerk Nederland bij uitstek een jaar van vooruitkijken. Vanaf nu immers beginnen we met de bouw van een nieuw instituut voor cultuureducatie én amateurkunst. Op 1 januari 2013, precies twaalf jaar na oprichting, maken wij – net als Kunstfactor – plaats voor dit nieuwe kennisinstituut.
Dit omvormingsproces geeft aanleiding tot allerlei gevoelens. Trots op wat bereikt is. Blijdschap over de landelijke aandacht voor cultuureducatie, waardoor wat is opgebouwd een vervolg kan krijgen. En het plezier verder te kunnen onderzoeken hoe de beleidsterreinen cultuureducatie en amateurkunst elkaar kunnen versterken. Natuurlijk is er ook veel onzeker, voor mij en mijn collega's, omdat het nog lang niet helder is hoe dat nieuwe instituut eruit gaat zien en wie er gaan werken. En dat is ook een belangrijk punt. Ik vind het dan mijn taak om te luisteren, te motiveren, inzicht te geven in wat er gebeurt en gebeuren gaat en mee te laten denken om daarmee zoveel mogelijk duidelijkheid te scheppen.

Het budget en de drie hoofdtaken van het nieuwe instituut staan vast: er is 4,76 miljoen beschikbaar voor professionalisering van de educatiefunctie in de cultuursector en deskundigheidsbevordering in de amateurkunst, voor een informatie- en netwerkfunctie, en voor onderzoek en monitoring. Gezamenlijk werken we deze taken voor het nieuwe kennisinstituut uit. Daar kom ik in deze blogs zeker nog op terug.

Op 1 januari 2011 bestond Cultuurnetwerk tien jaar. We hebben de slingers niet opgehangen omdat er dit jaar met alle bezuinigingen weinig te vieren viel. Wel geven die tien jaar aanleiding tot terug- en vooruitblikken. Vandaar onze interviews met deskundigen uit praktijk, beleid en onderzoek van cultuureducatie. En daaruit komt onder meer naar voren dat cultuureducatie in die tien jaar een vanzelfsprekend, integraal onderdeel geworden is van het aanbod van culturele instellingen. Er is een hechtere samenwerking gegroeid tussen scholen en een aantal culturele instellingen en er zijn structurele kennisnetwerken opgebouwd. Ook is er een goede onderzoeksstructuur ontstaan met een onderzoeksconferentie, een leerstoel en masteropleidingen kunst- en cultuureducatie. Van belang dus om te behouden en op voort te bouwen. Om trots op te zijn!

Er zijn ook prikkels, zoals de bevordering van de kwaliteit van cultuuronderwijs, zowel gezien vanuit de school als de culturele instelling. En de verdere uitwerking van een kennis- en onderzoeksagenda cultuureducatie en amateurkunst, zodat we weten op welke kennisvragen we doorwerken. En een verankering van cultuureducatie in het onderwijscurriculum op alle niveaus. Niet toevallig zaken die ook aan bod kwamen op de conferentie 'Wie doet wat?', waarover mijn blog vorige week ging.
Maar genoeg teruggeblikt, we gaan nu met volle kracht vooruit!

Zie ook:
Subsidieregeling culturele basisinfrastructuur 2013-2016 (afdeling 3.9, pagina 10)
Hoofdlijnenbrief 'Meer dan kwaliteit' (pagina 30-31)
Reactie Cultuurnetwerk Nederland en Kunstfactor

Voor meer reacties op de plannen voor het nieuwe kennisinstituut voor cultuureducatie en amateurkunst, zie het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Wie doet wat?

2011-09-09T09:37:00.003+02:00

Een felle slagregen, helledonder en bliksem, iedereen doornat en tot op het bot verkleumd. En dat in Heilig Landstichting waar we samen met Kunstfactor twee weken geleden het seizoen startten met de werkconferentie 'Wie doet wat?'. Gelukkig is het die dag nog goed gekomen. Zowel met het weer als met de geestdrift van de deelnemers.

Centraal in de discussie stonden de culturele loopbaan en de actieve en reflectieve cultuurdeelname in de levensloop. Hoe geven kinderen, jongeren en volwassenen vorm aan hun cultuurdeelname? Wat hebben zij daarvoor nodig? Maar ook, wie is daarvoor verantwoordelijk en wie zijn erbij betrokken? Je kon goed merken dat iedereen fris van vakantie terug was. Levendig dacht de zaal na over deze complexe vraag, met veel gelach, stevige uithalen en heldere statements.
We spraken over de verantwoordelijkheden van de overheden ten aanzien van de culturele infrastructuur die nodig is om vorm te kunnen geven aan zo'n loopbaan. Over het belang van goed onderwijs in de kunstvakken en over de kwaliteit van cultuureducatie in en buiten de school. En ook natuurlijk over het toezicht op kerndoelen en eindtermen. Hoe zorg je ervoor dat scholen doen wat ze beloven. Bijna alle scholen hebben hun visie op cultuureducatie immers schriftelijk vastgelegd, met beloftes over het vergroten van kennis en vaardigheden op het gebied van kunst en cultuur, over de deelname aan kunst en cultuur buiten school en over talentontwikkeling.

Welk aspect van de culturele loopbaan we ook bespraken, we waren het erover eens dat een (lokale) culturele infrastructuur hard nodig is, niet alleen voor het onderwijs, maar zeker ook voor het leven na de schooltijd. Toch, vaak blijven we in onze eigen beelden steken. We vroegen Erik Lenselink van NOC*NSF dan ook om te vertellen hoe het er in de sportsector aan toe gaat. Anders dan voor de culturele sector wordt de rijkssubsidie voor de sportsector verhoogd. Zijn advies is: zorg dat de hardware (accommodatie), de content (het aanbod) en de software (begeleiding) in balans zijn en dat de financiering daarvan ook helder is. In de sportwereld zijn de accommodaties voor het merendeel de verantwoordelijkheid van de gemeenten, het aanbod is de verantwoordelijkheid van de sportbonden en de begeleiding is een gedeelde verantwoordelijkheid. Zijn analyse van de doorsnee sportieve loopbaan laat voorts zien waar extra inspanningen nodig zijn: bij het tegengaan van uitstroom van sportdeelname onder jongeren (12-18 jaar), voor een sportief aanbod voor jongvolwassenen dat past in hun drukke bestaan met gezin en carrière in opbouw, en om senioren te verlokken te sporten. Verder mag de basis nog steviger en moet elke basisschoolleerling aan sport doen (dat is nu 87%).

En nu wij! Nu zijn wij aan zet om eensgezind werk te maken van de culturele loopbaan van iedereen. Ieder heeft immers het recht om 'vrijelijk deel te nemen aan het culturele leven van de gemeenschap en om te genieten van kunst'. En dat bevorderen wij – nu en straks - graag.

Zie voor reacties ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Leren… toch ook in de zomer?!

2011-07-08T08:42:00.004+02:00

Zo vlak voor mijn vakantie las ik een interessant rapport met als titel Making Summer Count. Er staat in dat kinderen tijdens de grote schoolvakantie kennis en vaardigheden verliezen. Ze vergeten dingen die ze dat jaar op school hebben geleerd. De achterstand in taal en of rekenen neemt met elke zomervakantie toe. Dit treft kinderen uit gezinnen met een laag inkomen het zwaarst. Vooral op het vlak van lezen zijn er grote verschillen. De inzet van leerprogramma's in de vakantie blijkt dit verlies te compenseren. En kan zelfs leiden tot verbetering van prestaties!

Voor een positief effect moeten kinderen wel op regelmatige basis deelnemen en moet het programma van hoge kwaliteit zijn. Groepen moeten kleinschalig zijn en er moet ruimte zijn voor individuele instructie. Ook betrokkenheid van ouders is van groot belang. Het aanbieden van verrijkende recreatieve activiteiten, waaronder cultuureducatie, kan kinderen verleiden tot deelname. Wanneer scholen samenwerken met lokale cultuuraanbieders kan een aantrekkelijk programma worden geboden tegen een acceptabele prijs. Ook in Nederland zie je dit type zomerscholen, onder de noemer van onderwijstijdverlenging. Mooie initiatieven die navolging verdienen.

Hoe staat het met uw eigen 'leerverlies' in de zomervakantie? Om kennis en kunde op peil te houden staat de cultuureducatie in ieder geval niet stil deze zomer. De SKVR organiseert voor de vijfde keer haar Summerschool. Aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten vindt de Summer School Remix Culture plaats. In Vlaanderen wordt een heuse Zomeracademie opgezet. En met het Netwerk Jeugdtheaterscholen wordt er gekampeerd in Frankrijk. Voor ieder wat wils.

Ik wens iedereen alvast een leerrijke zomer toe en meld mij weer in september.

Volop cultuur

2011-07-01T11:15:00.001+02:00

Deze week was het een drukke week met volop cultuur. Het begon maandag met het matte debat in de Tweede Kamer over het cultuurbeleid. Terwijl buitenshuis de energie sidderde, bleef de Kamer keurig overleg voeren in drie termijnen. Met een staatssecretaris die onaangedaan vertelde mee te leven met de ontwikkelingen, en tegelijkertijd volhield het kabinetsbeleid uit te moeten voeren. En ook gisteren binnenskamers weinig emoties, ondanks het feit dat Zijlstra de 29 moties die op de kameragenda stonden, bij voorbaat allemaal ontraadde.

Dinsdag forumlid in een middagconferentie over de provincies en hun cultuurbeleid, georganiseerd door de BMC-Groep. Eigenlijk een vervolg op het bezuinigingsoverleg van maandag, maar dan vanuit de provincies bezien, want die bezuinigen net zo goed - minder of meer - op cultuur. In Zuid-Holland bijvoorbeeld is het echt raak. Het coalitieakkoord meldt dat de provincie van plan is de autonome taken op het gebied van cultuurparticipatie en -educatie geheel af te bouwen. Begrijpelijk dat Margriet Gersie, directeur van Kunstgebouw, zich daar tegen verzet en probeert de gedeputeerde Han Weber op een ander spoor te krijgen. Als de bezuiniging in Zuid-Holland doorgaat kunnen 135.000 leerlingen in kleine gemeenten niet meer genieten van provinciale programma's als Kunstmenu, Kunst in uitvoering en Kunst op school. En daar ga je dan met het sterk ingezette rijksbeleid voor cultuureducatie van onze staatssecretaris. Als de provincies en gemeenten daar geen vervolg aan geven is het de vraag hoe je samen met de scholen het cultuureducatiebeleid het best vorm geeft.

Woensdagmorgen werd eindelijk het convenant getekend tussen het HBO-kunstonderwijs en de sector amateurkunst en kunsteducatie. Daar is al enkele jaren door Kunstfactor en het hoger kunstonderwijs aan gewerkt met als doel de verbinding tussen het onderwijs en de beroepspraktijk te versterken. Een belangrijke stap om de kwaliteit van docenten en artistiek kader te vergroten en meer passend te maken voor het beroepsveld waarin zij straks werken. Ik ga ervan uit dat we in ons nieuwe kennisinstituut aandacht voor dit onderwerp blijven houden, zeker ook omdat het beroepsveld voor kunsteducatie - binnen- en buitenschools - en amateurkunst flink zal veranderen.

Gisteravond de onontkoombare musical van mijn jongste zoon die na de zomer naar het Tilburgse Theresialyceum gaat. Hij had een flinke rol en was er ook al weken mee bezig. En, eindelijk, vond hij naar school gaan leuk!

Cultuureducatie met kwaliteit

2011-06-24T08:54:00.012+02:00

Gisteren vond alweer de vijfde editie van de Conferentie Onderzoek in Cultuureducatie plaats, dit jaar in samenwerking met het lectoraat Kunsteducatie van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. Met deze conferentie biedt Cultuurnetwerk Nederland de diverse groepen onderzoekers in kunst- en cultuureducatie een plek om elkaar te ontmoeten. En geïnteresseerden in het werkveld krijgen de kans kennis te nemen van recent onderzoek.

Het was gisteren een extra feestelijke dag omdat de Max van der Kamp Scriptieprijs voor de beste masterscriptie op het gebied van cultuureducatie voor de tweede maal is uitgereikt. De gelukkige winnaar is Hilde Braet (VU Brussel) met een scriptie over de inzet van fotografie voor educatie. Zij onderzoekt hoe fotografie een bijdrage kan leveren aan emancipatorische processen, weerbaarheid en welbevinden. Volgens de jury 'een originele en overtuigende scriptie, die bruikbaar is voor verschillende groepen en zelfs de potentie heeft het veld anders te laten nadenken!'

Om u een beeld te geven van de veelheid aan onderwerpen die verder aan bod kwamen op deze dag, heb ik, geholpen door de techniek, een kleine tekstanalyse gemaakt van de inhoud van de verschillende sessies. Het resultaat ziet u als beeld hierboven. Wat opvalt, naast de aandacht voor muziek, is de grootte van het woord kwaliteit. En er was gisteren inderdaad veel aandacht voor vakinhoud en kwaliteit. Zo ontwikkelde Bureau Oberon - samen met praktijkexperts - een 'basisset kwaliteitsindicatoren', een theoretisch instrument dat culturele instellingen helpt om de kwaliteit van activiteiten te beoordelen. Ook werd er onderzoek gepresenteerd dat liet zien hoe verschillend leken en experts kwaliteit beoordelen, en was er een sessie over hoe beleid, gericht op duurzame relaties tussen scholen en culturele instellingen, kan bijdragen aan de kwaliteit en verankering van cultuureducatie. En natuurlijk werd er gediscussieerd, bijvoorbeeld over de vraag of de kwaliteit van cultuureducatie eigenlijk te meten is en wat de rol van de onderzoeker is bij het onderzoek hiernaar.

Staatssecretaris Zijlstra, die onlangs een programma Cultuureducatie met kwaliteit aankondigde, heeft dus over belangstelling van onderzoekers voor het onderwerp niets te klagen.

Een deel van de door hem gevraagde onderzoeksagenda cultuureducatie en amateurkunst ligt ook al klaar. Deze is zeker niet alleen belangrijk voor de beleidsontwikkeling, maar juist ook voor de kwaliteit van de kunsteducatiepraktijk op school en daarbuiten. Wij organiseren in december van dit jaar een werkconferentie om de onderzoeksagenda cultuureducatie van 2008 te evalueren. De conferentie is bestemd voor onderzoekers, onderwijsprofessionals, beleidsmakers en opdrachtgevers. Tijdens diezelfde conferentie wordt ook een start gemaakt met het gesprek over de kennisagenda cultuureducatie en amateurkunst voor de periode 2013-2016. Het nieuwe kennisinstituut is al aan het werk!

Zie ook de discussie over het meten en beoordelen van de kwaliteit van cultuureducatie op het Netwerk cultuureducatie op LinekdIn.

Meer dan kwaliteit alleen

2011-06-17T09:08:00.007+02:00

Vrijdag voor Pinksteren stuurde staatssecretaris Zijlstra zijn hoofdlijnenbrief naar de Tweede Kamer. Zaterdag stonden alle kranten er vol mee, en ook dinsdag na Pinksteren werd er nog flink aandacht aan geschonken. Niet alleen waren er heftige reacties op de desastreuze bezuinigingsslag van 200 miljoen maar vooral ook was er wrevel over de vormelijke, onaandoenlijke houding van de boodschapper. De vereniging voor Kunst, Cultuur en Erfgoed, Kunsten 92, roept de regering dan ook op dit cynische, destructieve beleid van de staatssecretaris een halt toe te roepen. Beperk de bezuinigingen, zorg voor een aanvullend en stevig instrumentarium en neem geen onomkeerbare beslissingen alvorens de gevolgen in beeld te hebben gebracht, aldus Kunsten 92.

Naast robuuste kortingen en een flink aantal subsidiestopzettingen is er in Zijlstra's brief 'Meer dan kwaliteit' ook een lichtpuntje te vinden. Tenminste, bezien vanuit het oogpunt van cultuureducatie. Niet eerder immers schonk een beleidsbrief zoveel integrale aandacht aan cultuureducatie. En die ferme regie valt op in een tijd waarin beleidszaken zo makkelijk 'teruggegeven' worden aan de samenleving.
De staatssecretaris rechtvaardigt deze aandacht voor cultuureducatie door te wijzen op het belang hiervan voor de persoonlijke ontwikkeling van kinderen en jongeren en voor de creativiteit van onze samenleving als geheel. Het kabinet wil kinderen en jongeren op het gebied van cultuur een stevig fundament bieden. Voorwaarden daarvoor zijn een goede verankering van cultuureducatie in het onderwijs en aandacht voor cultuureducatie bij alle culturele instellingen, landelijk en lokaal.

Met name in het primair onderwijs zullen scholen geholpen worden bij het concreet invullen van hun cultuureducatie-activiteiten. De Regeling versterking cultuureducatie (de € 10,90 per leerling per jaar) gaat door. En het is de bedoeling dat de Onderwijsinspectie thematisch onderzoek doet naar de plaats en het niveau van cultuureducatie in het onderwijs. Daarnaast moeten alle instellingen die voor rijksfinanciering in aanmerking willen komen in hun aanvraag beschrijven hoe zij met hun activiteiten kinderen en jongeren bereiken. Bovendien komt er landelijk tien miljoen euro per jaar beschikbaar als aanvullend geld voor cultuureducatie voor scholen, leraren en culturele instellingen.

Jammer dat het vooral de basisschoolleerlingen zijn die van dit 'lichtpuntje' profiteren. Een culturele loopbaan voor iedereen veronderstelt ook na de basisschool een grote inzet op cultuureducatie. Dat vraagt om 'meer dan de som', om 'kunst van leven' en om 'meer dan kwaliteit'. En dat vraagt ook om het voortbestaan van de Cultuurkaart, op welke manier dan ook, om de kwaliteit van cultuureducatie voor jongeren in het voortgezet onderwijs te versterken.

Zie ook de discussie over de inzet op cultuureducatie in de beleidsbrief van Zijlstra op het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Cultuurdeelname: gezond voor iedereen

2011-06-10T08:17:00.008+02:00

De regering staat voor de opdracht miljarden te bezuinigen op vrijwel alle beleidsterreinen. Vandaag (10 juni) presenteert staatssecretaris Zijlstra zijn bezuinigingsplannen voor de culturele sector. De vraag is vooral óf en zo ja, hóe de culturele sector deze bezuinigingen zal overleven.
Van het antwoord hangt veel af, want ook nieuw onderzoek toont weer aan dat cultuur voor iedereen van belang is en - meer dan we tot nu toe wisten - bevorderlijk is voor de gezondheid van de mens.
Ik heb op deze plek al vaker geschreven over het belang van cultuureducatie en van de deelname aan kunst en cultuur voor de kwaliteit van leven. We weten bijvoorbeeld dat community arts vitaminen kunnen zijn voor een wijk en dat een gezond cultureel klimaat bevorderlijk is voor de economie van een stad. Ook de ouderenzorg en verzorgingshuizen zetten kunst en cultuur steeds bewuster in om mensen actief en gezond te houden. Culturele activiteiten blijken steeds meer een factor van belang voor onze gezondheid. Het rapport Arts in Healthcare van de Society for the Arts in Healthcare in de USA (2009) noemt ongeveer tachtig onderzoeken, uitgesplitst naar muziek, beeldende kunst, vormgeving, dans, theater en literatuur. De resultaten wijzen allemaal in dezelfde richting: kunst heeft onmiskenbaar een positieve invloed op de genezing en de gezondheid van patiënten. Het herstel verloopt voorspoediger, zowel fysiek, mentaal als emotioneel.

Dat het effect van cultuurdeelname op gezondheid ook meetbaar is, blijkt ook uit een onderzoek onder 50.797 Noren, onlangs gepubliceerd in de peer-reviewed Journal of Epidemiology and Community Health, het officiële blad van de Society for Social Medicine, De resultaten zijn opvallend. Vrouwen blijken tevredener te zijn met hun leven als ze naar sportevenementen en de kerk gaan. Met name sport geeft vrouwen een gezond gevoel. Mannen voelen zich gezonder als ze buiten bezig zijn, fysiek in actie komen en vrijwilligerswerk doen. En … mannen voelen zich ook gezonder als ze aan cultuur doen. Het maakt daarbij niet uit of het om een theatervoorstelling, expositie of concert gaat. 'Mannen blijken op het gebied van gezondheid meer baat te hebben bij verschillende culturele activiteiten dan vrouwen', concludeert Koenraad Cuypers, een van de onderzoekers.

Bij alle te maken beleidskeuzes - nu en in de toekomst - is er nu dus nóg een argument voor het behoud van een gezonde culturele sector: cultuureducatie en cultuurdeelname bevorderen overduidelijk ieders gezondheid.

Zie ook de discussie over het gezondheidsaspect van cultuurdeelname op het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Cultureel ondernemerschap: een antwoord op bezuinigingen?

2011-06-03T08:47:00.007+02:00

Zodra er bezuinigd wordt op cultuur, komt als antwoord daarop de door staatssecretaris Van der Ploeg geïntroduceerde term 'cultureel ondernemerschap' bovendrijven. Ook nu weer in het advies van de Raad voor Cultuur: ondernemerschap en eigen inkomsten als een beoordelingscriterium om in de nieuwe basisinfrastructuur te worden opgenomen.

Maar wat is cultureel ondernemerschap? Het raadsadvies blijft vaag. Hoe culturele instellingen eigen inkomsten moeten verwerven, en hoe dit ondernemerschap zich verhoudt tot de artistieke en sociaal-maatschappelijke taken van de instellingen, komt daarin nauwelijks aan bod. Meer dan tien jaar geleden was cultureel ondernemerschap voor Van der Ploeg een 'open, actieve, publieksgerichte en ondernemende houding', die nodig was om het publieksbereik en de maatschappelijke relevantie te vergroten. En ook Van der Ploeg werd toentertijd verweten hiermee vooral bezuinigingen op het oog te hebben.

Veel lokale instellingen voor kunsteducatie hebben te maken met bezuinigingen. Gemeenten korten de subsidies en verwachten dat instellingen deze financiële tegenslag met cultureel ondernemerschap opvangen. Immers, zo is de redenering, als particuliere kunstdocenten zonder subsidie lessen kunnen geven, waarom zou je centra voor de kunsten dan subsidiëren?

Onlangs hoorde ik Marc Jacobs, de nieuwe directeur van de Bossche Muzerije, op een conferentie van het Fonds voor Cultuurparticipatie. 'Wat doet het ertoe of ik cultureel ondernemer ben?' zei Jacobs. Hij werkt voor een professionele instelling die zich nadrukkelijk positioneert naast particuliere aanbieders. In plaats van zich te profileren als de vierentwintigste aanbieder van pianolessen, richt Jacobs zich op kunstvormen die bij particuliere docenten minder aan bod komen, zoals samenspelvormen en producties die particulieren niet makkelijk kunnen realiseren, en kunsteducatie in het onderwijs. Juist daarom vind ik Jacobs een cultureel ondernemer: hij combineert maatschappelijke taakstellingen met een zakelijke opstelling. Zo bezien, is cultureel ondernemerschap meer dan een antwoord op bezuinigingen: instellingen kunnen hun ideële missie en maatschappelijke taakstelling op een bedrijfsmatige manier invullen met een verantwoorde besteding van publieke middelen.
Om cultureel ondernemerschap aan te moedigen, moeten gemeenten bij de verdeling van subsidies niet alleen kijken naar het aantal cursisten van een instelling voor kunsteducatie, zoals nu nog wel gebeurt, maar ook naar de manier waarop zij hun maatschappelijke taak invullen. En daar hoort dan ook een verruiming bij van mogelijkheden om reserves op te bouwen, zelf het gebouw te exploiteren of commerciële nevenactiviteiten te ondernemen.

Een goed uitgangspunt voor gemeenten en instellingen die hierover samen in gesprek willen gaan is het rapport van Noordman en Stoelhorst uit 2007 over cultureel ondernemerschap bij centra voor de kunsten.

Zie voor reacties ook de discussie over cultureel ondernemerschap op het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

LinkedIn-discussie leidt tot symposium voor alumni

2011-05-27T09:00:00.011+02:00

Bekijk de video in andere formaten. Mijn blogpost eind vorig jaar over de relatie tussen kunstonderwijs en vaardigheden voor de 21ste eeuw, heeft op ons LinkedIn netwerk een interessante discussie uitgelokt. Er kwamen reacties binnen over creatieve competenties, zoals divergent denken, en over vakoverstijgende projectmatige benaderingen, zoals het verbinden van CKV met andere vakken. Ook werd de noodzaak naar voren gebracht dat kunstvakdocenten zelf ook meer 'out of the box' moeten gaan denken.

Heel concreet werd het idee geopperd - en onderschreven - om gezamenlijk een symposium te organiseren om visie en kennis over dit onderwerp te delen. Vertegenwoordigers van enkele docenten- en masteropleidingen, (school)vakverenigingen en Cultuurnetwerk Nederland zijn vervolgens bij elkaar gekomen. Afgesproken is om op 7 oktober 2011, samen met Fontys Hogeschool voor de Kunsten in Tilburg, een symposium te organiseren waarin onderzocht wordt op welke wijze onderwijs in de kunstvakken kan bijdragen aan het verwerven van vaardigheden waarmee jongeren adequaat kunnen functioneren in onze kennismaatschappij. En, het is de bedoeling dat dit eerste symposium een vervolg krijgt!

Doelgroep van het symposium zijn alumni van alle docentopleidingen in de kunstvakken - beeldend, muziek, theater, dans - en de masters kunsteducatie. Deelnemers wisselen met elkaar ervaringen uit over de bijdrage van de kunstvakken aan 21ste eeuwse vaardigheden. Ik heb het dan over internationaal breed gedeelde sleutelvaardigheden als samenwerking, communicatie, nieuwe vormen van geletterdheid, sociale en/of culturele vaardigheden, creativiteit, kritisch denken en probleemoplossend vermogen. Dit zijn weliswaar generieke vaardigheden die bij alle vakken aan bod komen, maar juist het kunstonderwijs biedt veel mogelijkheden om te zorgen dat leerlingen deze competenties ontwikkelen. Welke mogelijkheden daarvoor gebruikt worden – per discipline of juist interdisciplinair – daar ben ik benieuwd naar. Ik kijk er naar uit om hierover met de nieuwe generatie kunstvakdocenten in gesprek te gaan.

Kijk met deze bril op trouwens ook eens naar Pavlov, waarin actrice, regisseur en schrijfster Sanne Vogel onderzoekt waar haar veelzijdige creatieve talent vandaan komt, aangeboren of aangeleerd?

Zie voor reacties ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Peer education, een goed idee?!

2011-05-20T08:54:00.009+02:00

Blikopeners Stedelijk Museum Amsterdam

Peer education is hot. Steeds meer culturele organisaties, musea en ook kunstverenigingen zetten jongeren in om andere jongeren te bereiken. Het uitgangspunt daarbij is dat jongeren eerder iets aannemen van leeftijdgenoten, hun 'peers', dan van - oudere - educatief medewerkers. Soms blijft peer education beperkt tot het realiseren van marketingdoelen: jongeren stellen hun leeftijdgenoten op de hoogte van evenementen en tentoonstellingen. Maar er zijn ook instellingen die jongeren betrekken bij het ontwikkelen en uitvoeren van hun educatieve aanbod.

Een schoolvoorbeeld van peer education is het vaak geroemde project Blikopeners in het Stedelijk Museum. Daar werken jongeren (betaald) als rondleiders en helpen ze bij evenementen en het ontwikkelen en uitvoeren van workshops. Dit heeft voor het museum grote voordelen, aldus Marlous van Gastel van de educatieafdeling van het Stedelijk: 'Jongeren hebben veel te vertellen, maar ook heel veel vragen. Die vragen geven ons frisse inzichten en goede ideeën om een breder publiek te bereiken. En dat is belangrijk, want meer dan ooit moeten musea zich bewust zijn van hun plek in de maatschappij. Wij moeten niet alleen een huis van kunst zijn, maar ook een huis vol ideeën'.

Als je dit leest denk je meteen: waarom heeft niet elke culturele instelling jongeren in dienst? Blijkbaar is er ook een drempel. Deze kan van praktische aard zijn: het vergt tijd om peer educators op te leiden en te begeleiden. Niet iedereen wil en kan deze investering doen. Maar ik vermoed dat er ook nog andere drempels zijn. Laten wij, volwassenen, ons ook niet sneller overtuigen door leeftijdgenoten, onze eigen peers? Oftewel, nemen culturele instellingen de zapgeneratie wel serieus? Ik vermoed dat hier een mentale barrière zit.

Ik ben er een groot voorstander van jongeren bij cultuur en educatie te betrekken. De Maatschappelijke stage die vanaf volgend schooljaar verplicht is, is een prachtige kans voor de culturele en erfgoedsector om jonge mensen in te zetten bij hun educatieve activiteiten en op die manier andere jongeren te bereiken. Volgens mij is het de investering meer dan waard.

Op 26 mei organiseert Diversion, bureau voor maatschappelijke innovatie, een conferentie over peer education. Daar worden voorbeelden gegeven van de samenwerking met jongeren en wordt het boek 'Peer education 2.0, voor de klas op sneakers' gepresenteerd.

Zie voor reacties ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

De kracht van Jeugdtheaterscholen

2011-05-13T21:47:00.012+02:00

Illustratie: Jeugdtheaterhuis Zuid-Holland

De afgelopen vijfentwintig jaar leidde de belangstelling van jongeren om toneel te spelen tot de oprichting van vele jeugdtheaterscholen. Rotterdam kwam in 1985 als eerste met Jeugdtheaterschool Hofplein. In datzelfde jaar startte de Vooropleiding Theater – nu De Noorderlingen – in Groningen en in de herfst van 1989 begon JeugdtheJAterschool in Amsterdam. En dat was nog maar het begin, want volgens de cijfers van de Stichting Netwerk Jeugdtheaterscholen zijn er nu ruim zestig scholen actief. Dat willen ze weten ook, op zaterdag 21 mei, met hun Dag van de Jeugdtheaterscholen.

Het valt op dat jeugdtheaterscholen opgericht zijn en geleid worden door gedreven theatermakers met een grote passie voor overdracht naar kinderen en jongeren. Educatie en participatie lopen dan naadloos in elkaar over: jongeren maken zelf dans- en theatervoorstellingen die nauw aansluiten bij hun eigen belevingswereld. En daar hebben ze ook best wat voor over. Het is heel gebruikelijk dat leerlingen jaren achtereen op de theaterschool zitten en daar het intensieve programma volgen. Opvallend in een tijd waarin veel centra voor de kunsten juist korte cursussen en workshops aanbieden omdat cursisten zich niet voor lange tijd willen binden.

Hoewel de storm van bezuinigingen voor de podiumkunstensector steeds heftiger wordt, gelet ook op het onlangs uitgebrachte advies van de Raad voor Cultuur, lijkt het met de jeugdtheaterscholen tot nu toe alleen maar beter te gaan. Grote Broer in Nijmegen bijvoorbeeld groeit maar door en werkt - zonder reguliere subsidie - zeer ondernemend samen met scholen. Ook Faust in Almere wordt steeds groter zonder structurele subsidie van wie dan ook. Daarnaast is Hofplein een mooi voorbeeld van een jeugdtheaterschool die talentontwikkeling op alle niveaus aanpakt - van enthousiaste liefhebber tot aanstaande professional.

In het advies van de Raad voor Cultuur kom je het woord theaterschool niet tegen. Over de werkwijze van de scholen heeft het advies het echter wel: de Raad vindt 'producties die niet alleen voor maar ook dóór jeugd en jongeren worden gemaakt' een goede manier om jong publiek enthousiast te maken voor de (podium)kunsten. En doordat instellingen aansluiting zoeken bij de jongerencultuur en jongeren actief laten meedoen, ontwikkelt de kunstvorm zichzelf ook.
Om wat meer stabiliteit en continuïteit te waarborgen is toch aanvullende financiering nodig. Dan is het jammer dat nu de subsidie voor succesvolle theaterscholen zoals Rabarber in Den Haag op de tocht komt te staan. Maar als een school bij gemeente of provincie subsidie vraagt zegt men al snel: 'Dat hebben jullie toch niet nodig? Jullie zijn toch die succesvolle cultureel ondernémers?!'

Zie voor reacties ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Naar een paradigma shift

2011-04-29T10:12:00.009+02:00

'Tijd voor een paradigma shift!' Met deze oproep opende Jaap van Luijk, managing partner BMC Groep, vorige week de CultuureducatieBELEIDdag 2011 in Amersfoort. Bezuinigingen dwingen zowel gemeenten, provincies en rijksoverheid als centra voor de kunsten, theaters en musea anders te gaan denken over infrastructuur, educatieve dienstverlening en ondernemerschap. Aan het eind van de dag blikte Van Luijk terug. Enthousiasme en kwaliteit had hij volop gezien onder de aanwezige beleidsmakers op deze dynamische dag, maar voorbeelden van shifts in cultuureducatiebeleid was hij helaas niet tegengekomen.

Hij bezocht waarschijnlijk niet dezelfde sessie als ik, want ik kwam een opmerkelijke aanpak tegen in een van de middagsessies. De Veenendaalse wethouder cultuur, Hans Bouwmeester, vertelde over zijn idee voor een cultureel rugzakje voor iedereen in zijn gemeente. Wat is begonnen als proefballon in een lokaal cultuurdebat, wil Bouwmeester nu in gemeentelijk beleid omzetten. Elk jaar een cultuurvoucher voor elke Veenendaler, die besteed kan worden bij een culturele instelling naar keuze, zoals bibliotheek, museum, muziekschool, theater of volksuniversiteit. Dat is het idee. De instellingen leveren een deel van hun subsidie in om de vouchers te kunnen bekostigen en zien dat weer terug via de voucherinkomsten. En wat niet benut wordt, gaat terug in de gemeentekas. Met de voucher wil de wethouder meer inwoners stimuleren deel te nemen aan kunst en cultuur en daarmee tegelijkertijd cultureel ondernemerschap stimuleren bij culturele instellingen.
Het voorbeeld uit Veenendaal laat zien hoe cultuurinstellingen uitgedaagd en gestimuleerd kunnen worden hun marktaandeel te vergroten. Toch, Ariane Kop, directeur van het Veenendaalse theater De Lampegiet, is niet zo blij met het voornemen van haar wethouder. Zij bracht in de sessie naar voren dat lang niet al het geld besteed zal worden omdat de voucher bij iedereen – van baby tot hoogbejaarde - in de bus valt. Het ingeleverde subsidiebedrag stroomt dan niet in z’n geheel terug naar de instellingen. Bovendien, ook zonder vouchers haalt haar theater met allerlei theateractiviteiten al veel inkomsten uit de markt, wat niet wegneemt dat er daarnaast hoe dan ook subsidie nodig is voor gebouw en personeel.

Hoe je het ook wendt of keert, merkte Van Luijk terecht op in zijn nabeschouwing, er is gewoon minder geld beschikbaar voor alles wat ooit vanzelfsprekend was. Je moet als bestuurder of beleidsmaker dus iets goeds verzinnen om kunst- en cultuureducatie voor iedereen bereikbaar te houden. Dat is de uitdaging waar we voor staan.

Zie voor reacties ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Het beste van twee werelden

2011-04-22T13:25:00.027+02:00

Afgelopen zondag reikte juryvoorzitter Rutger Pontzen - kunstcriticus van de Volkskrant - het Vierkante Ei 2011 uit aan Mattijn Franssen, beeldend amateurkunstenaar. In totaal hadden meer dan tweeduizend amateurkunstenaars zich aangemeld voor deze prijs - officieel de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs voor Amateurs. In zes kunstmusea werden de werken verzameld en na een voorselectie was het geselecteerde werk een week te zien in het Van Abbemuseum. Dit jaar werd de prijsvraag voor de derde keer georganiseerd door de Volkskrant, NTR-Kunststof en Kunstfactor.

De dag na de uitreiking schreef Rutger Pontzen een artikel in de Volkskrant over het Vierkante Ei waarin hij stelt dat amateurkunst steeds meer aandacht krijgt en aan een succesvolle opmars is begonnen. Als voorbeelden noemt hij de tentoonstelling Anoniem gekozen, komende zomer in het Gemeentemuseum Den Haag waarop werk van professionals en amateurs door elkaar wordt tentoongesteld, en het plan van reclamebureau KesselsKramer om meer amateurkunstenaars te betrekken bij programmering van musea, podia en andere kunstinstellingen. De tijd is volgens hem rijp voor dit soort ideeën.'Overal rukken amateurs en hobbyisten op.. Denk aan de talloze tv-programma’s waarin een vakbekwame jury op zoek is naar een nieuw topmodel, master chef of musicalster.' De kloof tussen amateurs en professionals is volgens hem al een tijdje kleiner aan het worden, vooral in wat Pontzen de grote wereld noemt. De wereld van kunst en cultuur loopt daarmee niet voorop. Nu de cultuurwereld meer inkomsten nodig heeft, kiest ze echter voor een minder elitaire benadering, aldus Pontzen. Meer ontvankelijk voor de wensen van de 'normale mens'.

De stelling dat amateurkunstenaars aan een succesvolle opmars zijn begonnen,verdient om meerdere redenen nuancering. De vele tv-talentenshows blijven oppervlakkig en gericht op incidenten, commercie en vermaak. Bovendien exposeren musea en andere kunstpodia al jarenlang werk van amateurs, zonder dat die 'grote wereld' dit oppikt. Waar zijn de krantenknipsels en tv-programma's die vertellen wat het publiek of de recensent ervan vond?

Natuurlijk zijn amateurkunstenaars belangrijk voor de cultuurwereld, en omgekeerd. Zij brengen bijvoorbeeld extra geld in het laatje bij podiumkunsten en musea, want zij gaan twee keer meer naar voorstellingen of tentoonstellingen dan niet-kunstbeoefenaars (SCP 2010; 85). Ook huren amateurkoren of –dansers solisten of professionele orkesten in en komen er bij professionals inkomsten binnen via dans-, muziek- of schildercursussen aan kunstencentra. Amateurs en professionals stimuleren elkaar wederzijds en dat moedigde het Fonds voor Cultuurparticipatie onlangs aan met zijn regeling 'het beste van twee werelden'. Met als doel een meer gelijkwaardige, vanzelfsprekende en duurzame samenwerking tussen professional en amateurkunstenaar. Daar wordt iedereen beter van.

Zie Kunststof TV, uitzending van zondag 17 april 2011, op Uitzending Gemist (vanaf 26'43'')

Nieuwe media en spelen

2011-04-15T09:20:00.005+02:00

Bent u geïnteresseerd in onderzoek? Dan heeft u misschien al gezien wie de keynote spreker is op onze Conferentie Onderzoek in Cultuureducatie. We kozen dit jaar voor Andrew Burn van de University of London. Andrew is hoogleraar media-educatie en gespecialiseerd in nieuwe media-geletterdheid op school. Een onderwerp dat ook valt binnen het domein van het lectoraat kunsteducatie van onze conferentiepartner van dit jaar, de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU).

Twee van mijn medewerkers zochten Burn op in Londen. Zij namen tevens deel aan de door hem georganiseerde conferentie Children's Playground Games and Songs in the New Media Age over een onderzoeksproject naar de invloed van mediacultuur op kinderspel. Het onderzoek was uitgevoerd op twee schoolpleinen door een ongebruikelijke alliantie van wetenschappers op de terreinen folklore en nieuwe media. Onderdeel van het project is een prachtige website van de British Library waar digitaal materiaal verzameld en ontsloten wordt over de spellen die kinderen op speelplaatsen spelen en de liedjes die ze er zingen. Deels ontworpen en geïllustreerd door de onderzochte kinderen zelf.

Dit wordt echter niet het onderwerp waarover Burn op de onderzoeksconferentie spreekt. In een eerder artikel in Cultuur+Educatie vestigde hij de aandacht op esthetiek en creativiteit in media. En daarmee op de meerwaarde van de verbinding van media-educatie met beeldend onderwijs. Een kritische analyse, gecombineerd met artistieke productie, is volgens Burn essentieel voor het ontwikkelen van media-geletterdheid bij jongeren. Hij illustreert zijn theoretisch model van media-geletterdheid met voorbeelden uit zijn eigen onderwijspraktijk en uit praktijken die hij onderzocht. Samen met zijn collega David Buckingham werkt hij momenteel aan een model van leerprogressie op het gebied van media-educatie. Volgens mij ook zeer interessant voor de Nederlandse media-educatiewereld.

Vanaf 18 april kunt u zich inschrijven voor de vijfde editie van de Conferentie Onderzoek in Cultuureducatie, die op donderdag 23 juni wordt gehouden. Ik licht alvast een tipje van de sluier op over de andere onderzoeksthema's: de muziekdocent, leesgedrag, het meten van kwaliteit, en overdracht en actuele kunst.

Meer reacties op het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Cultuurcurriculum 2031

2011-04-07T16:17:00.021+02:00

Je kunt je haast niet meer voorstellen hoe een school in 2011 eruitzag. Kinderen kregen onderwijs dat wij nu als ouderwets beschouwen. Het kwam toen veel voor dat een school zijn lessen aanbood zonder al te veel aandacht voor kunst- en cultuurvakken. Leerlingen kregen enig cultuuronderwijs in de vorm van kortlopende projecten, georganiseerd met de toen nog bestaande culturele instellingen door enthousiaste interne cultuurcoördinatoren of door cultuurcoaches: vakleerkrachten ontbraken!
Het voortgezet onderwijs kon nog wel vertrouwen op de kennis en kunde van kunstvakdocenten en wist zich financieel gesteund door de Cultuurkaart-regeling. Het plan van de onderwijsminister voor betere prestaties voorzag echter niet in de kunstvakken als kernvakken. Het kunst- en cultuuronderwijs leek zich steeds opnieuw te moeten bewijzen.

Dat jaar, in 2011, verscheen ook het rapport van de Algemene Rekenkamer over de Cultuurkaart. Die vond het systeem te complex en administratief te ingewikkeld. En ook de besteding in dat eerste jaar van 70% van de beschikbare middelen was maar net aan, aldus de kamer.
Het rapport bleek een beetje mosterd na de maaltijd. Het verscheen namelijk pas een half jaar ná de aankondiging van het kabinet Rutte I om de kaart af te schaffen. En ook na de discussie in de Tweede Kamer over het behoud ervan.

Dat was toen. Na een roerige periode van veel acties van woedende burgers voor het versterken van kunst en cultuur in de school en tegen onderwijsbezuinigingen, is het brede cultuurcurriculum in het gehele onderwijs ingevoerd. Een belangrijke inspiratiebron was het wereldwijd gedragen Charter of Children's Rights to Art and Culture. In achttien artikelen werd vastgelegd welke rechten kinderen op kunst en cultuur hebben. De kern ervan was: doen, beschouwen en overdenken; van breed naar verdiept; en dat alles met professionaliteit, kwaliteit en continuïteit! Niks bijzonders dus…

De eerste generatie jongeren die vanaf de peuterleeftijd deze brede cultuurleerlijn doorliep, studeert nu in het voorjaar 2031 af. Het langlopend onderzoek naar de leerprestaties van deze groep en de effecten van het curriculum hierop is bijna afgerond. Hoopvol is dat de eerste resultaten in het Pisa-onderzoek zeer positief zijn. En het leuke is dat het Nederlandse model nu opnieuw furore maakt in het buitenland, net als in de eerste jaren van deze eeuw. Regelmatig willen leraren en kunstinstellingen weten hoe het werkt. Nederland vaart weer een unieke koers als gidsland.

Reacties hierop ook op Linked In-Netwerk Cultuureducatie.

How to tango?

2011-04-01T09:21:00.006+02:00

Een regelmatig terugkerend thema op het snijvlak van cultuur en school is de afstemming van vraag en aanbod. Ook vorige week tijdens het werkbezoek met staatssecretaris Zijlstra kwam het weer ter sprake: hoe stem je als culturele instelling je aanbod af op de vraag van scholen? Of, zoals Zijlstra het formuleerde: 'Waarin zit het verschil tussen culturele instellingen die scholen inhoudelijk goed bereiken en instellingen die daar minder goed in slagen?' Dat instellingen de input van het onderwijs nodig hebben om vraag en aanbod bij elkaar te krijgen lijkt voor de hand te liggen, ook al kun je niet voor elke school een apart aanbod maken. Maar, zoals de Engelsen zeggen, 'It takes two to tango', dus het is wel nodig dat scholen weten wat hun vraag is. Gelukkig wordt er de laatste jaren hard gewerkt om leerkrachten wat dat betreft mondiger te maken. Zo zijn er inmiddels bijna 4.000 (!) cultuurcoördinatoren getraind in het basisonderwijs, icc'ers, die steeds beter hun vraag weten te formuleren. Vaak nemen ze deel aan netwerken, al dan niet begeleid door adviseurs van lokale of provinciale instellingen. Daarnaast maken veel culturele instellingen gebruik van klankbordgroepen uit het onderwijs of werken er langdurig mee samen in creatieve partnerschappen zoals in de stad en provincie Utrecht. Andere huren zelfs leerlingen in om hun aanbod mee te ontwikkelen, zoals blijkt uit het hoofdartikel in het laatste Bulletin Cultuur&School. Als er geen duidelijke vraag van scholen komt, heb je als instelling goede oren nodig om te horen waar de vraag precies ligt. En natuurlijk een flinke portie creativiteit om vanuit je eigen kracht en het unieke karakter van je aanbod op deze vraag aan te sluiten. Met goed opgeleide educatoren lukt dat meestal wel, maar voor de kleinere aanbieders is dat lastiger. Natuurlijk is er de BIK-opleiding, die individuele kunstenaars leert om samen met groepsleerkrachten kunstprojecten te bedenken en uit te voeren. En zo zijn er ook scholingsmogelijkheden voor bijvoorbeeld kleinere musea, zoals bij Erfgoed Brabant. Maar het is blijkbaar niet genoeg. Daarom zijn wijzelf bezig met het ontwikkelen van een cursus voor culturele instellingen om hen te leren vooral de kwaliteit van hun aanbod voor het basisonderwijs te versterken. Dat is hard nodig. Want ook al heb je als aanbieder een danspartner uit het onderwijs gevonden, vervolgens rijst de vraag: How to tango?

Volg ook de discussie hierover op Linked In-Netwerk Cultuureducatie.

Zijlstra op bezoek bij de sector cultuureducatie

2011-03-25T15:44:00.017+01:00

Gisteren was het werkbezoek van Halbe Zijlstra een feit. Met een flinke vertegenwoordiging van het cultuureducatieve werkveld ontvingen wij de staatssecretaris van cultuur in de gastvrije Haagse Gelderlandschool. Wij lieten hem daar zien hoe het onderwijs kinderen en jongeren laat kennismaken met kunst, erfgoed en media en wat dat teweeg brengt. Lokale, provinciale en landelijke culturele en ondersteunende instellingen – zoals Kunstgebouw, SKVR en Cultuurnetwerk – presenteerden hun rol hierbij.

Met dit werkbezoek wilden we Halbe Zijlstra laten zien dat de cultuureducatieve infrastructuur een bouwwerk is waarin jarenlang flink is geïnvesteerd. En dat die nodig is om kinderen en jongeren op school – en ook daarbuiten - te helpen bij hun culturele loopbaan. Beleidsmakers, scholen en cultuurinstellingen zijn immers al decennia lang bezig om kunst- en cultuureducatie te verankeren in het onderwijs, van basisschool tot lerarenopleidingen. Daar hoort natuurlijk ook een structurele samenwerking bij tussen school en culturele instellingen. En in veel gevallen ook een kwalitatieve versteviging van het curriculum en de lesinhoud.

Het OCW-programma Cultuur en School stimuleert cultuuronderwijs aan de ruim 1,6 miljoen kinderen op circa 7.500 basisscholen en de 900.000 leerlingen in het voortgezet onderwijs. Cultuurcoaches stimuleren het aanbod van cultuur op brede scholen en vormen een brug naar culturele instellingen. Pabo's en lerarenopleidingen vo bereiden aanstaande docenten voor op hun cultuureducatieve lestaak, verankeren cultuureducatie in hun curriculum en werken samen met culturele instellingen. Basisschoolleerkrachten worden bijgeschoold tot interne cultuurcoördinator (icc'er). Inmiddels zijn bijna 4.000 icc'ers opgeleid, die samen een landelijk netwerk vormen. Centra voor de kunsten, provinciale ondersteunende instellingen en culturele organisaties verzorgen een aanbod voor het onderwijs, al dan niet op maat gemaakt.

De staatssecretaris wees op het risico van versnippering van het cultuurbudget. 'Wat heeft het veld liever, een gericht budget toegespitst op een discipline, bijvoorbeeld muziek of beeldende kunst, of budget voor losse projecten van heel veel verschillende instellingen?' Men was het erover eens dat versnippering onwenselijk is en dat het er om gaat een bepaald niveau van culturele competenties te ontwikkelen bij kinderen. Bovendien werd het aangaan van duurzame 'creative partnerships' tussen een culturele instelling en een school van groot belang gevonden.

Zijlstra voegde daaraan toe dat de focus in het onderwijs – zijn inziens terecht – nadrukkelijker komt te liggen op de resultaten. Maar dat geldt wat hem betreft net zo goed voor de kunstvakken. En creatief bezig zijn kun je volgens hem goed verbinden met taal en rekenen. 'Leraren kunnen en moeten er als team voor zorgen dat leerlingen kennismaken met kunst en cultuur.'
Daarbij merkte Zijlstra wel op dat het ministerie zal moeten zorgen voor prikkels, zodat op alle scholen structureel voldoende tijd, geld en aandacht wordt besteed aan culturele vorming.

Verder wees hij erop dat hij in het nieuwe subsidiestelsel van culturele instellingen eist dat zij beleid hebben op het gebied van cultuureducatie en publieksbereik. 'De vraag is dus hoe ik kan toetsen of culturele instellingen scholen met succes weten te bereiken.'

Zijlstra sloot de discussie af met de opmerking dat het in het onderwijs gaat om het juiste evenwicht tussen autonomie voor de scholen en accountability. Het lastige van cultuureducatie is dat effecten moeilijk meetbaar lijken. Maar het onderwijs móet aan de kerndoelen en eindtermen voldoen en daarover verantwoording afleggen.

Lees hier het volledige verslag van het werkbezoek.

Zie hier een foto-impressie (foto's Antoine Gerrits).

Meer reacties en discussie naar aanleiding van het werkbezoek op Linked In-Netwerk Cultuureducatie.

Onderwijsraad wil geen verschraling onderwijsprogramma

2011-03-18T08:29:00.010+01:00

Naast de kernvakken Nederlands, Engels en wiskunde zijn vier clusters van vakken onmisbaar voor een goede voorbereiding van leerlingen op de samenleving. De kunstvakken horen daar ook bij! Dat is het antwoord van de Onderwijsraad op het Actieplan Beter Presteren van minister Van Bijsterveldt.

De minister vroeg begin december advies aan de Onderwijsraad over de inrichting van het onderwijsprogramma. Zij was er niet tevreden mee dat onze 15-jarige leerlingen, als het gaat om kennis en vaardigheden op het gebied van lezen, wiskunde en science, slechts tot de subtop van de wereld behoren. Nederland, aldus van Bijsterveldt, moet zorgen in de top vijf terecht te komen. Vandaar haar voorstel een plan op te stellen om het onderwijs te hervormen. In dit Actieplan Beter Presteren komt in de basisscholen nog meer nadruk op de kernvakken taal en rekenen en in het voortgezet onderwijs op Nederlands, Engels, wiskunde en science. Voor deze kernvakken wil zij een substantieel deel van de onderwijstijd reserveren – bijvoorbeeld de helft of twee derde. Dit gaat dan ten koste van andere vakken zoals de kunstvakken. Dat onze leerlingen - na die uit Finland - het hoogst scoren van alle Europese landen, is voor de minister niet voldoende!

Als reactie op het Actieplan, stuurden wij samen met kunstvakverenigingen, lerarenopleidingen, Masters Kunsteducatie en cultuurprofielscholen een brief aan de Onderwijsraad. In vier alinea's onderbouwden wij dat kunstvakken van voorwaardelijk belang zijn voor een kenniseconomie; én voor een evenwichtige vorming van leerlingen; dat kunstvakken kwalificeren en socialiseren en dat kunstvakken de prestaties bevorderen. Concluderend schreven we dat het onderwijs in de kunsten een conditio sine qua non is voor het aanleren van 21^ste eeuwse vaardigheden zoals kritisch en interdisciplinair denken, samenwerken en allerlei vormen van geletterdheid.

Eind februari kwam het advies van de Onderwijsraad. In het voortgezet onderwijs doen jongeren een brede kennisbasis op en worden zij gevormd om in persoonlijk en maatschappelijk opzicht optimaal te functioneren. De minister moet zich, aldus de Raad, dan ook richten op goed onderwijs in de volle breedte. Daar past een hoge professionaliteit bij van leraren. De Raad wil nascholing over vakinhoud, vakdidactiek en leerprocessen van leerlingen verplicht maken. Voor de kernvakken – en daar hoort science niet bij - is volgens de Raad minstens een derde van de onderwijstijd nodig. Twee derde van de tijd wordt dan besteed aan de vier vakkenclusters, waaronder 'sociaal-culturele vakken'.

Interessant 'detail' in dit verband: landen die hoge leerprestaties behalen besteden in hun onderwijs nadrukkelijk aandacht aan vaardigheden zoals probleemoplossend vermogen en creatief denken. Vaardigheden die ook in de kunstvakken flink aan bod komen!

Zie voor reacties en discussie over advies Onderwijsraad ook het Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn.

Bliv frivillig, og gør en forskel!

2011-03-10T17:25:00.007+01:00

Bliv frivillig, og gør en forskel! is de slogan van het Europese jaar van de vrijwilliger in het Deens. En in het Frans is die: 'Changez les choses: devenez bénévole!' Wij zeggen: 'Vrijwilligers maken het verschil'. Volgens de cijfers van het CBS is een op de vijf Nederlanders actief als vrijwilliger. Het gaat in 2011 niet meer alleen om de mantelzorger of de lijnentrekker; je vindt vrijwilligers net zo goed in de amateurkunstensector, in een museum of in een andere culturele instelling.

De vrijwilliger maakt het verschil! Zonder vrijwilligers zou er een heleboel niet meer gebeuren. Lucas Meijs – hoogleraar vrijwilligerswerk aan de Rotterdam school of Management - rekende uit dat alle vrijwilligers in Nederland goed zijn voor 560.000 voltijdsbanen: een economische waarde tussen de 5 en 20 miljard euro! Vrijwilligers zijn ook waardevol voor de sociale cohesie in buurt en wijk, voor een soepel verloop van voorleesuren in de bibliotheek, voor het organisatiewerk van amateurkunstverenigingen, voor kunstschooldagen of rondleidingen in het museum.

Veel culturele instellingen, zoals kleinere theaters, poppodia, musea en filmhuizen, kunnen niet zonder de inzet van vrijwilligers. Ook individuele kunstenaars maken gebruik van deze groep. Vaak zijn vrijwilligers volwassenen tussen de 45 en 55 jaar en meestal zijn ze 65 en ouder. In de erfgoedsector bijvoorbeeld is driekwart ouder dan 60 jaar. Het werven van jongere vrijwilligers is een probleem, ook al worden er genoeg pogingen gedaan om jongeren aan te trekken. De amateurkunstensector kampt met een tekort aan vrijwilligers. Vooral in de disciplines beeldende kunst en instrumentale muziek wordt dit gevoeld.
Een bijzonder voorbeeld van een geslaagd vrijwilligersproject is de 11 Kernenopera van Dario Fo. Met meer dan 1.500 vrijwilligers van alle leeftijden maakte Dario Fo in twaalf maanden tijd elf opera's voor het Westland. En dit is slechts één voorbeeld.
Op de ranglijst van populair vrijwilligerswerk staat kunst en cultuur op plaats 7, de sportvereniging al jaren op nummer 1. Ik denk dat vrijwilligerswerk voor kunst en cultuur een stijger met stip is en als gevolg van het huidige overheidsbeleid misschien wel snel op nummer 1 terecht zal komen.

De grootste vrijwilligersactie van Nederland is NL DOET. Op 18 en 19 maart 2011 kan iedereen de handen uit de mouwen te steken. Een leuk voorbeeld is werken voor het afvalmuseum in Utrecht.

Zie discussie over vrijwilligerswerk en cultuureducatie op LinkedIn - Netwerk Cultuureducatie.

Your art education could have been here

2011-03-04T08:58:00.013+01:00

Kunstenaar Royalsteez is onder het motto 'Your art could have been here' bovenstaande poster-plak-actie gestart. Hij zegt: 'Er wordt teveel gepraat, gewacht en nagedacht. We schreeuwen een keer en dan valt het stil. We moeten laten zien wat we kunnen, want kansen krijg je niet, die moet je creëren. Pas dan word je gezien en dat is toch wat we uiteindelijk willen?' Een houding, die het huidige kabinet waarschijnlijk zeer aanspreekt.

Staatssecretaris Zijlstra wil, net als Van der Ploeg indertijd, de culturele sector minder afhankelijk maken van overheidssubsidies en ruimte scheppen voor cultureel ondernemerschap. De professionele cultuursector kent al een aantal goede voorbeelden van instellingen die zoeken naar nieuwe geldstromen. Zo is het Amsterdams Fonds voor de Kunst een online platform voor crowdfunding gestart waarop wij als publiek kunstenaars en kunstinstellingen financieel kunnen ondersteunen om hun projecten te realiseren.

En cultureel ondernemerschap in de kunsteducatie, hoe staat het daarmee? Zijn educatieve instellingen zoals centra voor de kunsten en muziekscholen in staat te reageren op de gemeentelijke bezuinigingen op kunst en cultuur en op maatschappelijke ontwikkelingen? Door het wegvallen van subsidies staan deze instellingen niet alleen financieel onder druk, ook hebben zij te maken met concurrentie van talloze nieuwe vormen van vrijetijdsbesteding en met klanten die steeds veeleisender worden. Alle reden dus voor de sector om in te zetten op ondernemerschap en innovatie. Daarbij denk ik aan nieuwe organisatievormen, financieringsmodellen of samenwerkingspartners en een sterkere inzet op communicatie- en marketingstrategieën. Ook is het belangrijk om vanuit de behoefte van de consument nieuwe producten en diensten (waaronder digitaal aanbod) te ontwikkelen en te werken aan het bereiken van nieuwe doelgroepen.

Als u de agenda op cultuurnetwerk.nl bijhoudt heeft u een groot aantal bijeenkomsten met als thema 'cultureel ondernemerschap' voorbij zien komen. En er zijn er meer op komst. Op donderdag 17 maart organiseert EDU-ART een studiedag over cultureel ondernemerschap in relatie tot het onderwijs. En op dinsdag 22 maart organiseren hoogleraren Klamer en Langeveld van de Erasmus Universiteit samen met studenten een symposium over alternatieve, creatieve financieringsmodellen voor cultuur en kunst. Doe er uw voordeel mee!

Zie ook de reacties hierop op LinkedIn - Netwerk Cultuureducatie.

En de gemeenten? Wat kunnen zij doen?

2011-02-24T14:52:00.006+01:00

Laatst had ik het over het rijksbeleid voor cultuureducatie en over de provinciale ondersteuning daarvoor. Marijke Edel reageerde hierop via LinkedIn. Volgens haar is cultuureducatie niet zozeer afhankelijk van wat er op landelijk niveau bedacht wordt, maar gaat het allereerst om de visie van de gemeente op cultuur en cultuureducatie. En natuurlijk om het beleid dat uit deze visie voortvloeit. De gemeente staat het dichtst bij de burger en is daarom de belangrijkste speler in het veld van kunst, cultuur en educatie. Centraal staat dus vooral de vraag:

Hoe kan een gemeente haar cultuureducatiebeleid op een effectieve en efficiënte manier vormgeven?

Over deze vraag spraken we enkele weken geleden met een aantal gemeenteambtenaren, en dan vooral toegespitst op de basisschool. De ambtenaren voelden zich verantwoordelijk voor het stimuleren van cultuureducatie op school. Dat stemde op zich positief, maar hoe doe je dat?

Uit de discussie kwamen allerhande suggesties naar voren, die in verschillende gemeenten al realiteit zijn. Je kunt cultuurcoördinatoren (icc'ers) op scholen faciliteren, door bijvoorbeeld een icc-cursus of uren te vergoeden. Je kunt de culturele instellingen extra budget geven om daarmee de samenwerking met scholen te stimuleren of het kunstaanbod te faciliteren. Of je stelt een bemiddelaar aan, die de cultuurcoördinatoren werk uit handen neemt en vraag en aanbod bij elkaar brengt. Wat ook werkt is het benoemen van een cultuurcoach om de kunstvakinhoud te laten verzorgen.
Er is niet één manier, zo blijkt. Het is afhankelijk van de plaatselijke situatie. Wat natuurlijk altijd goed is, is met de scholen te praten. Dan weet je welke wensen en behoeften er leven. En wat je in ieder geval niet kunt doen, is scholen verplichten een kunst- of cultuuraanbod af te nemen. De overheid mag zich immers volgens de grondwet (artikel 23) niet bemoeien met de inhoud van het onderwijs. Op grond van dit artikel doen bijvoorbeeld niet alle bijzondere scholen mee aan een kunstmenu omdat het aanbod niet aansluit bij hun geloofsovertuiging of onderwijskundige visie.

Op 21 april praten we verder met ambtenaren op de CultuureducatieBELEIDdag. Tegen die tijd weten we hopelijk ook wat meer over het vervolg van de Regeling Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs, want dat die voor de binnenschoolse cultuureducatie van groot belang is moge duidelijk zijn.

Zie ook de discussie over dit thema op LinkedIn - Netwerk Cultuureducatie.

Een provinciale stem voor kunst, cultuur en educatie

2011-02-17T17:03:00.013+01:00

Als het over cultuureducatie en cultuurparticipatie gaat, zou je zeggen dat er bij de komende Provinciale Statenverkiezingen nauwelijks iemand te vinden is die het belang daarvan niet inziet. Zowel kabinet als oppositie zien dit als een belangrijk speerpunt van cultuurbeleid. Toch, via de online verkiezingswijzer – publiek.nl - voor de Provinciale Staten op 2 maart, zag ik dat er grote verschillen in cultuurbeleid zijn tussen politieke partijen én tussen de provincies. Zo'n verkiezingswijzer is dan wel handig om te zien wat je eigen provincie 'bijdraagt' aan de slordige 1 miljard euro die in Nederland op cultuur bezuinigd lijkt te gaan worden.

Provincies hebben belangrijke taken op het gebied van de culturele infrastructuur, kunsten, erfgoed, media én de - bevordering van – deelname aan cultuur. Toch, behalve Zuid Holland, Overijssel, Flevoland en Limburg, zeggen de meeste provincies te gaan bezuinigen op kunst en cultuur. Deze bezuinigingen gaan vaak gepaard met een kerntakendiscussie. Daarin wordt teruggegrepen op het bestuursakkoord tussen provincies en de Rijksoverheid waarin staat dat alleen monumentenzorg en een culturele infrastructuur provinciale taken zijn. Gelukkig gaat het in deze discussie niet over de infrastructuur voor kunst- en cultuureducatie. Daarvoor zijn de rollen, functies en taken landelijk, gemeentelijk én provinciaal vooralsnog duidelijk in balans.

Dé uitvoerders van een provinciale en regionale cultuureducatieve infrastructuur zijn de provinciale ondersteunende instellingen, verenigd in de Raad van twaalf. Deze vertalen provinciale ontwikkelingen naar de regionale en lokale situatie en tillen lokale initiatieven naar een regionale of boven-regionale schaal. Vooral de middelgrote en kleinere gemeenten hebben baat bij deze regionale ondersteuning. Als die wegvalt, gaat bijvoorbeeld veel expertise over het culturele aanbod en de geschiktheid hiervan voor het onderwijs verloren. Ook komen ontwikkeling, vernieuwing en samenwerking tussen onderwijs en cultuur moeilijker tot stand.

Bij vergaande bezuinigingen bestaat het risico dat de provinciale rol in cultuur niet langer wordt beschouwd als kerntaak, dat er vervolgens veel minder inkomsten uit 'de markt' komen en er dus minder terugstroomt naar de culturele sector. Dit alles wordt nog versterkt als de cultuurkaart ophoudt te bestaan, als het basisonderwijs geen geld voor cultuureducatie meer krijgt en er dus voor culturele instellingen ook vanuit die hoek steeds minder inkomsten binnenkomen.

Welke keuzes maken de partijen in uw provincie? U kunt het provinciale beleid nog beïnvloeden door op 2 maart voor kunst, cultuur en educatie te kiezen.

www.publiek.nl
Zicht op…. provinciale instellingen cultuureducatie
www.raadvantwaalf.nl
www.nadeschreeuwnudestem.nl

Zie ook de discussie over dit thema op LinkedIn - Netwerk Cultuureducatie
.

Kunst- en cultuurvakken: vast onderdeel van het schoolcurriculum!

2011-02-11T09:06:00.008+01:00

Sinds december 2010 heeft staatssecretaris Halbe Zijlstra al drie keer*) verklaard hoe belangrijk hij het vindt om alle kinderen actief in aanraking te brengen met cultuur. In zijn beleid richt hij zich dan ook op de culturele ontwikkeling van leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs én hun leraren. Hiermee biedt hij kinderen kansen om competenties te verwerven die de minister van onderwijs hen lijkt te onthouden. Zij wil immers extra aandacht voor taal en rekenen in het basisonderwijs, en voor Nederlands, Engels, wiskunde en Sciences in het voortgezet onderwijs. Alleen op die manier, zo betoogt zij, kan Nederland tot de top vijf van kenniseconomieën gaan behoren. Zij vraagt de Onderwijsraad om hierover te adviseren.

Zoals ik eerder zei kunnen kinderen juist via kunstonderwijs allerlei vaardigheden verwerven die buiten school in een competitieve kenniseconomie van levens(lang)belang zijn. Er reageerden heel wat mensen en organisaties op deze blog. Daarom bespreken we vandaag, samen met deze mensen, hoe en waar we een bredere discussie over dit onderwerp kunnen organiseren. Verder schrijven we de Onderwijsraad een brief om duidelijk te maken dat de kunstvakken wel degelijk een belangrijk onderdeel zijn van het onderwijs. Ook deze vakken bereiden leerlingen voor op een volwaardige deelname aan de maatschappij en kwalificeren hen voor allerlei vervolgstudies. Dus ook voor de kunstvakken moet voldoende onderwijstijd worden gereserveerd. Een keuze voor slechts twee bredere uitstroomprofielen (alfa en bèta), zoals de minister voorstelt, doet te weinig recht aan het belang van de kunstvakken.

Onlangs organiseerden wij ook een discussiemiddag over het onderzoeksproject Cultuur in de Spiegel. Kern van cultuuronderwijs, volgens dit project, is het menselijk vermogen een cultureel zelfbewustzijn te ontwikkelen. Deze visie vormt het uitgangspunt voor de ontwikkeling van een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs. De zaal vroeg zich enigszins misnoegd af hoe deze algemene opvatting van cultuuronderwijs zich verhoudt tot vakspecifieke benaderingen. Concreter: wat gebeurt er met geschiedenis en de kunstvakken als ze onderdeel worden van een algemene leerlijn cultuuronderwijs? Is het niet juist belangrijk ook doelen en vaardigheden uit te werken voor de deelterreinen kunst-, erfgoed- en mediaonderwijs?

Wat de uitkomsten van Cultuur in de Spiegel in 2012 ook zullen zijn, de staatssecretaris maakt gelukkig in een door hem ondertekende brief aan de Cultuurprofielscholen duidelijk dat de cultuurvakken voor hem een vast onderdeel vormen van het schoolcurriculum. Op die manier, zo vervolgt hij, is cultuur in het onderwijs stevig verankerd. Hij voelt er blijkbaar niets voor om daar verandering in te brengen.

*) Zijlstra over belang van cultuur in onderwijs:
Brief Zijlstra uitgangspunten Cultuurbeleid
Adviesaanvraag Cultuurbeleid (van Zijlstra aan Raad voor Cultuur)
Reactie Zijlstra op Denk Einstein

En verder:
Leerlijn cultuur VO
Leerlijn cultuur PO

Propaganda voor de beeldbank

2011-02-04T10:35:00.015+01:00

Het was mij tot nu toe ontgaan, maar onze vorige minister-president heeft in 2010 aangekondigd op termijn afscheid te nemen van het label Postbus 51 voor publiekscampagnes van de Rijksoverheid. Jammer, want net als de SIRE-spotjes zorgen die van Postbus 51 vaak voor een herkenbaar, tot nadenken stemmend moment tijdens het commerciële geweld van de overige adverteerders op televisie.

Ik was dan ook blij toen ik hoorde dat Beeld en Geluid het afgelopen jaar honderden Postbus 51-spotjes heeft gedigitaliseerd in het kader van het project Beelden voor de Toekomst. Het is echt leuk om te grasduinen door alle voorlichtingscampagnes die de overheid tussen 1969 en 2007 uitzond. Een feest van herkenning. Maar dat niet alleen, de collectie schetst een tijdsbeeld, vertelt over onze cultuur en laat ontwikkelingen in de samenleving zien; ontwikkelingen, waar je ook met kritische blik naar kunt kijken.
Omdat Postbus 51 - straks - deel uitmaakt van ons audiovisuele cultureel erfgoed is het goed dat dit alles digitaal bewaard wordt én gebruikt kan worden als lesmateriaal voor de basisschool en het voortgezet onderwijs. Inmiddels staat er een steeds groter aantal beeldbanken online waar docenten en leerlingen uit kunnen putten voor informatie, illustraties en inspiratie. De grootste, met ruim 400.000 historische beeldbronnen, vormt zelfs een waar geheugen van Nederland.

Wie meer wil weten over de inzet van digitaal erfgoed in educatieve activiteiten kan de videopresentaties – waaronder een keynote van mezelf - bekijken van de Conferentie Digitaal Erfgoed 2010. En wie trouwens wel geïnteresseerd is in commerciële reclameklassiekers kan tot en met 27 februari zijn hart ophalen in de Beurs van Berlage. Of een virtuele reis maken door 150 jaar reclame.

Postbus 51-spotjes verwerkt tot lesmateriaal.

For all the kids watching at home

2011-01-28T09:33:00.010+01:00

Wie kent Robocop nog? Uit welke film komt het citaat: 'I'll be back'? En wie heeft zich weleens voorgesteld met: 'Bond. James Bond', compleet met het typerende gebaar? De film Robocop is uit 1987 en de citaten komen uit The Terminator (1984) en Dr. No (1962). De films zijn al wat ouder, maar de beelden en acties staan nog steeds helder op mijn netvlies. De kracht van bewegend beeld en de rol van de film als een populair medium zijn enorm, dat is duidelijk, maar waar ontmoeten film en onderwijs elkaar?

Deze week stond bol van nieuws over filmeducatie en media-educatie. Woensdag begon het Filmfestival in Rotterdam met een educatief programma voor het onderwijs. Daarbij wordt zelfs aan de kleinste kinderen gedacht met het Not Kidding programma. Op de NOT lanceerde EYE Film Instituut Nederland de Doorlopende Leerlijn Mediawijsheid, ontwikkeld voor kinderen vanaf groep 1 tot en met de laatste klassen van het voortgezet onderwijs. Ook reikte EYE deze week de Filmeducatieprijzen 2010 uit aan Filmhuis Rialto, Stichting BROET, Cinekid, Christelijk Gymnasium samen met Filmtheater ’t Hoogt (Utrecht) en DUS media & design.

Filmeducatie en media- educatie in relatie tot mediawijsheid, daar heeft het onderwijs tegenwoordig beslist oog voor. Wij publiceerden onlangs in de reeks Zicht op… het themanummer over filmeducatie. Hierin zet Brit Thomassen van EYE in een uitgebreid artikel een aantal belangrijke elementen van filmeducatie op een rij. In het onderwijs kan film als didactisch middel worden ingezet en Brit noemt als voorbeelden de film als historische bron of als een onderdeel binnen de kunstvakken. Filmeducatie als leerstrategie biedt ook een opstap naar praktische toepassingen waarmee leerlingen inzicht ontwikkelen in hun mediagebruik – en dus mediawijs worden. Uit dit alles blijkt dat media-educatie en kunsteducatie elkaar steeds dichter lijken te naderen. En in Cultuur+Educatie nummer 26 over Media+Kunst+Educatie schetsen vijf deskundigen wat deze ontwikkeling betekent voor het onderwijs.

Hoe groot de impact van film ook is, filmeducatie is niet speciaal bedoeld om te zorgen dat leerlingen later op het juiste moment met succes het juiste filmcitaat gebruiken. Een belangrijk aspect is wel het creatief gebruik van en kritische reflectie op dit medium. En dan is het antwoord 'Stay out of trouble' op de vraag 'Any special message for all the kids watching at home?' lang niet altijd op zijn plaats.

Beroemde citaten uit films
Tips filmeducatie voor bioscopen en filmtheaters op Cultuurplein
Werken met Film PO op Cultuurplein
Werken met Film VO op Cultuurplein
Media-educatie PO op Cultuurplein
Media-educatie vmbo op Cultuurplein

I feel good!

2011-01-21T09:30:00.007+01:00

Als ik onderzoeken lees die mijn eigen, soms nog onbewuste ideeën of opvattingen bevestigen of ontkennen, ben ik gelijk geboeid. Vooral onderzoekmethodes die gebruikt worden om antwoorden te vinden op de meest simpele en ogenschijnlijk nutteloze vragen, kunnen mij lang bezighouden. Interessant hoe dit soort onderzoek een verklaring geeft voor iets dat we eigenlijk allemaal al wisten, of het tegenovergestelde aantoont van iets dat we met z’n allen jarenlang voor waar hebben gehouden. Afgelopen week las ik weer een paar onderzoeken over een interessant onderwerp: jezelf goed voelen. Niets lijkt tegenwoordig belangrijker dan dat.

Geld (hebben) maakt gelukkig, blijkt uit allerlei onderzoek. Geld weggeven ook (Dat geeft weer hoop in deze tijden van financiële zorgen om kunst en cultuur!). Ook chocola maakt gelukkig, en gezond, maar dat wisten we allang. Hetzelfde blijkt te gelden voor muziek. Onderzoek laat zien dat luisteren naar je favoriete muziek zorgt voor aanmaak van extra dopamine, een drug die invloed heeft op je gevoel van blijdschap, genot en welbevinden. Hoera! We wisten zelf al dat muziek ons blij maakte, nu weten we ook hoe dat komt. Ongestoord genieten dus. En sport? Maakt sporten ook gelukkig en gezond? Helaas blijkt uit recent onderzoek dat dat niet altijd het geval is. Of je je door te sporten beter gaat voelen is voor een belangrijk deel afhankelijk van je genen. Wat dat betreft is het niet eerlijk verdeeld in deze wereld. Want of je nou veel sport of niet, je voelt je er pas goed door als je daar aanleg voor hebt. Het goede nieuws is dat genieten van je lievelingsmuziek voor iedereen is weggelegd en niet afhankelijk is van je DNA.

Het is duidelijk. Sporten op muziek, terwijl je chocola eet en geld uitdeelt is helemaal het einde. Daarom kregen alle collega's van Cultuurnetwerk Nederland een iPod cadeau ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van ons expertisecentrum. Zo'n kleintje, dat je aan je shirt kunt klemmen als je er mee gaat sporten. Kijken of het werkt.

Mecenas: leren geven aan én om kunst en cultuur

2011-01-07T09:00:00.008+01:00

C.Ph.E. Bach begeleidt de fluitspelende Frederik de Grote. ('Fluitconcert in Sanssouci'- Adolph von Menzel).

Een mecenas is iemand die kunst en cultuur beschermt. Naamgever is Gaius Cilnius Maecenas (70-8 voor Christus), een beroemd vermogend Romeins kunstbeschermer die diende onder keizer Augustus. De eerste mecenas in de geschiedenis zogezegd. Opmerkelijk is dat het mecenaat - de particuliere steun van welgestelde burgers of organisaties - tegenwoordig direct geplaatst wordt tegenover overheidssteun. Dit terwijl de naamgever een belangrijk (cultuur)politiek figuur was. En ook andere mecenassen na hem - zoals de Florentijnse Dei Medici of de Pruisische koning Frederik de Grote – waren behalve vermogend ook machtig.
Mecenaat en overheid gingen dus vaak juist samen. Het ging mecenassen niet alleen om financiële begunstiging, maar ook om 'bescherming' en stimulering.

Stimulering van de deelname aan kunst en cultuur met gemeenschapsgeld is vanzelfsprekend. Net zo goed als dit bijvoorbeeld voor deelname aan onderwijs en sport geldt. Nu de hedendaagse politieke machthebbers deze vanzelfsprekendheid hebben doorbroken, groeit hun belangstelling voor mecenaat, zij het in enge zin: particuliere financiering van de kunsten.
De historische voorbeelden van mecenaat laten echter zien dat de mecenas een (aanzienlijk) deel van zijn vermogen schènkt vanuit een visie op de waarde van kunst en cultuur voor de héle samenleving. En dat een effectief mecenaat een samenspel van publieke en private krachten veronderstelt, vanuit een gedeelde visie op het maatschappelijk belang van kunst en cultuur.

Kunst en cultuur lijken nu primair overgeleverd te worden aan de wetten van de markt. Ik vind het zinvoller de samenleving - met zijn rijke en minder rijke burgers - nauw te betrekken bij het kunst- en cultuurbeleid van overheden. In mijn visie moeten overheden zich blijvend committeren aan het belang van kunst en cultuur en het scheppen van gunstige randvoorwaarden voor een bloeiend kunst- en cultuurklimaat. Zoals: een goede infrastructuur (al dan niet met behulp van private geldschieters) en het stimuleren van de deelname aan kunst en cultuur.

En hoe kan dat beter dan via onderwijs en educatie: zo betrek je alle lagen van de bevolking van jongs af aan bij kunst en cultuur, zorg je voor een gedeelde culturele bagage en vormende ervaringen die bijdragen aan een levenslange belangstelling en betrokkenheid. Dan zullen ook in de toekomst mecenassen blijven opstaan.

Op 10 januari 2011 organiseert Cultuur-ondernemen een workshop 'Particuliere fondsenwerving: het 8 stappenplan'.
Op 11 januari organiseert Kunsten'92 de discussiebijeenkomst 'Mecenaat en sponsoring: mogelijkheden en beperkingen' MC Theater - 16.00 - 17.45

Staatssecretaris Halbe Zijlstra neemt onze uitnodiging aan!

2010-12-23T10:46:00.011+01:00

Op 15 oktober, één dag na zijn benoeming tot staatssecretaris voor cultuur, nodigde ik Halbe Zijlstra uit voor een kennismaking met ons werkveld. En om dat voor te bereiden kwam een groot aantal enthousiaste mensen in Utrecht bij Cultuurnetwerk Nederland bij elkaar .
In zijn beleid gaat het Zijlstra om één ding: de kwaliteit. Iedereen moet volgens hem een kans krijgen, zonder dat iedereen per se hetzelfde niveau hoeft te bereiken. En dat, schreven we hem, geldt ook kinderen en jongeren als het gaat om actieve deelname aan kunst en cultuur. Hoe wij jonge mensen die kansen kunnen bieden en waarom het belangrijk is daar zo vroeg mogelijk mee te beginnen, willen wij aan onze staatssecretaris laten zien.

Gisteren hoorde ik van mijn contactpersoon bij het ministerie van OCW dat de staatssecretaris met plezier ingaat op onze brief van 4 november. Hij heeft wel wat minder tijd dan wij voorstelden, maar in zijn agenda is voor komend jaar maart rekening gehouden met deze afspraak. We spreken ergens tussen Den Haag en Utrecht met hem af en laten hem dan voorbeelden zien en beleven van kunst en cultuur op en rondom de school.

Rekening houdend met onze eerdere ideeën stel ik me zo voor dat we hem op een of meer scholen een beeld geven van activiteiten die daar georganiseerd worden – of al georganiseerd zijn - op het terrein van kunst- en cultuureducatie. Dat betekent dat we gewoon laten zien wat kinderen en jongeren leren, wat de scholen aan kunst en cultuur doen, (leerkrachten, vakdocenten, ICC'ers en cultuurcoördinatoren), waarom ze dat doen, en met wie zij hiervoor samenwerken, zoals kunst- en cultuurinstellingen, kunstenaars, BIK'ers, combinatiefunctionarissen, centra voor de kunsten, provinciaal ondersteunende instellingen, lerarenopleidingen en de lokale overheid. Dit moet natuurlijk verder uitgewerkt worden, en het kan aangevuld en toegelicht worden met bijdragen uit andere delen van het land.

Mocht je al meer ideeën hebben, reageer dan op LinkedIn in de groep netwerk cultuureducatie, dan kunnen we daar alvast rekening mee houden. En: mooie feestdagen, een goede jaarwisseling, en een moedig en creatief nieuw jaar!

Zie voor reacties op en discussie over toezegging werkbezoek staatssecretaris op LinkedIn-Netwerk Cultuureducatie.

Onderwijs in de kunsten als sleutel voor 21ste eeuwse vaardigheden

2010-12-17T08:44:00.010+01:00

De door minister Van Bijsterveldt aangekondigde onderwijshervorming in het voortgezet onderwijs sluit volgens haar aan bij de ambitie van het kabinet om Nederland te brengen naar de top vijf van kenniseconomieën in de wereld. En een succesvolle kenniseconomie kenmerkt zich volgens de minister door een hoog niveau van beheersing van kennis en zogenaamde (sleutel)vaardigheden. Maar wat zijn dan die (sleutel)vaardigheden? Leren jongeren deze bij taal en wiskunde? Vaardigheden als analyseren, redeneren en communiceren die aan bod komen bij deze vakken, moet iedereen vanzelfsprekend beheersen om toe te kunnen passen in studie en beroep. Maar zorgt een grotere tijdsinvestering in deze vakken ook voor een zwengel aan de kenniseconomie? Of zijn taal en rekenen enkel randvoorwaarden, niet meer en niet minder?!
Naar mijn idee zijn innovatief denken en het creatief oplossen van problemen de belangrijkste vaardigheden in een kenniseconomie. Creatief werk krijgt ook steeds grotere economische waardering. In het onderwijs zijn de kunstvakken (beeldend, dans, muziek en drama) bij uitstek de plek waar creativiteit bloeit en 'out of the box' denken wordt aangespoord. Uit recent verschenen vergelijkend Europees onderzoek (DICE) blijkt dat bijvoorbeeld drama-educatie in het voortgezet onderwijs een positief effect heeft op maar liefst vijf van de acht (sleutel)vaardigheden voor levenslang leren: beheersing van de taal; leren hoe te leren; sociale en burgerschapscompetenties; ondernemerschap en cultureel uitdrukkingsvermogen.

De inhoud van ons onderwijs moet dan ook niet beperkt worden door een eenzijdige focus op taal- en rekenvaardigheden. Volgens mij vormt juist onderwijs in de kunsten de sleutel voor het aanleren van allerlei 21ste eeuw vaardigheden als kritisch en interdisciplinair denken, samenwerken en allerlei nieuwe vormen van geletterdheid. Vaardigheden die overdraagbaar zijn naar andere vakken maar die ook buiten school in een competitieve wereldwijde kenniseconomie van levens(lang)belang zijn.

Koning Winter

2010-12-10T08:30:00.006+01:00

Het is zover! Nederland kent bar winterweer met sneeuw, een ijzige wind, bevroren en gladde straten en 's nachts temperaturen ver onder nul. Het lijkt Finland wel!

In Nederland is de meteorologische winter nog niet begonnen, maar de culturele winter wel en die zet stevig in. En in Finland? In Finland is het hoogzomer voor cultuur. De komende jaren besteedt de overheid daar zelfs meer geld aan cultuur dan voorheen. Het recht op een toegankelijke bibliotheek voor iedereen is in de Grondwet verankerd en niet Eindhoven, maar Helsinki timmert aan de weg als Design Hoofdstad 2012.

Om warm te worden nemen wij Nederlanders een kopje chocolademelk of een Beerenburger, maar wat doen de Finnen? Zij komen in beweging met het Cultural Fitness Project. Dit vrolijke project is een landelijk samenwerkingsproject op het gebied van cultuurparticipatie. Het doel is om het leven van de deelnemers te verbeteren door middel van cultuur. Wist je dat het voldoende is om je culturele conditie op peil te houden met slechts drie maal per week een half uur cultuur? Het project is laagdrempelig en je kunt meedoen onafhankelijk van je niveau. Mocht je al een ervaren cultuurbeoefenaar zijn en meer willen zweten, dan kies je voor een moeilijker niveau. Het project is zeer omvangrijk met meer dan 500 deelnemende instellingen. De culturele Fitness Pas is al aan honderdduizenden mensen aangereikt.

In Nederland lijkt de winter lastig te stoppen. Zou een Cultural-Fitness-viering elk jaar de waardering van de overheden voor cultuurparticipatie verhogen en de culturele zomer doen terugkeren?

Van Bijsterveldt heeft in ieder geval al plannen om het onderwijs meer in te zetten op kernvakken om leerprestaties te verhogen. Dat is goed nieuws, want vakken als beeldende vorming en muziek zijn kernvakken en maken al meer dan honderd jaar deel uit van het basis- en voortgezet onderwijs in Nederland, maar ook in Finland. En ze helpen blijkbaar ook de andere schoolvakken vooruit. Cultureel fit Finland staat in de ranglijsten van de PISA-scores een stuk hoger dan Nederland. Dus vooruit met de kunstvakken en de Cultuurkaart in welk onderwijssysteem dan ook!

Kijk en vergelijk
Culturele Fitness Brochure

Samen werken aan toekomstbestendige kunst- en cultuureducatie

2010-12-03T08:57:00.008+01:00

Vorige week heb ik namens onze LinkedIn groep Netwerk Cultuureducatie staatssecretaris Halbe Zijlstra uitgenodigd om kennis te maken met ons werkveld. Het voorstel is een werkbezoek in de vorm van een estafette langs verschillende locaties in ons land. Per plek wordt de staatssecretaris begeleid door afwisselende personen uit het veld, zoals docenten, kunstenaars, cultuurcoördinatoren, leerlingen, cursisten of educatief medewerkers van culturele instellingen. Zo kan hij zelf zien en meemaken hoe kinderen en jongeren met kunst en erfgoed bezig zijn, op school én in hun vrije tijd. Ook krijgt hij een direct en persoonlijk beeld van de landelijke cultuureducatieve infrastructuur en wat daar gerealiseerd wordt. En dat is heel veel!
Last but not least: hij ziet in dat kunst- en cultuureducatie bijdraagt aan de persoonlijke ontwikkeling van iedereen, van belang is voor de ontplooiing van zelfbewustzijn en burgerschap, en voor de groei van creativiteit en denkvermogen.

Wij hebben de staatssecretaris ook aangeboden hem bij te staan bij zijn planvorming voor cultuureducatie en cultuurparticipatie. Een belangrijke bijeenkomst daarvoor is de werkconferentie Kunst- en cultuureducatie - samen werken aan toekomstbestendige organisaties die Kunstconnectie, Cultuurnetwerk Nederland, Kunstfactor en het Fonds voor Cultuurparticipatie op 13 december aanstaande organiseren, in samenspraak met VNG (gemeenten) en IPO (provincies). Wat is het overheden waard om ook in de toekomst kunst- en cultuurbeoefening in stad en regio overeind te houden? De ene stad bezuinigt, de andere (zoals Heerlen) doet er nog een schepje bij. Wat zijn de argumenten voor het een of het ander? Welke visie steekt er achter en welke mogelijkheden ziet het werkveld?
Wilt u meepraten en meedenken? Dat kan! Hier en op LinkedIn, of voor bestuurders of beleidsmakers op de conferentie van 13 december.

En let op! Op 13 december is ook de behandeling in de Kamer van de cultuurbegroting.

Middelen voor bemiddelen

2010-11-26T08:50:00.007+01:00

Het was spannend woensdag in Haarlem. Vertegenwoordigers van de provincie Noord-Holland hadden wat uit te leggen aan basisschoolbesturen. De provincie bouwt immers de ondersteuning aan scholen voor cultuureducatie in twee jaar af en legt deze taak weer terug bij de gemeenten. Welke rol, vroeg de provincie, zien de schoolbesturen na de afbouw voor zichzelf? Een gedurfde vraag. Er kwam dan ook terecht protest van diverse bestuurders. Niet elke gemeente in Noord-Holland draagt cultuureducatie een warm hart toe, dus de schoolbesturen van die gemeenten zagen de bui al hangen: voor hen geen deskundig advies meer, geen inspirerende partner en geen ondersteuning bij de keuze van kunstmenu's. Deze scholen moeten het helemaal zelf doen!

Verrassend tegelijkertijd was de grote betrokkenheid van de aanwezige schoolbesturen en de bereidwilligheid van een groot aantal van hen om zelf te investeren in cultuureducatie. Sommige zijn daar al heel ver mee. Zij stellen bovenschools vakdocenten aan, die de kunstbemiddeling doen voor alle scholen onder hun bestuur. Er was ook gelijk een verhaal uit de praktijk. Een van de aanwezigen vertelde dat zij als bovenschools vakdocent de cultuursubsidieaanvragen schrijft voor alle scholen. Een groot voordeel volgens haar, want zij kent de scholen, weet wat scholen willen en onderhoudt zélf het culturele netwerk, in plaats van een externe partij.

De provincie verwees naar het voorbeeld van Noord-Limburg, waar drie schoolbesturen de handen ineen sloegen om hun eigen 'steunfunctie-instelling' CultuurPACT te realiseren. Inmiddels doen negentien Limburgse besturen hieraan mee en dragen de lasten bijna helemaal zelf! De provincie Limburg doet er een schepje bovenop en maakt een regionaal kenniscentrum mogelijk.

Maar als provinciale instellingen wegvallen en schoolbesturen minder betrokken zijn dan die in Haarlem? Wat zal dat betekenen voor omvang en kwaliteit van cultuureducatie? Daar maak ik me ernstig zorgen over. Ik hoop van harte dat provincie, gemeenten en schoolbesturen zich laten inspireren door deze voorbeelden en samen hun verantwoordelijkheid nemen voor kunst en cultuur in het onderwijs.

Alle kinderen gelijke kansen op kunstbeoefening

2010-11-19T08:43:00.010+01:00

Ik kom nog eens terug op het rapport dat ik in mijn vorige weblog noemde. Over de Betekenis van kunst en cultuur in het dagelijks leven. In tegenstelling tot het beeld dat bij sommige politici lijkt te bestaan dat kunst en cultuur niet belangrijk zouden zijn, laat dit onderzoek zien dat er in de samenleving juist veel draagvlak is voor subsidiëring van kunst en cultuur. Een ruime meerderheid van de Nederlanders vindt de totale rijksuitgaven aan kunst en cultuur helemaal niet te hoog. Vooral als het gaat om de ontwikkeling van kinderen is het draagvlak voor subsidiëring onder de Nederlandse bevolking zeer groot. En dit geldt ook voor Nederlanders van Turkse, Marokkaanse, Antilliaanse en Surinaamse afkomst. Onder deze groep is het draagvlak voor subsidies voor kunsteducatie zelfs nog groter. Het is dan maar goed dat in het regeerakkoord van VVD en CDA actieve cultuurparticipatie van belang blijft.

Kunstvakken op school bieden alle kinderen en jongeren kans op kennismaking met en verdieping in kunst en cultuur. Niet alleen door kijken en luisteren, maar zeker ook door zelf doen, de actieve vorm van participatie. En daarvoor geldt hetzelfde als wat het regeerakkoord over sport zegt: 'Kinderen en jongeren kunnen zich dankzij sport (en kunstbeoefening) gezonder en socialer ontwikkelen'.
Wie op school of thuis aan kunst en cultuur doet krijgt meer zelfvertrouwen en vergroot zijn sociale vaardigheden. Het stelt kinderen in staat zich te ontwikkelen tot mondige en weerbare mensen en het leert ze hun eigen cultuur, en daarmee ook hun identiteit te ontwikkelen, te waarderen én te relativeren.
In Nederland zijn er volgens schattingen echter ca. 300.000 kinderen die om financiële redenen niet mee kunnen doen. Hun ouders hebben te weinig geld voor museumbezoek, voor muziek of toneelles. Vandaar dat in gemeenten en provincies samen met het Jeugdcultuurfonds Nederland plaatselijke of provinciale Jeugdcultuurfondsen zijn opgericht. Die zijn er in vier provincies waaronder Zuid-Holland en in dertien gemeenten, zoals Borger Odoorn en Eindhoven. Een veertiende gemeente werd vorige week vrijdag toegevoegd. Het college van burgemeester en wethouders van Utrecht besloot tot de oprichting van een Jeugdcultuurfonds. Met brede steun vanuit de gemeenteraad werd een motie daartoe aangenomen.

In Utrecht, en in die andere gemeenten en provincies, krijgen nu alle kinderen een kans om actief aan kunst mee te doen.

Alle kinderen doen mee! (2010)
Cultuurnetwerk Nederland in samenwerking met het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB).

Klikken of bewegen voor cultuur?

2010-11-12T10:12:00.009+01:00

Vandaag ga ik nieuwerwets actie voeren: ik teken online een petitie voor de bibliotheken en bevestig met een opgestoken 'vind ik leuk duimpje' op Facebook dat ook ik graag de culturele kaalslag wil stoppen. Ik word lid van de Partij voor de kunst en stuur daarna een mail naar een collega zodat hij ook aangespoord wordt om mee te doen. Stemmen anno 2010? Ik stuur een sms en als ik een actie wil aankondigen blader ik door naar de actiewebsite. In het internettijdperk is actie voeren nog steeds een noodzaak. De methode is nu niet de barricade maar in de meeste gevallen een muisklik.

Gelukkig heb ik deze week kunnen zien dat een discussie op LinkedIn mensen écht in beweging brengt. De oproep om een inwerkcursus te maken voor onze staatssecretaris via dit platform, bracht een groot aantal mensen naar Utrecht. Ik vind deze actiebereidheid heel bijzonder - mensen laten zien dat ze niet alleen digitaal druk zijn maar ook echt iets willen doen! Een mooi voorbeeld is ook de fondsenwerving online. Mocht je zelf niet links of rechts aan cultuur doen maar wel genoeg geld hebben, dan kies je via voordekunst.nl een project om te ondersteunen.

Deze week heb ik de Betekenis van kunst en cultuur in het dagelijks leven gelezen. Dit goed onderbouwde en representatieve rapport van Motivaction bevestigt het idee dat ik al had. Het draagvlak voor kunst en cultuur is breed, heel veel breder dan politici ons doen geloven. En heus niet alleen voor hoge vormen ervan, maar ook voor nieuw en alledaags. Bijna negen van de tien Nederlanders vinden dat kunst en cultuur 'voor iedereen' is en vier van de vijf vinden het belangrijk dat er kunstenaars zijn. Blij verrast was ik te lezen dat een ruime meerderheid van de Nederlanders de totale rijksuitgaven aan kunst en cultuur helemaal niet te hoog vindt. Met name als het gaat om de ontwikkeling van kinderen is het draagvlak voor subsidiëring onder de Nederlandse bevolking zeer groot. 93% vindt het belangrijk dat kinderen opgroeien met kunst en cultuur!

En als het schreeuwen, muisklikken, praten en doen niet meer helpt, kunnen we ons protest letterlijk op het lijf tekenen zoals Leon Riekwell deed.

Geen dovemansoren

2010-11-04T20:45:00.009+01:00

Onze staatssecretaris cultuur was nog maar net benoemd toen ik via deze blog voorstelde hem een spoedcursus cultuureducatie aan te bieden. Want waar Van Bijsterveldt onmiskenbaar affiniteit heeft met onderwijs, is bij Zijlstra de affiniteit met cultuur minder duidelijk. Gaat hij er van meet af aan - nog zonder kennis van zaken - hard tegenaan om het regeerakkoord hoe dan ook uit te voeren, of wil hij eerst een groter plan, een overdachte blauwdruk opstellen om ondanks bezuinigingen toch structurele vernieuwingen te realiseren?
Wij helpen hem in elk geval graag op weg op dit beleidsterrein. Juist wij kunnen hem laten zien dat cultuureducatie en -participatie dé toegangspoorten zijn tot alles wat kunst en cultuur mensen bieden kunnen.

Mijn oproep op Linked In om mee te helpen aan zo'n inwerkprogramma was niet aan dovemansoren gericht. Tientallen collega's uit het hele land reageerden enthousiast. Dinsdag komen we bij elkaar om samen een inspirerend inwerkplan te maken. En dat is hard nodig. Je hoeft er de nieuwsberichten en de opinierubriek op cultuurnetwerk.nl maar op na te lezen.
Dus we gaan aan de slag volgende week, om onze activiteiten positief voor het voetlicht brengen en te laten zien wat kunst en cultuur met mensen doen. We bevinden ons in goed gezelschap, want ook prominenten als VVD-kamerlid Miltenburg, CDA-minister Hans Hillen en VVD-coryfee Frits Bolkestein lieten al van zich horen. Ook niet-regeringspartijen vinden kunst en cultuur de moeite waard voor de samenleving. En dat geldt ook voor gesubsidieerde en niet-gesubsidieerde instellingen van CJP tot de Vereniging van Evenementenmakers. Het is duidelijk; HEEL NEDERLAND SCHREEUWT OM CULTUUR. Op zaterdag 20 november kan iedereen van zich laten horen bij voorstellingen, concerten, optochten en andere evenementen; van Groningen tot Maastricht, van Den Haag tot Winterswijk. Doe mee! We komen elkaar vast tegen, de 20ste!

Over passie en professie

2010-10-29T14:37:00.010+02:00

Vandaag presenteerde ik een bijzonder boek: 'Over Passie en Professie. Een eeuw publieksbegeleiding in de Nederlandse musea'. Een vuistdikke pil met een schat aan informatie over museumeducatie. Door mijn eigen verleden als museumdirecteur boeit dit onderwerp mij bijzonder. Ik ben erg blij met dit mooie boek en trots op de onderzoekers.

Het boek is voor een belangrijk deel gebaseerd op interviews met professionals die vanaf de jaren vijftig in musea werkzaam waren en met educatoren die er nu werken. Zelf werkte ik in de jaren '80 en '90 in de museumsector, dus in het laatste deel van de beschreven eeuw. We richtten ons toen sterk op regionale geschiedenis en op beeldende kunst voor leerlingen van het basis- en voortgezet onderwijs. Ik herinner me nog heel goed de kunsttentoonstelling Kieskleurig, voor kleuters. Kijken, beleven, over kunstwerken praten en zelf beeldend werken, dat stond toen centraal. Later is die tentoonstelling zowat heel Nederland doorgereisd. Duizenden kleuters hebben 'm gezien.
Veel heb ik toen geleerd van oudere collega's en vakgenoten. Het is goed dat zij geëerd worden met deze kritische hommage aan het museumeducatieve vak.

Kennis en ervaringen van voorgaande generaties moeten behouden blijven voor nieuwe, dat relativeert. Een eeuw geleden werd er immers ook al gesproken over 'interactie', 'dialoog', 'vraaggericht werken' en 'social inclusion', al gebruikte men daar toen andere woorden voor.

Musea scheppen in hun tentoonstellingen vaak een referentiekader voor hun publiek, dit boek biedt een referentiekader voor de musea zelf!
Ik bedank iedereen die er een bijdrage aan leverde.

Bestellen?

De kracht van muziek: heilsverwachting of humbug?

2010-10-21T16:17:00.015+02:00

Vorige week donderdag zag ik in Het Parool, Dagblad De Limburger, Dagblad van het Noorden, De Volkskrant, De Pers en op verschillende nieuwssites steeds dezelfde opmerkelijke tekst: 'Het Noord Nederlands Orkest en de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) doen onderzoek naar het al dan niet bestaan van het Mozart-effect. Volgens deze theorie is het luisteren naar de muziek van Mozart goed voor je intelligentie omdat je er beter geconcentreerd maar ook ontspannener van wordt. Tijdens het concert, dat aankomende zondag plaatsvindt, wordt van een aantal musici en mensen uit het publiek de hersenactiviteit gemeten, zo meldde een woordvoerster van de RUG donderdag. […] De onderzoekers kijken dan specifiek naar de sterkte van alfa- en thetagolven. Hieruit valt op te maken hoe alert, respectievelijk ontspannen iemand is, aldus de zegsvrouw.'

Eva Teuling, Mozartliefhebber en hersenonderzoeker, maakte een verslag van dit experiment, dat Science-LinX organiseerde voor de Open Dag van de RUG. Zij zag als toeschouwer weinig verschil in de hersengolven van de mensen die luisterden naar de duidelijk onderscheiden muziekstukken van Mozart (1756-1791) en Berio (1925-2003). Het waren ook maar twee personen – een man en een vrouw – waarvan de alfa- en thetagolven gemeten werden.

Sinds psycholoog Frances H. Rauscher het Mozart-effect in 1993 constateerde, zijn daar vele reacties op gekomen: van 'De muziek van Mozart maakt slimmer' tot 'Het Mozart-effect bestaat niet' en 'Dit soort onderzoek is humbug'. Ik denk dat niemand van het Mozart-effect slimmer wordt, maar enkelen wel rijker.

Maar geldt gedragsbeïnvloeding niet voor alle muziek. Muzak (sinds 1922) zou zorgen voor kalmerende rust in werkplaatsen en winkels, Arbeidsvitaminen (sinds 1946) voor productieverhoging in fabrieken. En wat te denken van de bouwvakker en zijn muziek, of de iPod op kantoor? Van muziek om het telefonisch wachten te veraangenamen of liftfobieën in de kiem te smoren? Van Bach of draaiorgelmuziek als probaat middel om hangjongeren te verjagen. En wat dacht u van muziek om het geboortegewicht van baby's te verhogen?

Voor mij heeft muziek vooral een eigen kracht: zij brengt rust, ontspant, kalmeert en wiegt, maar evenzogoed maakt zij alert, energiek en vief. Of droevig, vrolijk en agressief en ga zo maar door. Zij is zinnenprikkelend, en wat voor muziek geldt, telt toch voor alle kunsten, van hoog naar nieuw?!

Inwerken voor kwaliteit onderwijs én cultuur

2010-10-15T13:01:00.016+02:00

'Die combinatie van charme en onverzettelijkheid, daar kunnen weinig mensen tegenop.' ScienceGuide, het online nieuwsmagazine voor de kennissector, waarschuwt voor Marja van Bijsterveldt. Ik hou er wel van als charme en onverzettelijkheid samengaan, maar of deze persoonsgebonden strategie van de nieuwe minister van OCW voordelig uitpakt voor de toekomst van het onderwijs én de cultuur – ik heb er een hard hoofd in. Van Bijsterveldt zegt dat onderwijs haar hart heeft, maar hoe charmant en onverzettelijk is onze nieuwe minister als het gaat om cultuur?

Het CDA-verkiezingsprogramma was helder: 'Het CDA staat voor een overheid die condities schept voor kunst en cultuur, kwaliteit verhoogt en zorgt voor spreiding en toegankelijkheid.' En: 'Cultuur(geschiedenis) in het onderwijs is vanzelfsprekend. Het CDA is voorstander van actieve cultuurparticipatie en wil amateur- en volkskunst stimuleren.'

Cultuur(geschiedenis) in het onderwijs, volkscultuur, cultuurparticipatie en daarmee cultuureducatie zijn voor het CDA dus vanzelfsprekend... Dat wilde ik wel eens bevestigd zien op de pagina van (toen nog staatssecretaris) Van Bijsterveldt op de CDA-site. Ik klik door naar 'Thema's' en vind Onderwijs, Wetenschap en Cultuur. Dat ziet er veelbelovend uit. Maar als ik bij de laatste twee thema's helemaal geen tekst vind, zakt de moed me in de schoenen. Of moet ik zeggen in de klompen? Het beeld bij het thema Cultuur is een foto van vier paar klompen, aflopend van groot naar klein. Misschien is het maar goed dat cultuur in de portefeuille van staatssecretaris Halbe Zijlstra (VVD) terecht is gekomen. Het gaat Halbe immers om één ding: de kwaliteit. Iedereen moet volgens hem een kans krijgen, zonder dat iedereen per se hetzelfde niveau hoeft te bereiken.

Het is mij duidelijk, hij krijgt de kans. Vandaar mijn voorstel onze nieuwe minister en staatssecretaris goed in te werken. Bij Cultuurnetwerk Nederland zijn zij van harte welkom voor een spoedcursus cultuureducatie, wie helpen er verder mee aan hun inwerkprogramma?

Gemeenten korten op bibliotheekwerk

2010-10-08T08:55:00.007+02:00

Alle kinderen zaten naar Pippi te kijken die naar hartelust op de vloer zat te tekenen. 'Ja, maar Pippi,' zei juffrouw ongeduldig, 'waarom teken je niet op het papier?'
'Dat is al vol en mijn paard kan lang niet helemaal op dat prutspapiertje,' zei Pippi. 'Ik ben nu bezig met zijn voorbenen, maar als ik bij zijn staart ben, moet ik wel op de gang verdergaan!'*

De 56e Kinderboekenweek wordt deze week afgetrapt door kinderheld Pippi Langkous. Het thema is beeldtaal in kinderboeken en, zoals Langkous hier laat zien, is illustreren een vak apart. Bibliotheken, basisscholen, kinderdagverblijven, culturele instellingen en boekwinkels organiseren in deze week tentoonstellingen en allerlei kunstzinnige activiteiten. Vooral ook om het lezen aan te moedigen. Want kinderen plezier in het lezen bijbrengen begint al vroeg en een goede plek daarvoor is op dit moment nog de dichtstbijzijnde bibliotheek.

Maar: ruim 93% van de bibliotheken krijgt dit jaar of de komende jaren te maken met bezuinigingen door één of meer van de gemeenten in hun verzorgingsgebied. Slechts bij een krappe 7% van de bibliotheken zijn géén bezuinigingen aangekondigd of vastgesteld. 30% van de bibliotheken heeft feitelijk al met bezuinigingen te maken. Bij het overgrote deel van de bibliotheken (63%) zijn vooralsnog alleen bezuinigingen aangekondigd. Of dit daadwerkelijk tot bezuinigingen leidt zal moeten blijken.
Op veel plaatsen neemt de bereikbaarheid van de bibliotheek af en gaan de tarieven omhoog. Openingsuren worden verminderd en vestigingen worden gesloten. Gebruikers moeten naar verder weggelegen vestigingen om boeken te lenen. De collectie wordt kleiner en mogelijk minder vaak vernieuwd, het activiteitenaanbod minder breed en sommige diensten van de bibliotheek komen te vervallen. Er is minder personeel aan de balie en het krijgen van inlichtingen kan langer duren.

Zijn daarmee alle activiteiten om kinderen tot lezen te brengen straks ook voorbij? Ga ten aanval om leesbevordering, kunstzinnige themaweken en tentoonstellingen vanuit de rebelse filosofie en denkwijze van Pippi Langkous ook straks mogelijk te houden.

*Astrid Lindgren, Pippi Langkous. Amsterdam: Uitgeverij Ploegsma.

Mediawijsheid, een blijvertje

2010-10-01T09:25:00.018+02:00

Mediawijsheid is hot, hoewel het concept-regeerakkoord van VVD en CDA er niet over rept. De week van de mediawijsheid komt er aan, het handboek mediawijsheid is net gepresenteerd, wij hebben er een Cultuur+Educatie aan gewijd, en trainingen en studiedagen mediawijsheid bezetten de nascholingsagenda's voor het onderwijs.

Het onderwijs lijkt bij het inrichten van zijn jaarprogramma's direct te reageren op de laatste trends, vooral het basisonderwijs. Dat is niet verwonderlijk, want de leerkracht wordt direct betrokken bij elk maatschappelijk probleem, zowel door de overheid als door de maatschappij. Of het nu gaat om het milieu, terrorisme, kindermishandeling of alcoholmisbruik, vaak wordt voor de oplossing van dit soort problemen gelijk gekeken naar het basisonderwijs; om de doodeenvoudige reden dat daar álle kinderen tot hun twaalfde onderwijs krijgen.

Op dit moment is de commercialisering en digitalisering van de informatiesamenleving een vraagstuk voor het onderwijs. Mediawijsheid is het antwoord. En volgens mij is dit geen voorbijgaande trend. Immers, het leren omgaan met informatie, via welk medium dan ook, raakt de kern van het onderwijs! Of het nu gaat om het creatief gebruiken van media, het analyseren van media, het erop reflecteren of het leren van technische vaardigheden om zelf mediaproducten te maken (van tweet tot videoproductie), het zijn allemaal vaardigheden die bij elk vak een rol kunnen spelen.

Bovendien kunnen media het onderwijs verrijken. Neem nou 'film', uitermate geschikt om leerlingen iets te laten beleven. Er zijn op het web schatkamers vol materiaal beschikbaar voor scholen, vaak vergezeld van begeleidend lesmateriaal. Je hoeft er niet eens de klas voor uit, maar dat mag natuurlijk wel. Straks komt het bekende Cinekidfestival en nu al gauw de eerste editie van het Rotterdams Onderwijs Filmfestival (ROFF).
Het aanbod neemt alleen maar toe, het gebruik ook, zeker bij kinderen. Dit gaat niet voorbij, dus meesters en juffen: teach your children well!

Kunst en cultuur makelen in Overijssel

2010-09-24T09:34:00.025+02:00

Het gonst van de verhalen in de cultuurwereld, Over meer mensen die betrokken moeten worden bij kunst en cultuur en over het vergroten van draagvlak hiervoor. Juist in deze politiek roerige tijd. Er zijn cultuuraanjagers, cultuurintendanten, cultuurverkenners, cultuurcoaches, kunstschouwen, urban curators, cultuurscouts, kwartiermakers, community managers én… ook cultuurmakelaars. Zij slagen erin verbindingen te leggen tussen partijen. Slagen deze nieuwe krachten er ook in het draagvlak voor kunst en cultuur te vergroten? Ligt daarin hun meerwaarde?

In Overijssel werd vorige week donderdag duidelijk dat de provincie overtuigd is van de kracht van bemiddelaars. Drie nieuwe provinciale cultuurmakelaars werden in het Havenkwartier in Deventer voorgesteld aan een mooie volle zaal met Overijsselse gemeenten en culturele instellingen. Uit voorbeelden van bemiddeling elders in het land leidt de provincie af dat het werk van cultuurmakelaars van onmiskenbare waarde is voor een stevig cultuurbeleid. Vandaar nu ook de Overijsselse inzet van zulke makelaars om bruggen te bouwen, partijen bij elkaar te brengen en ruimte te bieden voor nieuwe initiatieven.

Dick Buursink verwoordt het donderdagmiddag wat directer en smeuïger. De cultuurmakelaars gaan instellingen en verenigingen ondersteunen om nieuwe dingen te bedenken. Zij denken mee over hoe een organisatie zijn eigen 'clubje' kan verbinden met een ander, over hoe je kunt groeien in waar je mee bezig bent, ook om de aandacht van het publiek te trekken. Kunst en cultuur, zo hoorde ik Buursink zeggen, stelt mensen in staat ervaringen met elkaar te delen. Mensen leren elkaar kennen en laten zichzelf zien. Zowel persoonlijke groei, als het werken aan een betere gemeenschap, aldus Buursink, vinden wij als provincie van belang. Met een directheid, karakteristiek voor mensen uit dat deel van ons land, zegt hij verder: 'over twee jaar moet het resultaat zichtbaar zijn: een cultuurklimaat dat leeft bij de burgers. Mensen moeten enthousiast worden gemaakt om kunst en cultuur te verdedigen, ook in het licht van bezuinigingen.' Dick Buursink, de cultuurgedeputeerde, is in ieder geval al enthousiast én hij is niet eens uit de culturele wereld afkomstig.

Ik vind het een mooie actie, die cultuurmakelaars, zeker als hierdoor het maatschappelijk draagvlak voor kunst en cultuur wordt vergroot.

Nieuwe cultuurfuncties. Een urgente verkenning naar meerwaarde en typologie

Draagvlak voor kunst en cultuur versterken

2010-09-17T11:34:00.012+02:00

Naar het zich laat aanzien gaat een eerste kabinet-Rutte zo'n 20% bezuinigen op kunst en cultuur. Hoe gaat kunst- en cultuurminnend Nederland in het geweer komen tegen aard en omvang van deze bezuinigingen? We kunnen in ieder geval alvast inspiratie opdoen in het buitenland.

In Groot-Brittannië hebben bekende kunstenaars en grote kunstinstellingen zich verbonden aan de campagne Save the Arts. Zij voeren actie tegen de voorgenomen 25% bezuinigingen op de overheidsuitgaven voor kunst. Op de website http://www.savethearts.org.uk/ verschijnt elke week werk van een kunstenaar dat de gevolgen van de bezuinigingsplannen onder de aandacht brengt. De online petitie op deze site is al door ruim 10.000 mensen getekend.

Ook de aanpak aan de andere kant van de oceaan vind ik leerzaam. In de Verenigde Staten heeft de organisatie Americans for the Arts (AfortheA) al 50 jaar ervaring met het vergroten en verstevigen van maatschappelijk draagvlak voor de kunsten. AfortheA is in de VS de grootste organisatie voor de bevordering van de kunsten. De organisatie probeert gunstige voorwaarden te scheppen voor kunst- en cultuurdeelname en ondersteunt daartoe lokale gemeenschappen. Al is de Amerikaanse situatie wezenlijk anders dan de onze, de werkwijze van AfortheA vind ik vooral inspirerend omdat het ledenbestand van de organisatie niet alleen bestaat uit cultuurprofessionals maar ook uit een groot aantal 'gewone mensen'. Zo is er een grote groep vrijwilligers die zich inzet voor de kwaliteit en continuïteit van (plaatselijke) kunstinstellingen. De organisatie wordt gefinancierd door bijdragen van de leden (vanaf USD 50,‐), donaties en legaten van zeer substantiële omvang. Ook ontvangt de vereniging geld van grote particuliere fondsen en kan zij een beroep doen op vele vrijwilligers voor de organisatie van haar activiteiten. Er is een gerichte ledenwerving onder het publiek, gefinancierd via het American for the Arts Action Fund. Lidmaatschappen zijn nodig voor een goede financiering van kunst en kunsteducatie. Bestuursleden van deze organisatie zullen op 5 oktober over hun ervaringen vertellen tijdens het congres Cultuur rekent op draagvlak, georganiseerd door de Boekmanstichting.
In Nederland zijn enkele klinkende acties op poten gezet - nu nog de krachten bundelen geïnspireerd door de voorbeelden over zee en over de oceaan!

Doe mee:
• 24 september 2010: nationale protestdag tegen de afbraak van de kunst, stopculturelekaalslag.nl. Beeldend kunstenaars, musici, acteurs … vrijwel iedereen in de culturele sector is hierbij betrokken
• Nederlandse protestactie tegen bezuinigen op kunst en cultuur op Facebook. Met al ruim 15.500 leden.
• Het Manifest van Terschelling
• Zet kunst en cultuur op de kaart

Erasmusprijs en Zeemankoopje

2010-09-10T09:31:00.036+02:00

BOEM Paukeslag. Als de daverende opening van Paul van Ostaijens gedicht maakte ik van één en één twee: muziekeducatie telt serieus mee, van hoog tot laag. Niet alleen vanwege de grootse campagne Muziek telt! en omdat ruim tien miljoen landgenoten vinden dat muziek thuishoort in het lesprogramma op de basisschool. Maar ook omdat de Zeeman in november goede en goedkope slagwerkinstrumenten gaat verkopen en de Prins van Oranje, beschermheer van de Stichting Praemium Erasmianum, op 7 oktober de prestigieuze Erasmusprijs overhandigt aan José Antonio Abreu.

De belangrijkste Europese cultuurprijs – dit jaar met als thema 'de toekomst van de Europese klassieke muziek' – gaat voor het eerst naar een laureaat vanwege prestaties op cultuureducatief en tegelijk sociaal terrein. José Antonio Abreu (1939) is immers oprichter en directeur van El Sistema, het nationale netwerk van orkesten van kinderen en jonge musici in Venezuela. De Erasmusprijs 2010 (bestaand uit een geldbedrag van 150.000 euro) wordt hem toegekend 'vanwege zijn inspanning om een grote groep jonge mensen te betrekken in het maken van muziek. Hiermee wordt hun inspiratie en een nieuwe sociale omgeving geboden.'

Dat was BOEM. Nu volgt een paukenslag...
Het Prinses Christina Concours, dat zich beijvert voor de promotie van klassieke muziek en jazz onder jongeren, heeft een schitterende deal gesloten met Zeeman textielSupers. Wie kent deze volkszaak niet, die pronkt met slogans als 'Wist u bijvoorbeeld dat onze panty's favoriet zijn bij stewardessen? Dat bijna alle baby's onze rompertjes dragen?' Hopelijk kan Zeeman daar dankzij Bennie Briljant binnenkort aan toevoegen: ‘En dat negen van de tien kindertjes onze sambaballen schudden...’

In november presenteert het Prinses Christina Concours namelijk Bennie Briljant, een project waarin kinderen van 6 tot en met 8 jaar muziek leren maken via internet. In een serie films demonstreert hoofdrolspeler Bennie Briljant hoe kinderen samen muziek kunnen maken op slagwerkinstrumenten. Bij de films horen handtrommels, raspen, tamboerijnen en sambaballen. Ze zijn volgens het Prinses Christina Concours gemaakt van duurzaam materiaal, getest door professionele slagwerkers en kosten slechts 3 tot 6 euro per instrument. Geheel volgens het motto van de sponsor: 'Goed en duurzaam hoeft niet duur te zijn’.

Bekijk de trailer van de documentaire El Sistema, Music to Change Life.
Nog meer zin in (inter)nationale bevordering van muziekparticipatie? Kijktip: De Tiende van Tijl. Doetip: componeertool voor kids

Muziek telt ook in Bulletin Cultuur & School #63

Werk aan de Europese winkel?

2010-09-03T09:02:00.016+02:00

In de vakantie twee weken in Calabrië doorgebracht. Daarna twee in Frankrijk. Heb veel kunst proberen te zien, maar zag - naast een enkel beeld - vooral fraaie kerken, burchten en rustieke stadsgezichten. Is alle kunst en cultuur in Europa verdicht in de grote steden? En, is er op Europees niveau sprake van beleid?

Hoewel de Europese Commissie (EC) al vanaf 1992 financiële bijdragen levert om culturele activiteiten in Europa te bevorderen werd pas in 2007 een Europese Agenda voor Cultuur vastgesteld. Toch zijn en blijven de EU-lidstaten eerstverantwoordelijk voor hun cultuurbeleid. De EC ondersteunt beleidsthema's van lidstaten, vult deze aan maar vervangt die niet. Ik zou graag zien dat de Europese Commissie meer verantwoordelijkheid neemt. Bijvoorbeeld bij de Europese themajaren. Zo was voor het Europees Jaar van Creativiteit en Innovatie (2009) geen geld begroot. Dat moesten de lidstaten gek genoeg allemaal zelf inbrengen.

In 2008 kreeg de samenwerking tussen de EU-lidstaten een nieuwe vorm in de Open Method of Coordination (OMC). Verschillende OMC-werkgroepen werden ingericht, waaronder de Working Group on developing synergies with education, especially arts education, die onlangs zijn aanbevelingen uitbracht. Een aantal ervan gaat over een structurele versterking van de relatie tussen scholen en culturele instellingen, een onderwerp dat ook in Nederland hoog op de agenda staat. Dat de OMC daarbij pleit voor een verdergaande professionalisering van docenten en medewerkers van culturele instellingen vind ik vanzelfsprekend. Inhoudelijk en praktisch samenwerken vraagt immers van beide kanten om een eigen deskundigheid op het terrein van kunst- en cultuureducatie.
Een andere aanbeveling die mij aansprak is de versterking van de informatie- en kennisuitwisseling over theorie en praktijk van kunst- en cultuureducatie over en tussen de lidstaten. Een aanzet hiervoor is de Community of Knowledge on Arts and Cultural Education in Europe (ComAce), waarin op dit moment Vlaanderen, Frankrijk, Oostenrijk, Duitsland en Nederland zijn vertegenwoordigd. Cultuurnetwerk Nederland coördineert ComAce.

Als de Europese Commissie de OMC-aanbevelingen overneemt en samen met de EU-lidstaten uitvoert, weet ik zeker dat kinderen en jongeren veel meer kansen krijgen om aan kunst en cultuur deel te nemen. Ook in de dorpen en steden die ik tijdens mijn vakantie bezocht.

Eindrapport OMC Working Group on developing synergies with education, especially arts education

Volkscultuur, cultuur van en voor iedereen?

2010-08-26T11:29:00.016+02:00

In de vakantie bijgelezen over volkscultuurbeleid. Eerlijk gezegd loop ik normaal snel voorbij aan Hindelooper schilderwerk, oude ambachten, ringsteken, klompendansen en vendelzwaaien. Toch, enkele nieuwe publicaties maakten me nieuwsgierig. En… volkscultuurbeleid blijkt interessanter dan ik dacht.

In 2007 kwam het thema voor het eerst op de politieke agenda (regeerakkoord Balkenende-IV). Drie jaar later blijkt de populaire cultuur - en daar hoort volkscultuur ook bij - volgens sommigen de dominante cultuur te zijn en moet de elitaire 'hogere' cultuur het daartegen afleggen. Volkscultuur gaat over de cultuur van het dagelijks leven van vroeger en nu. Het is geen nationale eenheidsworst maar verandert voortdurend door wisselingen in gewoonten, gebruiken en tradities. Pakjesavond, de kerstboom, de vrijmarkt, oliebollen en carnaval, ze staan allemaal in de top tien van de honderd dierbaarste tradities (Jaar van de Tradities 2009). Vanuit nostalgie is in de media een nieuw type volkscultuur ontstaan zoals meezingmusicals, Boer zoekt vrouw en Ik hou van Holland. Wat ik zelf leuk vind zijn vormen van camp, cultuuruitingen die bewust gebruik maken van kitscherige elementen.

De overheid kent een samenbindend vermogen toe aan volkscultuur en noemt die onmisbaar in een multiculturele samenleving. Volgens de deskundigen van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur leidt deelname aan volkscultuur tot een grotere deelname aan bredere vormen van kunst en cultuur. Daartegenover stellen critici dat volkscultuur per definitie alomtegenwoordig is en dat iedereen eraan doet, dus waarom zou de overheid zich daarmee bemoeien en dat ook nog eens 'stimuleren'? Kees Vuyk geeft daar in het Jaarboek van het Fonds voor Cultuurparticipatie een interessant antwoord op. Volkscultuurbeleid moet specifiek zijn. Het moet groepen die de aansluiting bij de ontwikkelingen in de maatschappij missen en in een identiteitscrisis dreigen te raken helpen om opnieuw aansluiting te vinden. Deze minderheidsvolksculturen in de brede openbaarheid brengen kan er dan voor zorgen dat zij alsnog aansluiting vinden en dat mensen uit diverse (sub)culturen elkaar ontmoeten.

Volkscultuurbeleid, het roept veel vragen op! Welke kansen of beperkingen ziet u in volkscultuur als het gaat om het bevorderen van cultuurparticipatie? Ik hoor het graag!

Zicht op... volkscultuur (beschrijving en link naar download)

Splitsen of knopen - over volkcultuur in Nederland (voor titelbeschrijving, titel invoeren in catalogus bibliotheek Cultuurnetwerk)

Volkscultuur publiek maken – Over volkscultuur als voor werp van cultuurbeleid (PDF van het eerste Jaarboek Actieve Cultuurparticipatie 2010 van het Fonds voor Cultuurparticipatie, met daarin de genoemde bijdrage van Kees Vuyk, p. 46 e.v..)

Ik volg alles, maar dan van afstand...

2010-07-08T08:57:00.004+02:00

Op vrijdag 27 augustus meld ik mij weer!

Kunstbeoefening en kunsteducatie, nu en in de toekomst

2010-07-02T10:23:00.007+02:00

Elke dag van de week – en dus niet alleen op werkdagen - is gemiddeld 4% van de bevolking (circa 600.000 mensen) bezig met kunstzinnige activiteiten. Individueel of in groepsverband, tijdens een cursus, in een vereniging of club.

Uit het onlangs gepubliceerde drieluik van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat bijna de helft van de bevolking (van 16 jaar en ouder) aan een of meer vormen van kunstbeoefening doet. Bijna driekwart van hen is minstens eens per maand kunstzinnig actief. Ruim de helft zelfs eens per week of vaker. Een kwart van de bevolking had eerder in het leven een kunstzinnige hobby. Het resterende kwart doet en deed niets kunstzinnigs.

Het SCP verwacht dat hier in de komende twintig jaar weinig aan verandert. Wat wel anders zal worden is de manier waarop mensen hun kunsthobby beoefenen. Mensen worden steeds mondiger, hebben het steeds drukker, zijn beter geïnformeerd, hangen minder aan tradities, hebben lossere omgangs- en organisatievormen en - tot slot - veel meer mogelijkheden tot kunstbeoefening dankzij alle nieuwe ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologie. Ik kan me zo voorstellen dat vrijwel iedereen over 20 jaar een mobieltje heeft met de functionaliteit van een pc-telefoon-gps-krant-camera, met daarbij een uitvouwbaar scherm dat te bedienen is via een beamerstraaltje in de bril. Veel mogelijkheden biedt dat. Kunst uitwisselen en beoefenen, op elk willekeurig moment, met meerdere mensen, op grotere afstand.

Het is de vraag wat al deze ontwikkelingen en verwachtingen betekenen voor aanbieders, onderwijs, culturele instellingen en overheden. Hoe gaan we met z’n allen inspelen op deze trends? Hoe zullen kunsteducatie en kunstbeoefening er in de (nabije) toekomst uitzien? Hoe ga je om met de grilligheid van huidige en toekomstige kunstbeoefenaars, met tijds- en aandachtsconcurrentie? Komen we elkaar nog wel tegen bij cursussen, optredens, tentoonstellingen, festivals? Of wordt alles nu digitaal? En zou een enkeling het over twintig jaar nog steeds hebben over linkse hobby's waar de overheid niet op in hoeft te zetten?
Vragen genoeg! Denkt u mee? Ik hoor het graag!

PS Overigens is dit mijn laatste bijdrage voor de zomer! Op vrijdag 27 augustus meld ik mij weer!

Poldercup - voetbalkunst

2010-06-25T09:01:00.007+02:00

Als kunst- en cultuurliefhebber kijk je met enige jaloezie naar de 'vanzelfsprekende' aandacht én inzet van vele middelen voor voetbal. Om maar te zwijgen over alle randverschijnselen zoals de oranje kitsch, prullaria en versieringen! Toch kunnen voetbal - en sport in het algemeen - goed samengaan met kunst en cultuur. Sport is een grote inspiratiebron voor kunstenaars. Omgekeerd worden veel voetballers (bal)kunstenaar genoemd zoals Pelé (Edison Arantes do Nascimento), Diego Maradona, Johan Cruijff en Lionel Andrés Messi.

Ik kende al de Lijnvoetbalshow van het Museum Jan Cunen in Oss (2005). Een actueel voorbeeld van voetbal als kunst is het project Poldercup. De Spaanse kunstenares Maider López organiseert met SKOR, Stichting Kunst en Openbare Ruimte, op 4 september aanstaande dit sportieve kunstevenement. In de polders van het Zuid-Hollandse Ottoland schildert López voetbalvelden op de weilanden. Sloten lopen dwars door de velden heen waardoor spelers nieuwe regels en tactieken moeten bedenken - voetbal wordt opnieuw uitgevonden.
Andere voorbeelden. Als je de oranje toeters helemaal beu bent, ga dan eens naar het dansgezelschap Ballet van Leth, met de voorstelling The Match, of bekijk het filmpje 'Refait', waarin Pied la Bliche het laatste kwartier van de WK-wedstrijd tussen Duitsland en Frankrijk (1982) kopieerde in een stedelijke omgeving. Een welkome verademing.

Ook al zijn de kunst- en sportsector heel verschillend, ze kunnen veel van elkaar leren en elkaar versterken. Dat betoogt in ieder geval kunstenares Jeanne van Heeswijk: 'Waar een sportclub veel trots en bravoure uitstraalt, is een kunstvereniging veel meer timide. De sportsector is weer erg star en bepaald door strakke regels, terwijl in de kunstsector juist het experiment telt. De kracht van kunst is zijn autonomie, maar daardoor is de sector wel erg naar binnen gekeerd. De sportsector staat meer open voor anderen.' De laatste jaren is er ook beleidsmatig meer aandacht voor het samenbrengen van sport en cultuur, met name in het onderwijs. Leren de kinderen dankzij de combinatiefunctionarissen en cultuurcoaches met bravoure in de toekomst hun kunst ten toon te stellen?

Zie ook:
Het verslag van het debat 'Onverwachte partners: Synergie tussen sport en kunst?' (begin 2009, georganiseerd door de Rotterdamse Raad voor Kunst & Cultuur)

Voetbal mee in een kunstproject: doe mee aan de Poldercup op 4 september in Ottoland! (cjp.nl)

Echte Hollandse voetballers springen over een slootje (NRC Next blog 2 juni)

Kunstvakonderwijs van buiten naar binnen

2010-06-18T11:19:00.017+02:00

Op 28 mei verscheen het adviesrapport Onderscheiden, verbinden, vernieuwen van de commissie Dijkgraaf over het kunstvakonderwijs. Op basis van dit advies zal de HBO-Raad een sectorplan opstellen voor de toekomst van het kunstvakonderwijs.

Het werkwoord 'verbinden' trekt vooral mijn aandacht. De commissie pleit ervoor dat kunstvakopleidingen actief samenwerken met de kunstpraktijk en andere 'nieuwe bondgenoten', en wel zo dat de opleidingen zelf onderdeel worden van de kunstpraktijk. Ook zouden de opleidingen moeten streven naar meer afstemming, niet alleen onderling maar ook met verwante hogescholen, ROC's en universiteiten, en zouden zij good practices moeten uitwisselen. Vooral met opleidingen die met succes verbindingen weten te leggen met nieuwe doelgroepen - creatieve industrie en de internationale kunstpraktijk - en die positieve ervaringen hebben met nieuwe vormen van cultuureducatie. Als dit alles dan ook nog wordt ondersteund door praktijkgestuurd onderzoek, zouden de opleidingen hun effectiviteit en kwaliteit verder kunnen verhogen.

Vooral de veranderende rol van de docent – van vakleraar naar coach – en de opkomst van nieuwe, vaak interdisciplinaire en ook via de straatcultuur 'binnenwaaiende trends' lijken in de opleiding onderbelicht. Als gevolg daarvan zitten de kunstdocenten nog erg 'in hun vak' opgesloten. De focus van de opleidingen, zo vindt de commissie, ligt meer op formele en ambachtelijke elementen, waardoor deze kansen op relevantie, samenwerking en innovatie missen.
Ik vind het vreemd dat visitatierapporten en gesprekken met experts dit uitwijzen. Uit de aandacht van de opleidingen voor de door studenten te verwerven beroepscompetenties blijkt deze achterstand niet. En niemand is het ontgaan dat de rol van docenten – in de school en erbuiten - aan verandering onderhevig is. Elke docentenopleiding vraagt zich dan toch af welke consequenties dat heeft voor zijn curriculum en eigen expertise?

Het advies is echter duidelijk. Het gaat er vooral om dat opleidingen expertise van buiten naar binnen halen. Vanuit ons expertisecentrum voor cultuureducatie pleiten we er voor dat scholen gebruik maken van hun culturele omgeving. Ik pleit er nu voor dat ook kunstvakopleidingen hun educatieve omgeving gebruiken. En dan moet je de term 'educatieve omgeving' heel breed opvatten; van voorschoolse opvang, via school, centrum voor de kunsten en amateurkunstvereniging naar de seniorenacademies. Wie buiten zijn eigen vijver vist, slaat soms mooie vissen aan de haak.

Nieuwsbericht: Cultureel ondernemerschap centraal in het kunstonderwijs
Download het adviesrapport 'Onderscheiden, verbinden, vernieuwen' op de site van de HBO-raad

Hoop voor de toekomst

2010-06-11T12:39:00.008+02:00

De dag na de verkiezingen stond Musis Sacrum (gewijd aan de Muzen) in Arnhem in het teken van de jaarlijkse Dag van de Cultuureducatie. Centraal thema was talentontwikkeling. Veel inspirerende voorbeelden passeerden de revue.
Onvermijdelijk ging de aandacht ook uit naar de economische crisis die zijn tol eist. Veel culturele en cultuureducatieve instellingen hangen bezuinigingen boven het hoofd. De vraag is vooralsnog waar de hardste klappen zullen vallen. In de provincie Noord-Holland liggen er al plannen klaar, en ook in sommige gemeenten, zoals in Purmerend. Een platform om samen positieve en minder positieve ontwikkelingen te delen én er iets aan te doen is ons Netwerk Cultuureducatie op LinkedIn. Al uw input is daarbij welkom!

Hoe de nabije toekomst er voor cultuureducatieprofessionals zal uitzien, hangt af van de coalitie die uit de verkiezingsuitslag komt rollen. De bal ligt nu bij de grootste partij, de VVD, die ingrijpend wil bezuinigen, ook op kunst en cultuur. De VVD wil cultuursubsidies met een kleine 200 miljoen euro beperken en de cultuurkaart afschaffen. Culturele instellingen moeten een groter deel van hun inkomen zelf verwerven. Provincies moeten zich beperken tot een aantal taken en jeugdzorg en cultuurbeleid afstoten.

Zolang er geen nieuw coalitieakkoord is, blijft er hoop. We blijven er als samenwerkende instellingen op het gebied van cultuurparticipatie op hameren dat voor een inhoudelijk goede toeleiding tot kunst en cultuur een adequate infrastructuur van levensbelang is en blijft. Jong en oud moeten kansen krijgen hun talenten te leren kennen en te ontwikkelen, ook op het terrein van kunst en cultuur. Daar heeft de hele samenleving belang bij.
Een inspirerend voorbeeld van zo'n talent dat zich ontwikkelt, is de door Kunstbende gescoute singer- songwriter Maya Mertens (17). Maya gaf in Musis Sacrum een indrukwekkend optreden en nam de zaal op sleeptouw, onder meer met een aan de actualiteit gewijd akoestisch nummer. Ook zij was bezorgd, maar hoopvol. ‘Ik hoop dat jullie hier volgend jaar weer allemaal zijn om elkaar te inspireren!’, sprak zij uit.
Voor een indruk van haar talenten, zie www.album.nl

Kunstbende

Coalitie Berkelland: laat meer aan de mensen zelf!?

2010-06-04T09:12:00.008+02:00

Met Pinksteren op bezoek in de gemeente Berkelland, in de zonovergoten Achterhoek. Voor de muziekschool en ook voor de openbare bibliotheek ziet het er daar minder zonnig uit. De nieuwe coalitie van CDA, D66 en VVD zet flink het mes in de subsidies voor muziekschool De Triangel met als argument dat het geen taak van de lokale overheid is om muziekonderwijs te subsidiëren. Ook de bibliotheek moet eraan geloven. Dat betekent, aldus de muziekschool, het begin van een culturele ijstijd in deze gemeente.

De gemeente Berkelland is in 2005 ontstaan door de samenvoeging van de gemeenten Borculo, Eibergen, Neede en Ruurlo. De nieuwe politieke coalitie kiest met zijn programma 'Samen Anders' voor een gemeente die 'stimuleert, ontwikkelingen mogelijk maakt en begeleidt, veel ruimte biedt voor eigen initiatief van inwoners en bedrijven en zeer terughoudend is in het onderhouden van collectieve voorzieningen. Het uitgangspunt voor de komende tijd is dan ook: laat meer aan de mensen zelf!' Op grond daarvan wordt de subsidie aan de muziekschool grotendeels geschrapt en de bijdrage aan de bibliotheek fors verminderd.

De woordvoerder van D66 beargumenteerde het coalitiestandpunt in de gemeenteraadsvergadering met de opmerking dat 'via het basismuziekonderwijs al vele kinderen les op school krijgen. In plaats van dit aan een individueel kind aan te bieden, biedt een muziekleraar dit aan een klas vol met kinderen aan. Indien een kind daarnaast verder muzikaal ontwikkeld wil worden, is dit een keuze van het kind en zijn opvoeders.' Een totaal andere insteek dan deze partij vóór de gemeentelijke verkiezingen innam. In het lokale D66-verkiezingsprogramma was opgenomen dat 'D66 de afgelopen jaren heeft laten zien dat zij De Triangel steunt en dat zij dit in de toekomst zal blijven doen'! En over de bibliotheek: 'D66 gaat voor een professionele bibliotheek met ruimere openingstijden'.

Gelukkig wil D66 landelijk 'dat kunst en cultuur in het onderwijs en in de samenleving een significante rol spelen. Zowel het jong kennismaken met kunstbeoefening als het leren van een kunstzinnig ambacht moet toegankelijk zijn en van hoge kwaliteit.' Hopelijk houdt D66 bij landelijke coalitieonderhandelingen wel de rug recht op dit punt.

Overigens verleende de gemeente Berkelland daags voor de verkiezingen de opdracht voor de bouw van een nieuw gemeentehuis aan een bouwbedrijf uit de regio. De kosten daarvan bedragen 15,5 miljoen euro. Daar werd al in leegstand voorzien die nu nog groter wordt omdat het aantal ambtenaren op grond van het coalitieakkoord met 20,0 fte wordt teruggebracht.

Coalitieakkoord 2010-2014: Samen Anders

Coalitie zet mes in muziekschool en bieb (De Weekkrant)

Verkiezingsprogramma D66 Tweede Kamer 2010: Anders Ja D66

Oproep van Stichting De Triangel om petitie tegen coalitieplannen te ondertekenen

Ontwerp nieuw gemeentehuis Berkelland (pdf)

Het ventje van zeep

2010-05-28T08:45:00.009+02:00

Geen kind in Nederland of het kent minstens een versje of liedje van Annie M.G. Schmidt. Iedere volwassene in mijn omgeving kent er zeker twee. Ook die versjes verdienen aandacht in deze feestweek rondom zowel de geboorte- als de sterfdag van Annie M.G. Schmidt (20 mei 1911– 21 mei 1995).

De bejubelde televisieserie 'Annie M.G.' en de net zo bejubelde biografie 'Anna' van Annejet van der Zijl hebben – voor zover nodig – de belangstelling voor de echte koningin van Nederland en haar oeuvre nieuw leven ingeblazen. En bredere bekendheid gegeven aan haar opvattingen over en ervaringen met doodgaan op verzoek. Maar dat Annie Schmidt al eind jaren vijftig een kinderversje over de verlokkingen van de dood had geschreven, daar kwam ik pas achter toen 'Het ventje van zeep' werd voorgelezen bij een begrafenis. De zoon van de overleden vrouw vertelde dat zijn moeder het hem vroeger voorlas. 'Het gaat over de dood, in kinderlijke beelden', zo zei hij.

Een ventje van zeep – hij lag naast de hazelnootreep – loopt weg uit de winkel van meneer de drogist. Een eendje in de gracht heeft op hem gewacht:

Kom hier in het water,
Kom hier, zei het eendje,
Het is niet zo koud,
Voel maar met je teentje.
Het zeepventje riep:
Ik kom dadelijk bij je.
Hij liet zich heel zachtjes
Het water in glijen.
Maar ventjes van zeep
Horen niet in het water,
Het was een vergissing
Dat bleek even later.
Het ventje van zeep
Loste helemaal op,
Er bleef niets van over
En 't water werd sop.

'Dat het over de dood ging, begreep ik toen natuurlijk niet', vertelde de zoon. Hij las het onlangs zijn stervende moeder voor. 'Aan haar glimlach zag ik heel goed dat zij het begreep.'
Ik begrijp het ook. Leve Annie Schmidt!

Teleblik over de Annie M.G. Schmidtweek

Versjes van Annie

Website over Annie M.G.

Annie M.G. Schmidt over de dood